De genomineerden voor de Annie M.G. Schmidtprijs over hun inspiratie

Annie M.G. Schmidtprijs Vijf van de zes genomineerde liedjes voor de Annie M.G. Schmidtprijs, voor het mooiste theaterlied, hebben zielenpijn als onderwerp; de zesde is een satire op een politicus. „Ik ben niet zo goed in leven.”

La Fin - Yvonne van den Eerenbeemt

Stel, je relatie is uit, je hebt alle contacten verbroken, je doet je Netflix aan en daar staat nog die ene naam, die verbonden is aan hetzelfde account. Het liedje van Yvonne van den Eerenbeemt gaat daarover. Het heeft iets fijn tegenstrijdigs. Tijdloze pijn verweven in een lied over hoe we ons tegenwoordig vermaken.

„Ik deel eigenlijk nog steeds mijn Netflix-account met mijn ex. Ik was me in het begin heel erg van bewust dat dat het laatste was wat we samen hadden. Soms ging ik wel eens op zijn profiel kijken, ik was benieuwd wat hij nu keek zonder mij. Op een gegeven moment dacht ik: dit is zo’n goed theatraal gegeven. Dit is prachtig voor een liedje.”

Al duurde het even voordat ze wist hoe ze het verhaal moest vertellen. „Ten eerste, wat doe je met het woord Netflix-abonnement? Ik liep erop vast en zocht naar synoniemen. Account, membership? Maar een goed kleinkunstlied moet ook een soort omkering hebben. Netflix-abonnement werkt ontnuchterend. Je bent uit je romantische beeld. Dat woord gaat over een zakelijk contract met een streamingsdienst. Het is in het liedje nu een tragikomisch grapje.”

Ook qua structuur was het puzzelen. „Ik heb uiteindelijk de verhalen van twee exen met elkaar verweven. Ik ben ooit verlaten door een grote liefde, voor een jong meisje. Ik had zo’n gebroken hart. Tijdens het maken van dit lied dacht ik: wat zou ik zien als ik met hem nog een account zou delen? Zou hij lichtvoetige series met haar kijken zoals Friends en Gossip Girl?”

Van den Eerenbeemt keek met haar ex in het lied juist naar Breaking Bad, House of Cards en de docu Untergang. „Die tekst symboliseert hoe die relatie voor mij voelde. Heel intens. Ik eindig het lied met: ik snap dat je voor de lichtheid kiest, misschien was het te zwaar.”

Het is gebeurd - Brigitte Kaandorp

Twintig jaar geleden had Brigitte Kaandorp het niet aangedurfd om het liedje te zingen waar ze nu voor is genomineerd bij de Annie M.G. Schmidtprijs. „Voor serieuze liedjes heb je een soort koelbloedigheid nodig. En durf. Het is doodeng. Toen ik mijn eerste serieuze liedje zong op het toneel, wist ik niet hoe ik moest kijken. Ik zei: ‘ik ken de tekst nog niet’ en ik hield daarom een papiertje voor me. Maar natuurlijk kende ik de tekst wel, ik had alleen geen idee hoe ik mijn handen moest houden en hoe ik moest kijken.”

‘Het is gebeurd’ is een kwetsbaar liedje. Het gaat over de gekozen dood van een zoon en de vraag van een moeder: waarom heb ik niets doorgehad? Kaandorp schreef het nummer nadat ze drie gevallen van zelfdoding in haar omgeving had meegemaakt. „Eerst had ik regels als: ‘Jij moest kennelijk weg. Je bent gelukkig vrij nu. Je kon niet verder.’ Maar ik zing vanuit het standpunt van een moeder en ik dacht, zo denkt een moeder niet. Die denkt, godverdee, ik ben je kwijt. Hoe kan dat nou?”

Lees ook Volop hilariteit in puntgave nieuwe show Brigitte Kaandorp

Toen de tekst klaar was, printte ze het uit en gaf ze het papiertje dubbelgevouwen aan de moeder van de jongen over wie het lied uiteindelijk gaat. „Ze belde snel terug. Ik vind het helemaal prachtig. Dat was zo fijn. Het is niet mijn verdriet. Ik had de plank volledig mis kunnen slaan.”

Wel was het nog zoeken waar ze het lied moest plaatsten in haar voorstelling. „Ik dacht wel, jezus wanneer zing ik het dan? In de eerste try-out gooide ik het nummer er zomaar in. Je zag mensen kijken van, waar gaat dit over? Uiteindelijk vertelde ik in de show eerst het verhaal over het hebben van opgroeiende kinderen. Dat veel buurjongens en buurmeisjes dezelfde leeftijd hadden als mijn dochter en zoon. Over het hebben van klassenfeesten samen, de eerste scootertjes, het halen van een rijbewijs, hoe ze allemaal uitvlogen. Aan het einde van het verhaal vertel ik dat die buurjongen niet meer bij de jaarlijkse buurtbarbecue is. Op die manier praat ik naar het lied toe.”

Haar zang is ingetogen. „Ik vind het eigenlijk allemaal nog iets te. De tekst moet het werk doen, er mag niets tussen staan. Mensen moeten zelf hun emoties hebben. Als ik ook nog ga duwen in de richting van, hier moet je huilen, wordt het te. Dat wil ik niet. Het moet een integer liedje blijven.”

Dorp - Kiki Schippers

Tekst: Kiki Schippers. Muziek: Kiki Schippers

In vijf jaar tijd werd Kiki Schippers vier keer genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs. Geen enkele artiest kreeg dat ook voor elkaar. Ze won in 2016 met het maatschappelijk geëngageerde lied: ‘Er spoelen mensen aan’, zong het jaar daarvoor over haar liefdesverdriet in ‘Guus’, uitte vorig jaar een oerkreet met ‘Alles komt goed’, en is dit jaar genomineerd met het sprookje ‘Dorp’.

Je zou denken, ze weet inmiddels wel dat ze wat kan. Toch is er altijd twijfel. „Ik ben nu weer bezig in een schrijfproces en dan ben je overgevoelig voor alles waar je mislukt in bent in het leven. Dan is het toch fijn om je te realiseren, ik ben misschien niet zo goed in leven, maar er is iets wat ik wel kan: liedjes schrijven.”

Een van de worstelingen in het leven van Schippers is de gedachte: ik ben te groot. „Maar ik wilde dat niet een op een zingen. Daarom heb ik een sprookje bedacht.” In het liedje plaatst ze zichzelf in de positie van een reus met teksten als: en altijd heb ik honger/en als ik slaap, doe ik dat gigantisch bloot. Of: als ik de deur uitloop vermorzel ik het kasteeltje/en ook de ophaalbrug/m’n schoenen vol met kroos/dan komt de kleine burgemeester/die is een piepklein beetje boos. „Dan zie je toch een reus uit het Land van Ooit voor je. Met een hele grote blote buik en een teen uit een schoen.”

Lees ook Vooral zingend toont Kiki Schippers haar talenten

In haar voorstelling vertelt ze veel over Woerden, het stadje waar ze vandaan komt en waar ze nu weer woont. Als luisteraar zie je Schippers door het historische plaatsje wandelen. „Ja tuurlijk. Ik vond het ook het spannendst om daar op te treden. De kleuterjuf zit op de eerste rij en de meester van groep 8 op rij twee. En ik wilde hen niet beledigen of zo. Maar dit is wel hoe ik me vaak voelde en nog steeds voel.”

Toen ze het lied had gemaakt, speelde ze het elke dag wel tien keer. „Ik voelde me er zo mee verbonden. Maar ik zou het ook leuk vinden als het iets doet met het publiek. Dat het een beetje gaat fantaseren over dat grote.”

Beter in Bed - Arjen Lubach

Het liedje van Arjen Lubach wijkt af van de andere nummers. Geen zielenpijn maar satire in de vorm van een rap. In het refrein zingt Lubach: ‘Ik ben beter dan Thierry/Ik ben heter dan Thierry/Ik kom veel dieper dan Thierry/Ik ben beter dan Baudet in bed.’

Lubach wijkt op deze pagina ook af omdat hij niet mee wilde werken aan het stuk in NRC. De cabaretier en tv-presentator geeft geen interviews meer aan de geschreven pers. Bij Jinek gaf hij wel commentaar op zijn nominatie: „Mensen verwachten dit niet van mij, omdat ik Zondag met Lubach maak en daar wat diepgravende, politiek komische analyses heb. Daarom leek het me leuk om [een] volledig onredelijk, volledig op de man, infantiel [lied te maken, red.] Het gaat eigenlijk over dat ik een grotere pik had dan Thierry Baudet.” Later zegt hij: „Maar dat is de enige manier dat je hem nog kan raken.”

Lees ook Hilarische rap over ex-minnares van Baudet hoogtepunt van cabaretshow Arjen Lubach

NRC schreef anderhalf jaar geleden al kort over het nummer. Toen Lubachs laatste voorstelling werd besproken stond er: ‘Hoogtepunt is een hilarische rap over een ex-minnares van Thierry Baudet.’ Bij Jinek vertelde Lubach ook in hoeverre de rap op waarheid is gebaseerd. „Het begint zuiver autobiografisch, eindigt in pure fantasie en ergens zit een omslagpunt. En waar dat zit, weten alleen dat meisje en ik.”

Baudet reageerde zelf ook met humor op het nummer. Op Twitter zei hij ‘#picsoritdidnthappen’ met daarachteraan een gezichtje dat huilt van het lachen.

Gewoon Opnieuw - Alex Klaasen

Het liedje ‘Gewoon opnieuw’, gezongen door Alex Klaasen in Showponies II, is een voorstelling in een voorstelling. Over een man die een grote liefde vindt, helemaal gelukkig wordt, er bij is als die partner ziek wordt en overlijdt, en daarna weer opnieuw moet beginnen. Al is die laatste gedachte in het lied vooral een boodschap van hoop.

Klaasen: „Ik wilde de voorstelling afsluiten met een lied dat je elke dag opnieuw kunt beginnen. Ik vind het altijd heel ontroerend om mensen te zien die doorgaan na tegenslag of verlies. Ik vind dat zelf een troostende gedachte als het niet lekker gaat. Die gedachte heeft me geholpen op momenten dat ik het moeilijk had. Na een verloren liefde, tegenslag op het werk of een burn-out.”

Lees ook Alex Klaasen excelleert in meest persoonlijke show over écht uit de kast komen

Het lied is gelaagd en rijk aan emotie. De tekst is door Jurrian van Dongen geschreven. „Ik heb mijn gevoel proberen uit te leggen. Ik noem zinnen en woorden die ik mooi vind, dat schrijft Jur op en hij gaat dan aan de slag. Eerst maakt hij een soort prozaversie, een lied dat nog niet rijmt zonder couplet en refrein. Hij vraagt: is dit de stijl en richting? En dan zeg ik, ‘ja die zin is mooi, maar dit is niet helemaal wat ik bedoel’. Hij gaat vervolgens terug naar de schrijftafel en maakt er een lied van.”

In ‘Gewoon Opnieuw’ zit ook het licht springerige gevoel dat je door een nieuwe liefde kan hebben. „Veel dingen die daarvoor heel zwaar leken, blijken wel heel makkelijk te overwinnen. Ik heb bijvoorbeeld geen rijbewijs, en ik hou niet van auto’s, maar ik kan me voorstellen dat ik daaroverheen stap als ik iemand tegenkom van wie ik helemaal gek ben. Dat je denkt, als je de liefde van je leven ontmoet: waarom heb ik er eigenlijk ooit zo moeilijk over gedaan? Dat is het mooie aan opnieuw beginnen. Ik wilde de voorstelling met die boodschap afsluiten.”

Ik dacht dat jij het was - Mike Boddé

‘Dit is niet het enige lied dat ik geprobeerd heb te maken over het overlijden van mijn moeder. Ik wilde eerst mijn gemis omschrijven in een nummer, maar dan loop je het gevaar om in heel grote woorden terecht te komen. Dat is in een liedje minder interessant, denk ik. Als je bijvoorbeeld een nummer maakt over een verbroken relatie en je zegt: ‘o ik mis mijn ex zo’, is dat niet zo mooi. Maar als je zegt, ik vond een roestige oude haarspeld van mijn vorige vriendin, is het specifieker en daardoor sterker.”

De moeder van Mike Boddé overleed vorig jaar zomer. „Ze was ernstig ziek en we hadden afgesproken dat ze mij een teken zou geven als ze in de hemel zou zijn. Ik zag echt in alles iets wat een teken van mijn moeder zou kunnen zijn.” In het lied benoemt hij al die dingen. Bijvoorbeeld de viooltjes in de tuin. „Ze deed alles met viooltjes, haar favoriete bloem. Ze stonden ook op onze theelepels. Mijn moeder gaf vroeger elke dag om 16.00 uur aan haar favoriet van de dag dat lepeltje. Mijn broers en zus en ik hebben het allemaal op gezette tijden gekregen. Dat heeft ze tot vlak voor haar dood volgehouden.”

Maar uiteindelijk concludeert Boddé dat al die tekenen waarschijnlijk zijn eigen gedachten zijn. „Dat hoort heel erg bij rouw, hè. Zo’n besef dat iemand er echt niet meer is. Die realisatie komt in porties, niet in één keer. Je gaat gek genoeg keihard ontkennen, maakt jezelf wijs dat die persoon er nog een beetje is. Als je in het rouwproces een stadium bereikt waarin je niet meer alleen maar met jezelf bezig bent, maar ook bedenkt hoe iets voor de overledene is geweest, dan begint het verwerkingsproces op te schieten. Als ik de tekst bekijk, zie ik iemand die heel erg met zichzelf bezig is. Iemand met een niet geringe portie zelfmedelijden. Dat is niet erg, dat moet ook in zo’n periode. Maar rouwen is eigenlijk een heel egocentrisch gedoe en dat hoor ik in het liedje.”