Paus Franciscus: ‘We voelen ons angstig en verloren’

Gebedsdienst In een bijzondere dienst Urbi et Orbi voor een leeg Sint Pietersplein probeerde paus Franciscus troost en vertrouwen te bieden in een tijd dat het coronavirus diep leed veroorzaakt.

Paus Franciscus vrijdag om 18 uur op het bordes van de Sint Pieter, voor een helemaal leeg plein.
Paus Franciscus vrijdag om 18 uur op het bordes van de Sint Pieter, voor een helemaal leeg plein. foto YARA NARDI / AFP

Met een wereldwijd gevolgde gebedsdienst vol symboliek en een unieke extra zegen Urbi et Orbi, voor de stad en voor de wereld, heeft paus Franciscus vrijdagavond geprobeerd steun, troost en vertrouwen te bieden nu bijna heel de wereld lijdt onder het coronavirus.

Hoe bijzonder deze stap is, werd nog eens onderstreept door het surrealistische beeld van een in het wit geklede paus helemaal alleen op het Sint Pietersplein. Hij zat en stond, door een afdak beschermd tegen de stortregen en met op afstand één priester, op het grote bordes vóór de basiliek. Het kolossale plein met zijn zuilengang is al een aantal dagen volledig afgesloten en was ook nu helemaal leeg. Bij de geopende deuren van de Sint Pieter stonden een icoon en een kruisbeeld waaraan redding wordt toegeschreven in vroegere epidemieën.

Recordaantal doden

Normaal wordt de zegen Urbi et Orbi, die gelovigen ook vergeving van hun zonden biedt, alleen uitgesproken met Kerstmis, Pasen en bij het aantreden van een nieuwe paus. Maar dit zijn uitzonderlijke tijden. Elders in Rome werd op ongeveer dezelfde tijd bekendgemaakt dat Italië een recordaantal doden op één dag betreurt: 969.

„Over onze pleinen, onze straten en onze steden is een dichte duisternis gekomen”, zei een somber kijkende paus. „Die is ook over ons leven gekomen en heeft alles gevuld met een oorverdovende stilte en een beangstigende leegte: je voelt het in de lucht, je merkt het in de gebaren, de blikken laten het zien. We ontdekken dat we bang zijn en ons verloren voelen.”

De paus onderstreepte het belang van saamhorigheid. Deze dagen wordt duidelijk, zei hij, „dat onze levens verweven zijn met en ondersteund worden door gewone mensen – vaak vergeten mensen – die niet in de koppen van kranten en tijdschriften verschijnen of op de grote catwalks van de nieuwste show, maar die zonder enige twijfel beslissend zijn in deze dagen: artsen, verpleegkundigen, mensen in de supermarkt, schoonmakers, zorgverleners, vervoerders, de veiligheidsdiensten, vrijwilligers, priesters, religieuzen en zo heel veel anderen die hebben begrepen dat niemand zichzelf kan redden.’’

De effecten van het virus dwingen tot bezinning, zei hij. In zijn ‘meditatie’ borduurde Franciscus voort op een Bijbelverhaal over vertrouwen middenin een storm. „Het is tijd te kiezen tussen wat telt en wat voorbijgaat, om te scheiden wat noodzakelijk is van wat dat niet is. […] De storm legt kwetsbaarheid bloot en onthult de valse en overbodige zekerheden waaromheen we onze dagelijkse agenda’s, onze plannen, onze gewoontes en prioriteiten hebben gebouwd. […] We hebben onszelf van de weerstand beroofd die nodig is om tegenspoed het hoofd te bieden.”

Processie tijdens pestepidemie

Franciscus had voor deze gebedsdienst een kruisbeeld en een icoon uit andere kerken in Rome laten halen met historische betekenis. Uit de Santa Maria Maggiore kwam een grote icoon van Madonna met kind dat de Latijnse naam Salus populi romani heeft gekregen, redder van het Romeinse volk. In de zesde eeuw werd de icoon in processie door Rome gedragen op een moment dat de pest in de stad veel levens eiste. In 1837 bad paus Gregorius tot deze icoon om een einde af te smeken voor een cholera-epidemie. En direct nadat kardinaal Bergoglio in maart 2013 tot paus Franciscus was gekozen, ging hij naar deze icoon om te bidden.

Het andere symbool is een kruisbeeld uit de kerk San Marcello aan de via del Corso. In mei 1519 werd de eeuwenoude kerk met die naam bijna volledig verwoest bij een brand, maar een groot kruisbeeld en de glazen kaarshouder ervoor bleven intact. Een wonder, zeiden gelovigen. Sindsdien worden dit kruisbeeld vereerd, zeker nadat het in 1522 een rol zou hebben gespeeld bij het stoppen van een pestepidemie. Toen de paus op 15 maart, deels te voet, door het centrum van Rome ging, had hij bij deze icoon en dit kruisbeeld gebeden – toen nog op hun vaste plaats.

Overigens is het coronavirus ook in het Vaticaan doorgedrongen. Een van de priesters in Casa Santa Marta, het pension waar de paus woont, is positief getest. De man wordt inmiddels elders verpleegd. De woordvoerder van het Vaticaan had dinsdag gezegd dat vier andere mensen in het Vaticaan het coronavirus hebben. Volgens Italiaanse kranten is paus Franciscus, 83, ook getest en was de uitslag negatief.