Opinie

Corona als test voor nationale solidariteit

Tom-Jan Meeus

Je hoort er bijna niemand over, maar de wereldwijde bestrijding van corona bevat veel onuitgesproken solidariteit. Solidariteit met ouderen en zwakkeren, en dan vooral zwakkere ouderen – zij lopen het meeste levensgevaar. Dit lijkt misschien vanzelfsprekend, maar dat is het niet.

We weten hoe gemakkelijk je mensen in onfortuinlijke posities verdacht kunt maken – de bijstandstrekker als fraudeur, de vluchteling als testosteronbom –, dus ook solidariteit met ouderen of mensen met een zwakke gezondheid hoeft niet eeuwigdurend te zijn.

Maar klachten over de prijs van de coronabestrijding hoor je nog weinig. We zien ondernemers omvallen, nieuwe werklozen, zzp’ers in nood. Zij worden uit de brand geholpen door de overheid, die zijn overschotten in hoog tempo opstookt. Je weet nu al dat we hier later lange debatten van Omtzigt-achtige allure over krijgen. Maar voorlopig sturen we de rekening van onze solidariteit naar abstracties als de staatsschuld en een toekomstige recessie.

En naar scholieren. The Economist had een hartverscheurend verhaal over een tienermeisje op het Chinese platteland. China kent één toelatingsexamen waarmee meisjes zoals zij een leven als fabrieksarbeider kunnen ontlopen en een universitaire studie bereiken. Maar omdat haar school maanden op slot zat – lockdown – zijn haar kansen tot een minimum geslonken.

De vergelijking gaat mank, maar het deed me denken aan de wijze waarop we ook hier coronasolidariteit aan scholieren opleggen. Anderhalve week terug gingen ineens de scholen op slot. Volgens het RIVM ontbrak een virologische noodzaak. Medisch specialisten roerden zich en leraren meldden zich ziek. Uiteraard klaagden weinig scholieren, maar uit maatschappelijk oogpunt was het bijzonder dat dit zonder virologische of educatieve motieven mogelijk was.

Dinsdag werden ook de centrale eindexamens geschrapt. Vooral vakbonden en de koepel van schoolbestuurders drongen er volgens een reconstructie in NRC op aan. Een wonderlijk wilsgebrek voor zo’n vitale sector. Want als alle scholen toch al leegstaan moet het mogelijk zijn, zou je denken, bureaus voor het examen op veilige afstand van elkaar te zetten. Wat is het probleem dan nog?

En: leerlingen werken jaren naar het centraal schriftelijk toe. Neem ze dat magische moment af en je vertelt ze voor altijd: jouw belang, en jouw diploma, kunnen altijd bijzaak bij andermans belangen zijn.

Zo kwam deze week ook in Nederland de rekening van de solidariteit met zwakke ouderen bij scholieren te liggen. En je begreep het wel, het was vast geen bewuste slechtheid, maar je dacht ook: er klopt iets niet als we de coronasolidariteit zo makkelijk deze groep opleggen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.