Opinie

Ga met Albanië en Noord-Macedonië in gesprek, maar blijf alert

EU-uitbreiding

Commentaar

De Tweede Kamer was tegen en het kabinet was sceptisch, maar nu is toch de weg vrij voor toetredingsonderhandelingen tussen de Europese Unie en Noord-Macedonië en in principe is er ook groen licht voor gesprekken met Albanië. Nederland heeft zijn verzet terecht gestaakt.

Als de besprekingen met de twee aspirant-lidstaten beginnen duurt het nog jaren voordat ze daadwerkelijk lid zullen worden. Maar het risico dat ze worden ‘ingepalmd’ door Rusland of China neemt al bij het begin van die onderhandelingen af. Dat is een positieve ontwikkeling, die past bij een assertievere EU, ook al garandeert een EU-lidmaatschap niet dat Rusland en China geen enkele invloed zullen krijgen.

Zijn de beide Balkanstaten ook toe aan een stap richting EU? De Commissie en een groot aantal EU-landen vond al langer dat ze ver genoeg waren in hun ontwikkeling. De teleurstelling was dan ook groot toen ze in het najaar alsnog in de wachtkamer moesten blijven omdat een minderheid onderhandelingen blokkeerde. Vooral in Noord-Macedonië kwam dat hard aan: het land had een naamsverandering ondergaan om toetreding mogelijk te maken. Noord-Macedonië wilde zich eerst Macedonië noemen, naar het rijk van Alexander de Grote. Griekenland accepteerde dat niet omdat ‘Macedonië’ verwijst naar de Griekse regio waar Alexander de Grote is geboren.

Onder andere Nederland en Frankrijk hielden gesprekken af omdat de aspirant-lidstaten niet genoeg vooruitgang hadden geboekt, bijvoorbeeld op het gebied van democratie en rechtsstaat. Bovendien was er, met name in Frankrijk, veel onvrede over de toetredingsprocedure. Op beide fronten is intussen iets veranderd.

De eisen waaraan een nieuwe lidstaat moet voldoen blijven ongewijzigd, maar de procedure wordt wel aangepast. De toetredingscriteria worden samengebald in clusters en de clusters krijgen een volgorde van belangrijkheid. Bovendien wordt de kwaliteit van democratie en rechtsstaat nu gedurende de hele procedure getoetst. Op die manier hoopt men te voorkomen dat een land in het begin van het traject slaagt voor het ‘examen rechtsstaat’ om dan in de jaren die volgen – onderhandelingen kunnen makkelijk een jaar of tien duren – af te glijden. De EU krijgt ook meer mogelijkheden om onderhandelingen op te schorten of te staken. Bovendien kunnen EU-fondsen worden verlaagd.

Nederland zag toetreding in het najaar niet zitten omdat de twee landen te weinig zouden doen om corruptie en georganiseerde misdaad te bestrijden. Volgens de Commissie heeft Noord-Macedonië inmiddels tastbare verbeteringen doorgevoerd. Dat land is volgens minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) dan ook klaar om aan de start te verschijnen

Over Albanië bestaan nog twijfels. Nederland is onder meer bezorgd over de onafhankelijkheid van de media, een gebrekkige kieswet, illegale immigratie en de bestrijding van de financiële misdaad. Albanië moet dan ook eerst nog aan een aantal voorwaarden voldoen voordat de besprekingen met de EU officieel mogen beginnen.

De zorgen die bij regering en Tweede Kamer leven ten aanzien van Albanië zijn begrijpelijk. Als onderhandelingen eenmaal in gang zijn gezet, is het dus zaak druk op de ketel te houden en de besprekingen niet uit het oog te verliezen. De nieuwe procedure, zou daartoe extra handvatten moeten bieden. Maar uiteindelijk zou het winst zijn als de twee landen zich duurzaam op het Westen oriënteren.