In Zweden kun je gewoon naar de kroeg – maar voor hoe lang nog?

Overheidsmaatregelen In Zweden zijn horeca, basischolen en zelfs ski-resorts nog open. De overheid gaat nog altijd ontspannen om met de corona-uitbraak, maar de oplopende dodentallen doen de kritiek van wetenschappers aanzwellen.

Een restaurant in de Zweedse hoofdstad Stockholm, afgelopen woensdag.
Een restaurant in de Zweedse hoofdstad Stockholm, afgelopen woensdag. Foto David Keyton / AP

Een tafeltje voor twee, komende vrijdagavond om 20.30 uur bij Gastrologik, een van de beste restaurants van Stockholm? Geen probleem. Wie een paar honderd euro per persoon te besteden heeft, kan zonder problemen aanschuiven voor het seizoensmenu met bijpassende wijnen.

Zweden is het enige overgebleven land in West-Europa waar de bars en restaurants nog onbeperkt open zijn, en waar geen verbod is op grotere bijeenkomsten (met een maximum tot 500). Burgers met verkoudheidssymptomen wordt aangeraden thuis te werken en middelbare scholen en universiteiten zijn dicht en geven thuisonderwijs. Maar verder is de overheid zeer terughoudend met het uitvaardigen van verboden en houdt zij het bij adviezen.

‘Voorzichtig zijn’

Kijken naar Zweden, dat is een beetje alsof je naar het Verenigd Koninkrijk of het Nederland van een paar weken terug staart. De overheidswebsite adviseert niezen in de elleboog, vaak je handen wassen en ‘voorzichtig zijn’ in het contact met zieke mensen.

Met enige schroom hinten Zweedse politici inmiddels op het sociaal afstand houden, iets dat tot voor kort alleen maar 70-plussers werd aangeraden. En sinds afgelopen dinsdag heeft de minister van Gezondheid, Lena Hallengren, het barhangen verboden in horeca. Wie iets wil drinken of eten moet aan een tafeltje gaan zitten.

Vanwaar die ontspannen houding van de Zweden? Daar kunnen meerdere redenen voor zijn. Covid-19 is eind januari al voor het eerst vastgesteld bij een vrouw uit Jönköping die was teruggekeerd uit het Chinese Wuhan, het ground zero van de corona-uitbraak. Een van de verklaringen die rondgaat, is dat er rond deze zaak uitgebreid contactonderzoek heeft plaatsgevonden, waardoor een grootschalige uitbraak – en bijkomende zorgen – zijn voorkomen.

Een andere verklaring is dat de Zweedse samenleving – meer dan andere westerse maatschappijen – uitgaat van onderling vertrouwen. De 10 miljoen burgers hebben groot vertrouwen in instituties als het Zweedse RIVM, ambtenaren gaan er vanuit dat burgers de adviezen strikt opvolgen en politici zijn niet snel geneigd om politiek te gaan bedrijven over de rug van overheidsinstituten.

Snelle toename

De vraag is hoe lang de Zweden die relaxte houding nog kunnen volhouden. Want het land is weliswaar over het geheel gezien dunbevolkt, inmiddels loopt het aantal doden in het dichterbevolkte zuiden snel op. Binnen een week is het aantal slachtoffers van een handvol gestegen naar 71, waarvan meer dan de helft in hoofdstad Stockholm.

Het publieke debat over het terughoudende overheidsoptreden is dan ook inmiddels in volle gang. Wetenschappers zijn bezig met petities en onlangs lekten e-mails met harde kritiek uit van vooraanstaande virologen als Joacim Rocklöv aan het adres van het Zweedse RIVM. Kort samengevat: ‘Hoe lang gaan jullie nog met levens spelen?’ De wetenschappers eisen een fermere lijn van de overheid en waarschuwen voor onderschatting.

Anders Tegnell, de Zweedse Jaap van Dissel, lijkt niet van zijn lijn te willen afwijken. Voor veel maatregelen, zoals het volledig sluiten van de grenzen of het op slot gooien van basisscholen en de horeca, is volgens de gezondheidsbaas geen wetenschappelijke basis. Premier Stefan Löfven steunt hem vooralsnog. Maar als het virus in eenzelfde moordend tempo blijft huishouden als afgelopen week, is de vraag hoe lang die eensgezindheid nog houdbaar is.