Uitvaartverzorger Roland Kramer: we zijn ook bang, het komt toch best dichtbij

De Impact Deze week begroef uitvaartverzorger Roland Kramer voor het eerst een zuster die stierf aan Covid-19. In deze serie beschrijft Danielle Pinedo welke impact het coronavirus heeft op mensen.

NRC sprak een maand lang met twaalf mensen die in de frontlinie stonden van de corona-epidemie. Van arts tot ondernemer, van schoolbestuurder tot supermarkthouder. Wat maakten zij mee? Wat waren hun zorgen? Hoe hielden ze de moed erin?

‘Vanmiddag hebben we een eerwaarde zuster begraven. Op de begraafplaats van het klooster in Nuland, middenin het bos. Er zaten vijf zusters rond het graf. De pastoor deed een gebed. We hadden er stoeltjes bij gezet, want de zusters zijn al op leeftijd.”

De Brabantse uitvaartverzorger Roland Kramer (57) begeleidt al dertig jaar zusters naar hun laatste rustplaats, maar deze week voelde het anders dan anders. Niet alleen ontbrak de kerkdienst, er waren ook veel minder mensen bij het afscheid en de zuster werd, tegen eeuwenoud gebruik in, buiten het klooster opgebaard.

Het was de eerste keer dat Kramer een zuster begroef die overleed aan Covid-19. Meerdere van de 82 zusters van de in 1820 gestichte congregatie der Dochters van Maria en Jozef zijn besmet geraakt, vertelt hij. Ze zitten in quarantaine in het moederhuis, vlak bij de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Zelfs de overste heeft het flink te pakken. „De sfeer is rustig. Ik kom al jaren in het moederhuis en wordt altijd vriendelijk ontvangen. Nu is het verdriet heel tastbaar.”

In het moederhuis verblijven 29 zusters. Ze hebben elk hun eigen kamer met keuken en douchecel. Dertien zusters wonen in een verpleeghuis, 39 in Indonesië en één woont op zichzelf. De jongste is 76, de oudste 101. Ze gaven Kramer toestemming hun verhaal te vertellen.

‘Waar twintig jaar geleden bijna elke uitvaart nog via de kerk ging, zijn dat er nu nog maar twee van de tien’

De uitvaartverzorger werkt met een vaste ploeg van zeven, onder wie zijn dochter en zoon. Ze proberen in kleine formaties te werken, om zo min mogelijk kans op besmetting te lopen. „We doen allemaal ons werk”, zegt hij. „Maar we zijn ook bang. Het komt toch best dichtbij.”

Op de begraafplaats in Rosmalen werd vorige week een nieuwe laan aangelegd, vertelt Roland Kramer. Het aantal doden neemt gestaag toe, waardoor efficiëntie steeds belangrijker wordt. „Het zand uit het eerste graf wordt uit het zicht gelegd. Daarna dichten ze het graf met zand uit het graf ernaast. Het laatste graf in de rij wordt gedicht met het zand uit het eerste graf. Zo ligt er altijd een graf klaar.”

Door de jaren heen heeft Kramer, die van huis uit katholiek is, de gebruiken in katholiek Brabant zien veranderen. „Waar twintig jaar geleden bijna elke uitvaart nog via de kerk ging, zijn dat er nu nog maar twee van de tien. De rest vindt plaats in crematoria, restaurants of in het gemeenschapshuis. Maar bij de zusters blijft alles bij het oude.”

Miriam de Graaff (34)

Sociaal psycholoog, woont in Borne (Overijssel).

Monique Bueving (48)

Voorzitter van de voedselbank in de stad Groningen.

Lodewijk Poelhekke (47)

Traumachirurg en voorzitter van de vereniging van medisch specialisten in het Maasziekenhuis Pantein in Boxmeer. Woont in Nijmegen.

Mary-Jo de Leeuw (45)

Cybersecurityexpert, woont in Wassenaar.

Roland Kramer (57)

Uitvaartverzorger in Den Bosch.

Armand Lagrouw (56)

Regiomanager bij Surplus, een organisatie voor verpleging en verzorging in Breda. Woont in Sprang-Capelle.

Maaike Roovers-Schellekens (45)

Huisarts in Sassenheim. Woont in Oegstgeest.

Soenil Bahadoer (52)

Chefkok en eigenaar van het twee sterrenrestaurant De Lindehof in Nuenen.

Paul Corbijn (52)

Eigenaar Plus-supermarkt in Vrouwenpolder.

Mirjam Leinders (52)

Bestuurder stichting Innoord in Amsterdam. Woont in Badhoevedorp.

Luc Tanja (53)

Afdelingsmanager daklozenopvang van het Leger des Heils in Almere. Woont in Amsterdam.

Rob van Haaster (50)

Bloembollenkweker in Vijfhuizen.

Ulfert Molenhuis (72)

Voormalig voorzitter van de voedselbank in de stad Groningen.