Wie bepaalt de regels?

Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen.

Illustratie Benjamin ter Veen

Vader: „We hebben het in ons gezin soms over ‘de baas spelen’. Als mijn kinderen van 4 en 6 samen spelen, gaat het regelmatig over wie de spelregels bepaalt. Ze zijn beiden hun assertiviteit en autonomie aan het verkennen, dat vind ik mooi om te zien.

„Maar het levert ook weleens een lastige situatie op. Zo was de jongste laatst vreselijk aan het treuzelen, en maande ik haar op te schieten. Om op tijd op school te komen, zei ik: ‘Omdat jij nog niet kan klokkijken, doe ik het voor jou.’ Toen vroeg ze: ‘Vind je soms dat jij belangrijker bent dan ik?!’ Hoewel ik haar op tijd op school afgeleverd kreeg, hield de vraag me nog lang bezig. Wat zou je een kind daarover kunnen vertellen?”

Naam is bij de redactie bekend. Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl

Wijs op uw rol

Bas Levering: „Dit is een manifestatie van een zelfstandigheidsclaim die bij deze leeftijd hoort. Vierjarigen zeggen het soms letterlijk: ‘Ik bepaal zelf!’ Dat opdringerige ‘ik’ en ‘zelf’ waarderen we, want in de opvoeding gaat het uiteindelijk om eigen verantwoordelijkheid.

„De vraag van het kind biedt een mooie gelegenheid om uit te leggen dat ouders allerlei dingen voor kinderen doen zolang ze die zelf nog niet kunnen. Ouders mogen van kinderen vragen om rekening te houden met die rol, en over het algemeen doen kinderen dat graag. Opvoeden lukt alleen maar als kinderen zich kunnen identificeren met de rol van de opvoeder, als ze snappen waarmee je bezig bent, dat je het voor hén doet.

„Daarnaast moet u het naar school gaan goed voorbereiden. Kinderen van 4 kunnen nog niet snel schakelen. Ze kunnen nog niet op afroep stoppen waar ze druk mee zijn. Ook als je ze aan tafel wilt hebben, moet je dat minstens een kwartier van tevoren aankondigen. Neem dus ook ’s ochtends de tijd.

„Ik vraag me overigens af of uw dochter al weet wat ze vraagt, en ze de zin niet gewoon heeft opgepikt uit een volwassen mond. Maar dat u kan klokkijken en zij nog niet, is echt een goed antwoord.”

Praat over gezag

Stijn Sieckelinck: „Dit zijn van die cadeautjes die kinderen kunnen aanreiken waardoor we de gelegenheid hebben om van kleins af aan met ze te kunnen praten over cruciale kwesties: welke stemmen in het menselijk verkeer geven het meeste gewicht en waarom? Het gesprek daarover hoort bij een democratische samenleving.

„Op het moment zelf kunt u volstaan met: ‘Ik zou geen goede papa zijn als ik jou niet op tijd naar school breng, daarom moet ik even klokkijken voor jou.’ Als de tijdsdruk ervan af is, kunt u vertellen wat een baas eigenlijk is. Een baas is niet iemand die anderen overrulet, een baas is geen bully, een baas helpt anderen te doen wat ze willen en moeten doen. Een echte baas vraagt: ‘wat heb jij nodig, en wat mag ik van jou verwachten? Een baas is niet belangrijker, maar heeft wel een andere rol. Zo ontstaat er een andere versie van de baas die ze op het schoolplein leert kennen, waar het recht van de sterkste geldt, en bazigheid de norm is.

„Het is heel gezond als een kind tegen het licht wil houden wie de regels bepaalt, en welke rationaliteit daarachter zit. Zich de vraag stelt: waar komt de legitimiteit vandaan om beslissingen te nemen? Dit soort vragen houden ons ook als opvoeder scherp, omdat ze je op een prikkelende manier uitnodigen je eigen opvoedstijl tegen het licht te houden.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.