Niemand durft nu te gokken op een unicorn

Start-ups Wat gaat het coronavirus betekenen voor innovatie? Jonge Nederlandse start-ups hebben nú geld nodig, maar investeerders staan op de rem. Deze crisis gaat een ‘schifting’ teweegbrengen – en dat hoeft niet alleen maar slecht te zijn.

Foto Getty Images

Is Softbank-topman Masayoshi Son van zijn geloof gevallen? De grootste techinvesteerder ter wereld kondigde maandag aan 38 miljard euro opzij te zetten. Niet voor grote investeringen in nieuwe wereldbestormende start-ups, zoals gebruikelijk. Het geld is bedoeld voor het Japanse Softbank zelf.

Softbank wil zijn schulden aflossen en koopt eigen aandelen om de beurskoers – die afgelopen maand een derde daalde – op te poetsen. Het zal wennen worden voor start-ups, beginnende techbedrijven, op zoek naar kapitaal. Softbank was tot voor kort de belangrijkste pinautomaat van Silicon Valley.

NRC sprak met investeerders, start-ups en deskundigen over de impact van Covid-19 op ‘de nieuwe economie’: de jonge techbedrijven die voor innovatie in de Nederlandse economie moeten zorgen en de topondernemingen van morgen moeten vormen. Én over de gevolgen voor de durfkapitalisten die hen financieren, op zoek naar de nieuwe Facebook, Airbnb of Booking.com.

Sinds het barsten van de internetbubbel, twintig jaar geleden, heeft de techwereld vrijwel ongestoord kunnen groeien. Belangrijkste adagium: wie bedenkt de technologische toepassing die een sector wereldwijd kan doen kantelen? Zoals Uber dat deed met taxi’s, Airbnb met hotels, Amazon met winkels en Booking met reisbureaus.

Sequoia Capital, een grote Amerikaanse durfinvesteerder, beschreef het coronavirus als een ‘zwarte zwaan’: een onverwachte gebeurtenis met grote implicaties voor de sector. Ook Nederlandse kenners zeggen: Covid-19 zal een blijvende impact hebben op techbedrijven en de innovatie die ze teweegbrengen.

Het geld raakt op

Nederland telt ruim vierduizend start-ups, met samen ruim honderdduizend werknemers. Techbedrijven vormen een bovengemiddeld snel groeiend deel van de economie. De laatste twee jaar nam het aantal banen bij start-ups met 20 procent toe, met name in de regio’s rond Eindhoven en Amsterdam.

De overheid heeft zichzelf, bij monde van start-upambassadeur prins Constantijn van Oranje, tot doel gesteld jaarlijks twee ‘unicorns’ af te leveren: techbedrijven die meer dan een miljard dollar waard zijn. De unicorns die als voorbeeld dienen, zoals betaaldienst Adyen en Booking.com, behoren inmiddels tot de (van oorsprong) Nederlandse ondernemingen met de grootste beurswaarde.

Zeker Booking.com krijgt nu klappen, maar gaat deze crisis waarschijnlijk wel overleven. Booking verloor, volgens onderzoeksbureau Dealroom, sinds eind januari 38 procent van zijn beurswaarde, maar is nog altijd ruim 50 miljard euro waard. Over misgelopen inkomsten maakt het bedrijf niets bekend. Het bedrijf heeft voldoende vet op de botten om deze periode door te komen.

Waar het echt pijn doet: de jonge, met durfkapitaal gefinancierde bedrijven die nog bezig zijn marktaandeel te veroveren of een product te ontwikkelen. Deze start-ups hebben in normale tijden een runway (financiële buffer) van twaalf tot achttien maanden, waarna ze opnieuw geld moeten ophalen. Uit een enquête van Techleap, een overheidsorganisatie die Nederlandse start-ups helpt, bleek vorige week dat de helft van alle jonge techbedrijven in Nederland door Covid-19 binnen drie maanden in acute geldproblemen komt.

Heel veel deals die al rond waren, worden nu afgeblazen

Zij hebben nu geld nodig. Maar investeerders staan stevig op de rem. Twee derde van de investeerders heeft besloten projecten uit te stellen, blijkt uit de TechLeap-enquête. „Heel veel deals die in kannen en kruiken waren, worden nu afgeblazen”, zegt TechLeap-voorzitter Nils Beers. „Fondsen kijken nu naar de investeringen waar ze al in zitten en proberen die op orde te krijgen. Zodat die investeringen over vier maanden nog enige waarde hebben.”

Branchevereniging Dutch Startup Association (DSA) stuurde dinsdag een brief naar de Tweede Kamer waarin ze het kabinet opriep speciaal voor start-ups geld vrij te maken uit het door Wouter Bos geleide overheidsfonds Invest-NL. Het idee: de overheid zou een deel van de investeringen in start-ups zelf moeten gaan doen. „Zodat deze motor blijft draaien, en ons verdienvermogen van morgen niet in gevaar komt”, aldus DSA-voorzitter Lucien Burm.

Iemand in de ogen kijken

Durfinvesteerders als Alexander Ribbink (Keen Venture Partners, een fonds van 120 miljoen euro), Eva de Mol (CapitalT, 40 miljoen euro) en Johan van Mil (Peak Capital, 66 miljoen euro) doen deze dagen alles vanuit huis. Dat betekent: non-stop videobellen en calls. Voor het sluiten van nieuwe deals is dat lastig, vertellen ze. In een nieuw bedrijf investeren gaat deels op basis van intuïtie. Dat gaat beter als je iemand in de ogen kijkt.

Alle drie denken ze dat deze crisis een ‘schifting’ teweeg gaat brengen. „Dit gaat duidelijk maken welke bedrijven nice to have en welke need to have zijn”, zegt Van Mil. Kwetsbare bedrijfsmodellen worden plots extra zichtbaar, zegt De Mol: „We worden nu in een stroomversnelling met onze neus op de bedrijven gedrukt die geen waarde toevoegen. De producten die, als de conjunctuur tegenzit, mensen ineens niet gaan gebruiken.”

Wilde een investeerder tot voor kort nog wel eens een gokje wagen, die periode lijkt nu echt voorbij. Zeker nu een economische recessie dreigt, waardoor overnames en beursgangen uitblijven. Die zijn essentieel voor investeerders om hun belangen in start-ups te kunnen verkopen en nieuwe investeringen te kunnen doen.

Deze schifting gaat ook plaatsvinden onder investeerders zelf, voorspelt Ribbink. In Nederland werd vorig jaar nog anderhalf miljard euro aan durfkapitaal uitgekeerd, een verdubbeling ten opzichte van het jaar ervoor. Veel rijke particulieren, door de lage spaarrente op zoek naar een bestemming voor hun geld, hebben zich op die markt gestort. De „goudzoekers”, zoals Ribbink ze noemt. „Mensen die denken: ach, investeren in bedrijfjes die wat in technologie doen... dat kan ik ook wel. Ik heb tenslotte succes gehad in wat anders. Ik voorspel je: zij gaan afhaken.”

Na WeWork

Het coronavirus komt precies op het moment dat de luchtbel van overgewaardeerde techbedrijven al langzaam aan het leeglopen was.

De val van WeWork, de Amerikaanse start-up die leegstaande kantoorruimtes ombouwt tot hippe werkplekken, was in november vorig jaar een belangrijk omslagpunt. Het bedrijf verbrandde miljarden met dure uitbreidingsplannen. ,Investeerder Softbank bleek verblind door WeWorks groeicijfers en de wereldbestormende plannen van topman Adam Neumann. Softbank ruimde zelf de scherven op: Neumann werd afgezet, de beursgang afgeblazen. Miljarden gingen in rook op.

Lees ook de achtergrond bij dit verhaal: WeWork, of hoe je in twee maanden 35 miljard aan waarde kunt verliezen

Sindsdien zit de schrik er goed in bij investeerders, die met extra aandacht kijken naar de ‘burn rate’, ofwel het tempo waarin start-ups geld uitgeven. Na WeWork volgde de ontmaskering van de Indiase hotelketen Oyo, een startdie te snel gegroeid was door te veel Softbank-geld. Begin deze maand maakte Oyo bekend als gevolg van het coronavirus ook nog eens 5.000 van zijn 30.000 werknemers te moeten ontslaan. De beursgang van het Amerikaanse Casper, dat de wereld van slaap en matrassen wil ontwrichten, draaide vorige maand uit op een mislukking. Het bedrijf bleek zwaar overgewaardeerd.

Zelfs Softbank-topman Masayoshi Son is afgestapt van zijn adagium ‘het draait om groeien, winst maken komt later wel’. Son spreekt nu in presentaties over hoe hij zijn bedrijven in de richting van het ‘pad naar winstgevendheid’ kan leiden. „We zijn in het post-WeWork-tijdperk beland.

De focus komt te liggen op bedrijven die financieel gezond zijn”, zegt investeerder Johan van Mil. „Het coronavirus gaat dit alleen maar verder versnellen.”

Bosbrand

Maar, zeggen investeerders tegelijkertijd: durfkapitaal heet niet voor niks durfkapitaal. Investeren draait om risico’s nemen. Een crisis betekent ook: nieuwe kansen. Want hoe ernstig deze periode ook is, investeerders zeggen het gedrag van al die Nederlanders in thuisquarantaine met bovengemiddelde interesse te bekijken.

Groot voordeel voor techbedrijven: een deel van de bevolking maakt plots, noodgedwongen, voor het eerst kennis met online winkelen, videobellen of onderwijs via internet. Koersen van start-ups die actief zijn in clouddiensten, videocommunicatie en maaltijdbezorging zitten in de lift. De markt wordt, zeggen investeerders, rijp gemaakt voor een verdere doorbraak van bijvoorbeeld online winkelen bij het grote publiek.

„Het klinkt wrang, maar deze periode opent ook nieuwe mogelijkheden”, zegt Jelle Prins, investeerder en één van de eerste werknemers van Uber. „We ontdekken nu in hoog tempo een nieuwe manier van werken, van leven, van hygiëne, van boodschappen doen. Er gaan nu veel nieuwe ideeën ontstaan. De vraag is: welke ideeën zullen vruchtbaar blijken?”

Prins maakt de vergelijking met een ecosysteem. „De economie is net een bos, helemaal in evenwicht. Het coronavirus is de bosbrand die alles platwalst. Als alles straks voorbij is, zal er een nieuw soort bos staan. Met nieuwe dieren, en nieuwe planten.”