Ook Nederland wil telecomdata inzetten tegen verspreiding coronavirus

Smartphonegebruik Nederland werkt aan plannen om met behulp van locatiedata de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. In veel andere landen gebeurt dit al.

Nederland werkt aan plannen om met behulp van locatiedata de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. In andere landen gebeurt dat al.
Nederland werkt aan plannen om met behulp van locatiedata de verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. In andere landen gebeurt dat al. Foto Remko de Waal/ANP

Ook Nederland overweegt locatiegegevens van smartphonegebruikers te gebruiken om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Dat laat het ministerie van Economische Zaken weten. „Nederland onderzoekt de meerwaarde van het gebruik van geanonimiseerde en geaggregeerde telecomdata. Daarover wordt momenteel overleg gevoerd met de Autoriteit Persoonsgegevens en het Agentschap Telecom”, zegt een woordvoerder van het ministerie.

Lees ook dit artikel over de manier waarop wereldwijd locatiedata worden gebruikt tegen Covid-19

In onder meer Duitsland, Oostenrijk en Italië worden dit soort gegevens al gebruikt om te onderzoeken in hoeverre het aantal verplaatsingen afneemt, nadat de overheid mensen opriep om thuis te blijven. Slowakije wil locatiedata van mobiele telefoongebruikers inzetten om te kijken of coronapatiënten in isolatie blijven. En Rusland wil burgers met behulp van telecomdata waarschuwen dat ze met een coronapatiënt in contact zijn geweest.

Kritisch bekijken

Voorzitter Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) bevestigt dat de privacywaakhond overleg voert met meerdere ministeries en één telecombedrijf. Hij wil niet zeggen welke provider dat is. Het ministerie van Economische Zaken wil geen details geven over de plannen.

Volgens Wolfsen staat de AP niet op voorhand negatief tegen eventuele voorstellen, maar zullen die wel kritisch worden bekeken. „Er wordt vaak te snel gezegd dat geanonimiseerde data geen persoonsgegevens meer zijn. Als wij dat nader onderzoeken, blijkt dat toch vaak anders te liggen. De AP vindt dat we goed moeten kijken welke technische middelen kunnen helpen om het virus te stoppen, maar we moeten niet over een maand wakker worden in een Big Brother-maatschappij”, aldus Wolfsen. Hij zegt dat zijn organisatie eventuele voorstellen binnen enkele dagen kan toetsen aan de privacywetgeving.

Brussel wil ook telecomdata

Eerder deze week voerde de Europese Commissie al overleg met grote Europese telecomproviders om locatiegegevens te gebruiken. Ook de Commissie wil met de data onderzoeken in hoeverre de mobiliteit van Europese burgers door overheidsmaatregelen vermindert. Telefonisch legt een woordvoerder uit dat Brussel daarnaast telecomdata van de voorbije maanden naast gegevens wil leggen over de verspreiding van Covid-19. De Commissie denkt zo meer te leren over de manier waarop het virus zich verspreidt.

De drie grootste Nederlandse telecomproviders, KPN, Vodafone en T-Mobile, zeggen nog geen concrete verzoeken vanuit Brussel of Den Haag te hebben ontvangen. Alledrie zijn ze eventueel wel bereid om geanonimiseerde data aan te leveren om de verspreiding van het virus tegen te gaan.

Data nuttig?

Frederik Zuiderveen Borgesius, hoogleraar ICT en Recht aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vraagt zich af hoe nuttig de data kunnen zijn in de strijd tegen Covid-19. „Bij geaggregeerde, geanonimiseerde gegevens kan je alleen zien hoe grote groepen mensen zich bewegen. Terwijl je zonder die gegevens nu ook al wel kunt vaststellen dat veel mensen thuisblijven. Maar misschien dat terugkijken in de tijd meer kan vertellen over de manier waarop het virus zich heeft verspreid. Dat durf ik niet te zeggen”, aldus Zuiderveen Borgesius.

Hij wijst op het risico dat privacy-schendende maatregelen die in crisistijd worden genomen daarna worden gehandhaafd. „Misschien zeggen politici hierna dat ook niet-geanonimiseerde locatiegegevens verzameld moeten worden om te zien waar virusdragers zijn geweest”, aldus Zuiderveen Borgesius.

T-Mobile zegt momenteel meerdere initiatieven te zien ontstaan voor het gebruik van geanonimiseerde gegevens. In de Volkskrant liet het ministerie van VWS vrijdag weten te zijn benaderd door meerdere databedrijven die apps ter bestrijding van corona willen ontwikkelen. Daarin zouden burgers vrijwillig hun locatiedata en gezondheidstoestand delen. Zo zouden gebruikers onder meer gewaarschuwd kunnen worden wanneer ze op een plek zijn geweest waar veel anderen waren die later klachten hebben ontwikkeld.