Italië: wel steun van Russen, China en Cuba, nauwelijks van Europa

Begrotingsregels Rome vraagt meer solidariteit van Europa. Oud-premier Monti: als door Covid-19 het tekort stijgt, is dat niet onze schuld.

Een medewerker draagt in een magazijn bij Milaan een doos met medisch materiaal dat China heeft geschonken. Op de doos staat: „De Weg van de Vriendschap kent geen grenzen.”
Een medewerker draagt in een magazijn bij Milaan een doos met medisch materiaal dat China heeft geschonken. Op de doos staat: „De Weg van de Vriendschap kent geen grenzen.” Foto MOURA BALTI TOUATI/EPA

From Russia with love, staat er op de vrachtwagens van het Russische leger die door de straten van het Noord-Italiaanse Bergamo rijden, met acht gespecialiseerde medische teams. Veertig kilometer zuidelijker, in Crema, zegt de leider van een groep van 37 Cubaanse artsen: „Wij blijven zolang als nodig is, we zijn gekomen om Italië te helpen.”

In de noodtoestand waarin Italië verkeert door het coronavirus is alle hulp welkom. Een groep artsen uit China (die inmiddels weer is vertrokken) en uit Cuba, vijftien Russische toestellen met honderdvijftig mensen en veel materiaal: het wordt allemaal breed uitgemeten in de Italiaanse media. Met als ondertoon: in tijden van nood leer je je vrienden kennen.

En Europa? Er wordt bericht over Duitse ziekenhuizen die een tiental coronapatiënten hebben overgenomen uit Noord-Italië. Oostenrijk doet ook mee, met vijf Covid-19-patiënten uit de Duitstalige Italiaanse provincie Alto Adige in Zuid-Tirol die naar ziekenhuizen in Linz en Innsbruck gaan.

Ook het telefoontje van de Franse president Macron en de handgeschreven brief van de Duitse president Steinmeier zijn welkome tekenen van medeleven. Maar die verbale empathie in Berlijn en Parijs wordt volledig overschaduwd door het gevoel dat Europa Italië in de steek laat nu het erop aankomt. Waar Italië vroeg om eenheid en snelheid, bracht de videotop van donderdag verdeeldheid en uitstel. ‘Lelijk Europa’, kopt La Repubblica.

Nederland tegen de Spaghetti Boys

Dat Mario Draghi, oud-president van de Europese Centrale Bank, donderdag in de Financial Times opriep tot „een andere mindset” tegenover „een menselijke tragedie van mogelijk bijbelse proporties”, heeft Berlijn en Den Haag niet van gedachten doen veranderen, is de analyse in Italië. Woensdagavond zei Repubblica-commentator Massimo Giannini, centrum-links en pro-Europees, op tv dat Nederland de aanvoerder is in een campagne tegen Italië, net als in de jaren negentig, toen Italië wilde meedoen in de eurozone. „Denken we nog steeds dat we kunnen handelen met de regels uit normale tijden, van vóór de explosie van de pandemie?”, vroeg Giannini zich af. „Als Europa wil blijven bestaan, moeten deze regels worden weggegooid.” De les van de Griekse crisis, zei hij, is dat vasthouden aan strenge voorwaarden voor financiële steun leidt tot een sociale ramp. Maar, schrijft hij vrijdagmorgen, „de bewakers van de lutherse strengheid geven het idee niet op om de ‘Spaghetti Boys’ een lesje te leren.”

Premier Conte zei woensdag in de Kamer dat een uitzonderlijke noodtoestand vraagt om „uitzonderlijke maatregelen en daden die de Europese burgers en ook de financiële markten verzekeren dat een verenigd Europa van plan is om alles te doen wat nodig is.” Moet met de inzet van eurobonds en gebruik van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) worden gewacht tot duidelijker is hoe de situatie zich ontwikkelt? „Ook gezamenlijke antwoorden die te laat komen, zullen volledig nutteloos zijn.”

De rechtse oppositie, in peilingen op bijna de helft van de stemmen, tamboereert tegen Europa. Giorgia Meloni, leider van de groeiende rechts-nationalistische partij Fratelli d’Italia, zei woensdag: „Laten we elkaar de waarheid vertellen. Het Europa waarvan we droomden bestaat niet, dat van de beschaving, de solidariteit [...] Wat we hebben gezien is het Europa van het egoïsme, van het belang van de enkeling ten koste van de rechten van velen, het Europa dat wacht op de aardbeving bij ons om in onze puinhopen te wroeten en er met het zilver vandoor te gaan.” Met het zilver bedoelt ze goedlopende bedrijven.

Brussel komt pas in actie als Duitsland en Frankrijk problemen krijgen, schetste Meloni. Matteo Salvini, met zijn rechts-nationalistische partij Lega de grootste in de peilingen, met ruim 30 procent, gaat er nog harder in. Voorwaarden stellen aan de inzet van het ESM betekent dat we geld lenen, rente betalen voordat we het moeten terugbetalen, en ook nog onze pensioenleeftijd moeten verhogen en ziekenhuizen sluiten, zei hij woensdag op Facebook. En donderdagochtend voor Radio Anch’io: „Lid blijven van Europa, ja, maar dan ook echt, en niet om klappen en oorvijgen te krijgen. Wat heeft Europa voor Italië gedaan in deze noodtoestand? Op zo’n manier erin blijven lijkt met niet nuttig.”

Moreel verwijtbaar

Een impliciet argument om akkoord te gaan met eurobonds is dat anders de populist en euroscepticus Salvini nog betere kansen krijgt om in een nabije toekomst premier te worden. Oud-premier en oud-eurocommissaris Mario Monti verwerpt het ‘moral hazard-argument’ dat Italië verantwoordelijk is voor het risico van een gigantisch begrotingstekort dat de speelruimte beperkt. Italië „verkeert nu in een positie van moral high ground en niet van moral hazard”, schreef hij in de Corriere della Sera. „Het coronavirus is veel sneller en ernstiger in Italië gekomen dan in andere Europese landen. We weten niet waarom, maar zeker niet door de schuld van Italië. [...] Dit keer is dat geen moreel verwijtbaar tekort, zoals meestal in de hemelsblauwe ogen van de mensen uit het noorden.”

(Dit artikel is om 13u aangevuld met reacties op het overleg in Brussel)