Ongekende steun, maar de VS krijgen het nog zwaarder

Werkloosheid Amerikaanse bedrijven gaan massaal dicht om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen. „We hebben een eerste golf gezien, maar er komt nog een tsunami.”

Een vrouw met mondkapje passeert een wegens het coronavirus gesloten theater in Los Angeles. Tot in april, staat op de gevel.
Een vrouw met mondkapje passeert een wegens het coronavirus gesloten theater in Los Angeles. Tot in april, staat op de gevel. Foto Apu Gomes / AFP

Met pijn in het hart heeft William Edwards deze week voor het eerst in zijn leven een beroep gedaan op een werkloosheidsuitkering. Al 27 jaar werkt de 53-jarige Amerikaan bij een autodealer in de staat Michigan, als chef van de onderdelenafdeling. Vorige week vrijdag sloot het bedrijf, waarbij ongeveer tweehonderd mensen werken, voorlopig zijn deuren in verband met de coronapandemie. Sindsdien zit hij thuis, zonder werk.

„Het was een heel vreemd gevoel”, zegt Edwards, aan de telefoon vanuit Allen, waar hij woont met zijn vrouw en twee tienerdochters. „Ik heb gewerkt sinds ik op de middelbare school mijn diploma haalde, óók toen ik daarna beroepsonderwijs volgde. Ik ben nog nooit werkloos geweest. Maar nu kan ik plotseling niet voor mijn gezin zorgen. Het is een bittere pil als je opeens geen kostwinner meer kan zijn.”

Edwards heeft zijn uitkering via internet aangevraagd bij de staat Michigan. Net als in de rest van de Verenigde Staten zijn de meeste winkels, restaurants en andere niet-essentiële bedrijven er gesloten om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Zijn aanvraag is goedgekeurd: hij komt voor 26 weken in aanmerking voor een werkloosheidsuitkering van de staat, als dat zo lang nodig is. „Het gaat financieel krap worden. Om de rekeningen te kunnen betalen, moet ik ervoor zorgen dat er zoveel mogelijk geld blijft binnenkomen.”

Websites gecrasht

Edwards is lang niet de enige die plotseling een beroep doet op werkloosheidsvoorzieningen in de VS. In de derde week van maart heeft het opzienbarende aantal van 3,3 miljoen Amerikanen zo’n uitkering aangevraagd, bleek donderdag uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid. Dat is een record, en het ligt direct bijna vijf keer zo hoog als het vorige, uit het najaar van 1982. Tijdens de toenmalige recessie meldden zich in één week 695.000 mensen voor een werkloosheidsuitkering. In de recessie die optrad na de financiële crisis van 2008/2009 lag het hoogste weekcijfer op 665.000.

Bij deze jongste, astronomische uitschieter van 3,3 miljoen zal het niet blijven, verwachten waarnemers. Ook de voorbije week hebben Amerikanen zich in groten getale bij hun staat geregistreerd als werkloos, nadat een reeks bedrijven – van horeca en winkels tot sportcentra en kapsalons, in alle delen van het land – zijn stilgelegd om de verspreiding van het virus te remmen. In sommige staten, waaronder New York, is de toeloop zo groot dat de aanvraagwebsites zijn gecrasht. Ook telefonische hulpcentra, de afgelopen jaren gewend geraakt aan lage volumes aanvragen, zijn nu in veel staten overbelast.

Lees ook over de situatie in de dichtstbevolkte stad van de VS: Naïef New York liet het virus te lang rondrazen

„Dit is een bloedbad op de Amerikaanse arbeidsmarkt, op een schaal die we nooit eerder hebben gezien”, zegt Jacob Robbins, econoom aan de Universiteit van Illinois in Chicago, aan de telefoon. „Veel mensen konden zich vorige week niet aanmelden, wegens de beperkte infrastructuur. We hebben een eerste golf gezien, maar er komt nog een tsunami.”

Door de coronacrisis in de VS, inmiddels het land met het hoogste aantal bevestigde gevallen van Covid-19 ter wereld, staat de Amerikaanse economie bijna vanuit het niets voor de dreiging van torenhoge werkloosheid. In de afgelopen jaren van economische voorspoed daalde de werkloosheid gestaag, van bijna 10 procent in 2010 tot 3,5 procent in februari 2020. Nu verwachten sommige economen dat de drastische maatregelen om de pandemie van Covid-19 te beteugelen ertoe leiden dat vele miljoenen Amerikanen op korte termijn hun banen verliezen, in aantallen die niet meer zijn voorgekomen sinds de Grote Depressie.

De Amerikaanse minister van Financiën, Steven Mnuchin, heeft gewaarschuwd dat de werkloosheid kan oplopen tot 20 procent. Volgens James Bullard, president van de Federal Reserve Bank van St. Louis, is het zelfs mogelijk dat 30 procent van de Amerikaanse beroepsbevolking zonder werk komt te zitten bij een plotselinge, scherpe recessie als gevolg van het virus. Vooral de snelheid waarmee de werkgelegenheid inzakt, is uitzonderlijk, zegt Robbins: „Heel veel mensen moeten allemaal tegelijk direct stoppen met werken.”

De staten, die in de VS verantwoordelijk zijn voor werkloosheidsvoorzieningen, kunnen die economische dreun niet goed aan. Niet alleen kampen ze, van Louisiana tot Washington, met overbelaste websites en dienstencentra, ook hebben ze vaak te weinig financiële reserves om grote aantallen inwoners een uitkering te kunnen betalen. Zeker nu de autoriteiten worden geconfronteerd met hoge kosten om het virus te bestrijden, en minder inkomsten hebben omdat belastingdeadlines zijn opgeschort. Gouverneurs hebben daarom alarm geslagen bij de federale overheid.

Geld lenen

Zeker twintig staten hebben niet genoeg geld voor werkloosheidsuitkeringen als zich inderdaad een ernstige recessie voordoet – laat staan als de werkloosheid een recordhoogte bereikt, zegt econoom Christopher O’Leary, verbonden aan het W.E. Upjohn Institute in Kalamazoo, Michigan. Fondsen zijn verwaarloosd en uitkeringen gereduceerd tot ontoereikende bedragen van gemiddeld 385 dollar per week. Sommige staten kunnen met hun reserves enkele maanden vooruit, andere hooguit een paar jaar, uitgaande van een normale recessie. „Ik denk dat bijna elke staat geld zal moeten lenen”, aldus O’Leary.

Vandaar dat de federale overheid bijspringt met een drastische uitbreiding van werkloosheidsvoorzieningen. Volgens het gigantische steunpakket ter waarde van meer dan 2.000 miljard dollar, dat vrijdag is aangenomen door het Congres, krijgen Amerikanen die zonder werk komen te zitten 600 dollar per week van Washington, voor zeker zestien weken. Dat komt bovenop de uitkering van de staat, en bovenop eenmalige betalingen van 1.200 dollar aan veel mensen.

„Voor de gemiddelde Amerikaan komt dit neer op volledige inkomenscompensatie”, stelt O’Leary vast. Het gemiddelde inkomen lag in het vierde kwartaal op 936 dollar per week. „Dat is nodig om ervoor te zorgen dat mensen die thuis moeten blijven, hun boodschappen, huur en rekeningen kunnen blijven betalen.”

Baanbrekend aan het pakket is dat niet alleen ontslagen werknemers voor een uitkering in aanmerking komen. Ook mensen op tijdelijke contracten, zelfstandigen zonder personeel en payrollers krijgen steun. In de sectoren die het hardst zijn getroffen door de grootschalige sluitingen wegens het coronavirus, zoals horeca, detailhandel en toerisme, werken miljoenen mensen op een nogal losse basis. „Dit is een stap in de goede richting”, zegt O’Leary.

Ook Jamie Baumer kijkt uit naar het steunpakket. De 46-jarige serveerster zit thuis nu het restaurant in Atlanta waar ze werkt geen klanten meer binnenlaat wegens de coronadreiging. Fooien vormen een belangrijk deel van haar inkomen, zegt ze. Er wordt nog wel gekookt voor mensen die eten afhalen of laten bezorgen, maar daar heeft een serveerster niets aan.

Begin deze week hoorde Baumer van de restauranteigenaars dat ze niet hoefde te komen, vertelt ze aan de telefoon. „Ik dacht bij mezelf: wat ga ik nu doen? Ik heb nog nooit van mijn leven níét gewerkt.” Haar man werkt in het onderhoud van zwembaden, maar zijn zaken liggen ook grotendeels stil. Hun twee kinderen, 14 en 10 jaar oud, zitten thuis. Normaal gaan zij naar een privéschool, een uitgave waar Baumer en haar man hard voor werken. Eigenlijk wil ze geen uitkering, zegt ze, maar „we hebben geld nodig voor de boodschappen”.

Lees ook: 2 biljoen moet de Amerikaanse economie redden. Maar is het afdoende?

Twijfel na het virus

Baumer is onder de indruk van de bedragen die van overheidswege worden beloofd, maar hoopt dat ze snel weer aan de slag kan. Ze maakt zich vooral zorgen over de vraag hoe lang dat gaat duren – en of alles snel bij het oude komt als het virus onder controle is gebracht. „Veel mensen zullen uit angst nog thuisblijven, zelfs als de beperkingen worden opgeheven”, verwacht ze. „Want dit is allemaal angstaanjagend.”

Ook Edwards betwijfelt of de hele economie weer „met een lichtknopje” kan worden aangezet wanneer het virus is bedwongen. President Donald Trump heeft gezegd te hopen dat de economie rond Pasen, half april, weer open kan. Gezondheidsexperts denken dat niet. „Zelfs als ik over enkele weken weer aan het werk zou kunnen, gaat er tijd overheen voordat mensen weer geld hebben om bij de autodealer uit te geven”, zegt Edwards. „Het gaat zeker nog het hele jaar duren voordat dingen weer beginnen te lijken op hoe het was.”

Econoom Robbins deelt die zorgen. Hij prijst de „vrijgevigheid” van het steunpakket, maar betwijfelt of het verstandig is om zoveel mensen tegelijk als werkloos te registreren. Volgens hem zou het beter zijn om mensen voorlopig in dienst te houden en hun inkomens te subsidiëren. „Dit zijn in potentie mensen die niet vasthouden aan hun werkrelatie”, zegt hij. „Is die band eenmaal doorgesneden, dan moeten we als dit voorbij is nog maar zien of we al die stukjes kunnen lijmen.”