Naïef New York liet het virus te lang rondrazen

Verenigde Staten New York is het brandpunt van de Amerikaanse Covid-19-epidemie geworden – dat heeft de metropool en trekpleister dramatisch veranderd.

Verlaten straten in Chinatown, New York.
Verlaten straten in Chinatown, New York. Foto Angela Weiss / AFP

Times Square, leeg. Bergdorf Goodman, Saks, Tiffany’s, alle chique winkels aan Fifth Avenue, dicht. De ijsbaantjes in Bryant Park en Central Park, verlaten. De straten van Manhattan, decor van wereldwijd bekeken films en tv-series, zijn zo rustig dat je kunt oversteken zonder op stoplichten te letten. Je hoort ineens het ritselen van een eekhoorn, het gekwetter van mussen. Zo moet de prins zich hebben gevoeld toen hij het kasteel van Doornroosje binnenging.

Lees ook: 2 biljoen moet de Amerikaanse economie redden. Maar is het afdoende?

New York, de dichtstbevolkte stad van de VS, de populairste toeristische bestemming, tempel van het kosmopolitisme, is deze week het brandpunt van de Covid-19-epidemie geworden – dat heeft de stad dramatisch veranderd. Van alle nieuwe besmettingsgevallen die in de VS worden vastgesteld, komt 60 procent uit deze metropool, zo maakte viroloog Anthony Fauci dinsdag bekend in een persconferentie vanuit het Witte Huis. Meer dan de helft van alle Amerikaanse corona-gevallen bevindt zich nu in New York. Gouverneur Andrew Cuomo zegt dat het aantal besmettingen in de stad, nu al meer dan 20.000, elke drie dagen verdubbelt en dat er nog geen tekenen zijn dat het tempo van verspreiding afneemt. Bijna 300 mensen zijn er aan Covid-19 overleden.

Staats- en stadsoverheid hebben draconische maatregelen afgekondigd om de epidemie af te remmen. Restaurants en winkels zijn gesloten, op ‘essentiële’ uitzonderingen na. Bewoners moeten binnen blijven, opnieuw op ‘essentiële’ uitzonderingen na, hoewel deze regel minder streng wordt gehandhaafd dan de winkelsluiting. Dit zijn de enige mensen op straat in Manhattan, ruwweg in volgorde van aantal: bouwvakkers, daklozen, politieagenten, fietskoeriers, mensen die hond of baby uitlaten.

De rijen die doorgaans voor broodjeszaken, restaurants en clubs staan, hebben zich nu voor apothekers en drogisterijen gevormd en zijn langer dan normaal doordat iedereen twee meter afstand in acht neemt. Op de borden boven de snelwegen die New York doorsnijden, staan geen verkeerswaarschuwingen maar: ‘Save lives #Flattenthecurve’ en ‘Stay Home Stop the Spread’. Twee ziekenhuizen hebben hoogzwangere vrouwen laten weten dat bezoek niet langer aanwezig mag zijn bij de bevalling. Echtgenoten en vroedvrouwen mogen de kraamkamer niet meer in. In het Presbyterian ziekenhuis alleen komen gemiddeld zo’n veertig kinderen per dag ter wereld, van de ruim 320 in de hele stad.

Stomerij dicht, wasserette open

„We proberen ons te redden”, zegt José Abril, die de stoeptegels veegt voor de Apple Store op Fifth Avenue, een officieel essentieel klusje. Hij heeft een sjaal voor zijn mond geslagen. In de herfst haalde de 60-jarige Abril zijn griepinjectie, hij voelt zich goed. De epidemie overviel hem, zegt hij. Maandag stond hij voor een dichte deur toen hij zijn kleding van de stomerij wilde halen. Een stomerij is niet essentieel, een wasserette wel. Een bibliotheek niet, een sigarettenwinkel wel. Banken zijn dicht, drankhandels open.

Rechtsboven: de brug naar Brooklyn. Foto Angela Weiss/AFP

Central Park, dat zaterdag nog zo vol was dat gouverneur Andrew Cuomo er persoonlijk heenging om zonnende mensen weg te sturen, is nu een negentiende-eeuwse foto met hier en daar een wandelaar. Op de zuidoostelijke hoek staat Elijah gitaar te spelen. „Kunt u me vandaag helpen”, vraagt hij voorbijgangers. De enkele jogger die langsloopt, klopt op haar zakken: geen geld. Dat ene flanerende echtpaar maakt een extra wijde bocht. Een Nederlandse stewardess die deze avond terugvliegt, legt wat neer en zegt: „Nu kun je zien waar mensen thuishoren. Er is geen toerist meer in de stad, iedereen hokt in zijn eigen land, in zijn eigen huis.” Elijah plukt aan zijn snaren en grinnikt: „Over negen maanden krijgen we een flinke babyboom.”

In metrostations prikt geen elleboog in je rug, er spelen geen muzikanten. Overal liggen afgestroopte latex handschoentjes, op de grond, op de kaartjesmachines, op de roltrap. Op het perron staat een handjevol passagiers, mondkapjes voor, bivakmutsen of sjaals voor de mond. Het vervoersbedrijf zegt dat het aantal reizigers met 87 procent is afgenomen.

De straten in woonwijken als Queens en Brooklyn zijn op een frisse, zonnige lentedag drukker dan op Manhattan. Overal wandelen mensen met bolle boodschappentassen. Een skater zwiert over Grand Avenue met een pak wc-rollen onder de arm. Maar ook in deze buurten is de horeca dicht, of beperkt men zich tot een afhaalloket. Ook hier houden mensen afstand. Ook hier rijden veel minder auto’s.

Naïef

Als iedereen zich er zo netjes aan de overheidsvoorschriften houdt, hoe kan New York dan zo zwaar zijn getroffen door de epidemie? Omdat de bewoners dat nog maar nét zijn gaan doen. Ober Kenny Frost bekent het met enige schroom. „Ik was naïef.” Hij zag op het nieuws de cijfers uit China, uit Europa, uit Californië en Washington aan de westkust. Het kwam domweg niet bij hem op een verband te leggen met zijn eigen leven. „Dit is een stad die van sociale gebeurtenissen aan elkaar hangt. Mensen ontmoeten elkaar in restaurants, in parken, het is lastig om zo’n eigenschap af te leggen.”

Het verfijnde restaurant midden in Manhattan waar Frost werkt, was op 11 maart afgehuurd door een bedrijf dat tv-schermen langs de muren had laten plaatsen. Halverwege de avond werd afgestemd op de toespraak van president Trump vanuit zijn Oval Office. Hij kondigde aan reizigers te zullen weren uit vrijwel alle Schengenlanden. „Wij stonden naar het scherm te kijken, gasten en personeel door elkaar. Dat was voor mij de eerste aanwijzing”, zegt Frost.

Op Manhattan is het nog stiller dan in woonwijken als Brooklyn of Queens. Dus poseert de Naakte Cowboy midden op Times Square.

Maar het duurde tot vorige week maandag voor Frost doorkreeg hoe ernstig het was. Toen besloot zijn restaurant te sluiten, vlak voordat burgemeester Bill de Blasio dit als een algemene maatregel afkondigde. „Ik was op slag werkloos.” Hij zegt dat zijn werkgever nog sociaal is: alle werknemers kregen een week salaris doorbetaald. Frost vult nu voor het eerst van zijn leven een aanvraag in voor een werkloosheidsuitkering van de staat New York. „En ik heb een petitie voor het opschorten van de huur ondertekend.”

Tot dat moment was New York min of meer blijven doordraaien. Met minder toeristen dan normaal, maar met alle restaurants open, alle metro’s volgepakt. Het virus heeft in de dichtstbevolkte stad van de VS maandenlang ongehinderd kunnen rondrazen. Daar ‘boet’ de stad nu voor, al onderstreepte viroloog Fauci dat New York „geen schuld heeft” aan het feit dat ze de nationale brandhaard is geworden.

Comfort

Het coronateam van het Witte Huis bond New Yorkers op het hart veertien dagen quarantaine in acht te nemen als zij de stad verlaten. Ze gaan naar hun weekendhuisjes langs de kust, of huren die in landelijker gebieden om het virus in de stad te ontlopen. De uittocht uit alle grote steden is zo omvangrijk, dat de autoriteiten op de plaatsen van bestemming maatregelen tegen de intocht nemen. North Haven in de noordoostelijke staat Maine is gesloten voor bezoekers en daar vallen ook de eigenaren van vakantiehuisjes onder. Outer Banks in North Carolina controleert aan de toegangswegen. Uit Hawaii klinken noodkreten over toeristen die de ziekenhuizen overbelasten.

Cuomo hield zijn persconferentie dinsdag vanuit de gigantische bouwput van het Jacob Javits Center. Dit congrescentrum naast de jongste toeristische attractie Hudson Yards wordt omgebouwd tot noodhospitaal met duizend bedden. De ziekenhuizen liggen overvol en dat is de grootste zorg voor de autoriteiten. „We hebben de piek nog niet bereikt”, zei Cuomo.

Woensdag telden de New Yorkse ziekenhuizen bijna 4.000 patiënten met het covid-19-virus. Op vrijdag, zo citeerde The New York Times een memo van noodhulpdienst FEMA, zullen naar verwachting alle 1.800 bedden op de intensive care-afdelingen bezet zijn.

De krant beschreef de situatie in het Elmhurst ziekenhuis in Queens, 545 bedden, dat geheel wordt ingeruimd voor covid-19-patiënten. In 24 uur tijd overleden daar dertien mensen aan het virus. ,,Het is apocalyptisch”, zei een arts.

Cuomo viel hard uit naar de regering die zo traag in beweging is gekomen. Op zijn eigen persconferentie had president Trump voor de vierde achtereenvolgende dag aangekondigd dat een militair hospitaalschip, de NS Comfort, naar New York is gestuurd. Maar dat zal daar niet eerder dan „binnen enkele weken” operationeel zijn.

Er is een schreeuwend tekort aan beschermende kleding en mondkapjes voor artsen en verplegend personeel. Cuomo zegt dat de staat 30.000 beademingsapparaten nodig heeft. Hij verweet de federale regering daar niet voor te zorgen. De 4.000 die zijn toegezegd, is „een druppel op de gloeiende plaat”, zei Cuomo. „Wil president Trump dan komen vertellen wie ze krijgt en wie niet?”

Dit artikel is donderdagochtend om 9.00 uur geactualiseerd