Opinie

Ook zonder eindexamen moet dit een ‘rite de passage’ blijven

Onderwijs Het eindexamen markeert veel meer dan een diploma, het is een rituele stap naar volwassen worden. Probeer daar iets van te redden, vraagt .
Eindexamenfeestje bij scholieren van het Luzac College in Raamsdonksveer, 2015.
Eindexamenfeestje bij scholieren van het Luzac College in Raamsdonksveer, 2015. Foto Ilvy Njiokiktjien

Het meest nerveus was ik voor wiskunde B. Ik stond een 6, en dat was allemaal de schuld van ruimtemeetkunde. Een wonder geschiedde. Bij het eindexamen zat ik achter een slechtziende leerling. Die had extra groot ruitjespapier, 3 bij 3 centimeter. Ze werkte op een recht opstaand lessenaartje. Ik kon niet niet afkijken.

Dat gaf zoveel stress, dat ik erg hoopte dat zij goed was in wiskunde. Ze was goed genoeg. We hebben een 6 gehaald. Toen kwam het gespannen wachten op het telefoontje, met mijn zus in de tuin. Daarna sprintten we naar mijn vader. We hebben een vlag nodig – dat doen ze hier in Nederland! Omdat we alleen een Deense vlag in huis hadden, hebben we die uitgehangen.

Rituele cadeaus volgden: een fototoestel, een koffer. De lange zomer brak aan, er waren feesten, we gingen op reis, de wereld was weidser geworden, de toekomst lag open

Ellendig lesboek

Nu is alles anders. Het centraal eindexamen gaat niet door. Ik bel mijn neef Simón, die dit jaar eindexamen zou doen. Af en toe spreek ik hem streng toe over het mooie vak filosofie, en dat het onacceptabel is dat hij hier een 5,5 voor staat. Dit is niet zijn schuld, beweert hij, het is allemaal de schuld van dat ellendige lesboek Het goede leven en de vrije markt.

Het eindexamen is een rite de passage die hoort bij het volwassen worden. Met het besluit het centraal schriftelijk te schrappen wegens het coronavirus heeft de staat noodgedwongen de rol van curlingouder op zich genomen en een van de grootste hobbels uit het leven van jonge volwassenen weggenomen.

Dat is vooral zo jammer omdat er nog maar weinig rituelen in onze samenleving zijn. Schoolovergangen vormen naast verjaardagen, bruiloften, baby’s en begrafenissen, de belangrijkste rite de passage als het om leeftijd én een nieuwe levensfase gaat.

Stap naar de vrijheid

Het eindexamen markeert veel meer dan een diploma, het betekent een stap naar vrijheid, het losmaken van de ouders. Natuurlijk, sommige dingen van het overgangsritueel kunnen later gewoon doorgang vinden. Het feesten kan alsnog. Als de grenzen weer open zijn, kan je reizen. Maar er bestaat ook zoiets als loon naar werken. Beleef je het feest anders zonder dat spannende ontladingsmoment? Ja. Reis je anders nadat je de mijlpaal hebt gehaald? Ja.

Toch zie ik een lichtpuntje, zelfs een mogelijke cultuur- en gedragsverandering. „Hier heb ik zes jaar naar toegewerkt”, hoorde ik een gedupeerde eindexamenkandidaat zeggen. Zes jaar naar toegewerkt? Draait alles alleen maar om dat ene laatste examen?

Kijkend naar mijn dochter van tien, zie ik dat zij opgroeit in een doorgeslagen toetscultuur, waarin alles draait om het laatste examen, het eindresultaat. Ik zie ouders die zich overmatig bezighouden met bijlessen en eindresultaten, en hoe het leerplezier hieronder bezwijkt.

Lees ook: Is een ‘corona-diploma’ minder waard?

Levensfase-overgang

Kun je ook trots zijn zonder dat er een eindcijfer aan vastgeplakt moet worden? Ja. En dus is het nu de uitdaging van ouders thuis en scholen online om de ritualisering van het gelopen proces niet onopgemerkt voorbij te laten gaan: maak deze rite de passages tot een gewichtig en belangrijk moment om deze levensfase-overgang te markeren.

Ik vraag mijn neef of hij het erg vindt, dat hij het eindexamen mist. Ja, hij vindt het erg, want nu zal hij nooit weten wat het is. Maar nee, hij vindt het niet erg, want hij heeft liever dat eindexamen nu al op zak, zonder al die buitensporige druk en stress.

Oké, zegt hij dan. Wil ik het echt eerlijk weten? Ja, zeg ik. Hij sprong een gat in de lucht toen hij het nieuws hoorde. Zijn eerste gedachte: geen eindexamen filosofie! Dat is voor hem het goede leven en de vrije markt, in tijden van corona. Maar, vertelt hij, er is nog veel onduidelijk, hij kan nog maar „een beetje juichen”.

Want schoolexamens gaan wél door, hij moet vooralsnog heel juni vrijhouden, en daarom leest hij op dit moment toch maar de Max Havelaar. Of nou ja, hij kijkt ook wat filmpjes over het boek, want het begin van het boek was wel leuk, maar toen zat die man ineens op Java, en werd het allemaal wat saai. Maar dat mag ik natuurlijk niet in de krant zetten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.