Het geheim van de Zuid-Koreaanse aanpak: testen

Coronavirus Grootschalig testen op het Covid-19-virus heeft het aantal besmettingen en sterfgevallen in Zuid-Korea laag gehouden. Trump en Macron hangen bij president Moon aan de lijn voor advies en hulp.

Reizigers uit Europa ondergaan een coronavirustest op Incheon International, het vliegveld bij Seoul.
Reizigers uit Europa ondergaan een coronavirustest op Incheon International, het vliegveld bij Seoul. Yonhap

Er is geen land dat na een explosieve stijging van het aantal Covid-19-gevallen de situatie zo snel onder controle wist te krijgen als Zuid-Korea. En anders dan China of Europese staten hoefde het niet zijn toevlucht te nemen tot een lockdown of het muilkorven van de media.

In een paar weken tijd, toen de besmettingen met duizenden per week stegen, wisten de Zuid-Koreanen een alarmerende curve om te buigen. Sinds de tweede week van maart komen er nog een honderdtal besmettingen per dag bij, vooral via mensen die uit het buitenland komen. Het totale aantal besmettingen stond vrijdag op 9.332, er waren 142 doden, opmerkelijk weinig voor een land dat zo dichtbij het zwaar getroffen China ligt. En anders dan in China is er weinig reden voor twijfel aan de juistheid van deze cijfers.

Niet voor niets kloppen velen nu bij Zuid-Korea aan voor hulp en advies. Ook president Trump belde zijn Zuid-Koreaanse collega Moon Jae-in dinsdag met het verzoek of Zuid-Korea testkits kon leveren om vast te stellen of Amerikanen zijn getroffen door het virus. Eerder belden al de Franse president Macron en de Zweedse premier Löfven.

Testen is van cruciaal belang

Wat is het geheim van de Zuid-Koreaanse aanpak? „Je moet zorgen dat er voldoende capaciteit is om mensen te testen”, zegt Ki Moran, epidemioloog en adviseur van de Zuid-Koreaanse regering, telefonisch vanuit Seoul. „We kennen nog geen behandelwijze of vaccin tegen dit virus. Dan is het van het grootste belang dat je een diagnose kunt stellen bij mensen die eraan lijden en die tijdig kunt isoleren. Daarom beseften we dat testen van cruciaal belang was.”

Ook de WHO hamert daar steeds op. Dan weet je hoe het virus zich in het land verspreidt en kun je gericht optreden. Meteen na de eerste bevestigde gevallen ging de Zuid-Koreaanse regering eind januari dan ook met artsen en vertegenwoordigers van de private sector om de tafel zitten, vertelt Ki. „Toen is afgesproken dat een aantal farmaceutische bedrijven snel testkits zou gaan produceren die de regering zou betalen.”

Zuid-Korea hoefde niet bij nul te beginnen. Het had lering getrokken uit de ervaring met het MERS-virus in 2015, toen er door traag optreden van de overheid 38 doden vielen. Na kritiek van de WHO begon Zuid-Korea zich toen al te wapenen tegen nieuwe epidemieën. Er werd wetgeving ingevoerd om nieuwe testmethodes snel goedgekeurd te krijgen en het werd mogelijk zo nodig gebruik te maken van particuliere telefoongegevens.

Met spoed kregen farmaceutische bedrijven in februari toestemming voor de productie van testkists. In een mum van tijd werden 600 testfaciliteiten opgezet en zelfs vijftig plaatsen waar mensen niet eens hun auto uit hoefden voor een test. Ze vulden een formulier in, lieten hun temperatuur meten en een strijkje uit hun keel nemen. Binnen tien minuten konden ze wegrijden en al enkele uren later waren de resultaten beschikbaar dankzij ruim 1.200 analisten bij 118 laboratoria. Alleen de ernstigste gevallen werden doorgestuurd naar ziekenhuizen, die na de MERS-uitbraak al met meer beademingsapparatuur waren uitgerust.

Vijf bedrijven

Zuid-Korea kan nu ruim 10.000 tests per dag uitvoeren. In totaal heeft het al meer dan 350.000 tests uitgevoerd, per hoofd van de bevolking ruim veertig keer zoveel als in de VS. De tests kosten de burger niets. De Zuid-Koreaanse tests gelden bovendien als betrouwbaarder dan de Chinese. Inmiddels zijn er vijf Zuid-Koreaanse bedrijven die testapparatuur fabriceren. Buitenlandse opdrachtgevers staan nu in de rij bij hen.

Koreanen uit een gebouw waar 46 besmettingen werden vastgesteld, wachten op een test. Jung Yeon-je/AFP

Een ander essentieel onderdeel van de Zuid-Koreaanse succesformule was het gebruik van mobiele telefoongegevens, creditcardbetalingsgegevens en beelden van veiligheidscamera’s. Als eenmaal vaststond dat iemand aan Covid-19 leed, werd er onmiddellijk een grondig onderzoek ingesteld naar de contacten die zo’n patiënt met anderen had gehad en waar die was geweest. Als detectives trokken de autoriteiten die contacten na, deels aan de hand van persoonlijke gegevens. Velen werden vervolgens onder quarantaine geplaatst, waarbij er via speciale apps op telefoons op werd toegezien dat mensen zich daaraan hielden.

Bij nieuwe besmettingen in een bepaald gebied werden mensen uit diezelfde buurt onmiddellijk via sms-berichten gewaarschuwd. In andere democratieën zou dit aspect van de Zuid-Koreaanse aanpak misschien tot gefronste wenkbrauwen hebben geleid maar niet in Zuid-Korea. „We gingen er van uit dat de veiligheid van het publiek moest prevaleren boven de individuele veiligheid en het belang van de bescherming van persoonlijke gegevens”, vertelt epidemioloog Ki.

„Bij MERS faalden we in de communicatie met het publiek”, zegt ze. „We vertelden er toen niet bij waar de besmettingen plaatsvonden. Daardoor kon het aantal ziektegevallen onnodig snel uitbreiden. Ditmaal zijn we heel open. Dat is nu zelfs wettelijk vastgelegd.”

Kerkgenootschap

Het zwaarst werden de autoriteiten op de proef gesteld in de zuidelijke stad Daegu, waar een vrouw met Covid-19 die tot het Shincheonji-kerkgenootschap behoorde, veel anderen infecteerde die het zelf weer aan geloofsgenoten doorgaven. In die stad van 2,5 miljoen inwoners kwam het openbare leven grotendeels tot stilstand. In totaal werden daar zo’n 240.000 mensen getest.

Maar ook op het hoogtepunt van de uitbraak schakelden de autoriteiten niet over op een algehele lockdown. „We hebben bewust een andere benadering gekozen dan China. Zo’n lockdown wakkert onnodig angst en paniek aan”, zegt Ki. „Mensen proberen dan vaak naar elders te vluchten met alle risico’s van dien.” Zo’n stap was ook onnodig omdat de meeste Zuid-Koreanen gedisciplineerd mondkapjes voordeden, hun handen wasten en afstand tot elkaar hielden. De scholen gingen dicht, restaurants, cafés en winkels niet.

Hoe voorbeeldig de Zuid-Koreaanse aanpak ook is, voor veel landen is het nu te laat die na te doen. En zelfs Zuid-Korea is nog niet van het coronavirus verlost. Yoon Tae-ho, een hoge ambtenaar van het ministerie van Volksgezondheid, waarschuwde de Zuid-Koreanen nog vorig weekend „zich voor te bereiden op een lange strijd”.

Lees ook ‘We testen veel, maar niet te veel’