Opinie

Chirurg een held? Alleen als de anderen meedoen

Emma Bruns

Piloot, brandweerman of chirurg. Menig kleuter in de zandbak (al is die tegenwoordig nogal uitgestorven) droomt ervan. Een vak waarin je een held kan worden. We rijden met meneer V. naar de operatiekamer. Ook in tijden van corona kan een lichaamsslagader het gewoon begeven. En evenals een virus is dat geen fijn bezit. Afhankelijk van de grootte van de scheur kan het lichaam binnen enkele minuten tot uren veel bloed verliezen en bestaat het risico op overlijden. Het is zondagmiddag, buiten proeft de lente van de dag en wordt het land langzaam stilgelegd. Aan het uiteinde van de brancard zie ik een paar grauwe voeten. We hebben niet veel tijd meer.

De lichaamsslagader loopt van het hart tot onderin de buik waar hij splitst naar beide benen. De bekende risicofactoren – roken, hoge bloeddruk en een te hoog cholesterol – kunnen ervoor zorgen dat de vaatwand in de loop der jaren slechter van kwaliteit wordt en langzaam uitdijt. Vanaf een centimeter of vijf bestaat het risico dat hij scheurt. Preventief is het soms mogelijk een buis ter vervanging te plaatsen. Daarvoor was het helaas nu te laat. Als een geoliede machine faciliteert het operatieteam mijn supervisor, de dienstdoende vaatchirurg. Op de grote monitor bij de anesthesie zien we de getallen van de bloeddruk angstvallig laag blinken.

Gedecideerd maar ook beheerst opent hij de buik van de ribbenboog tot het schaambeen. De huid, het onderhuidse vet en het bindweefsel laten zich spreiden. De slagader ligt diep achterin de buik verborgen, naast de wervelkolom. Het is nog niet zo eenvoudig om alle darmen vlug maar met beleid netjes weg te houden zodat we goed zicht krijgen.

In de diepte graven zijn vingers voorzichtig in een plas bloed. „Vaatklem.” De geroutineerde operatie-assistent ziet nagenoeg direct aan de houding van zijn uitgestoken hand welke hij bedoelt. De klem wordt geplaatst. Het ding staat rechtop pulserend in de buik. De bloeddrukwaarden klimmen gestaag op. Voor even hebben we het leven van meneer V. gered.

Chirurgie is een zintuiglijk vak. Je kan de aandoeningen die je patiënten bedreigen zien, aanraken, soms zelfs ruiken. Was het makkelijker geweest als ons land een meer tastbare dreiging had gekend dan een onzichtbaar virus? Een oorlogsterrein waar elk ziekenhuis alle zeilen bij had moeten zetten om zoveel mogelijk operatiekamers in plaats van intensivecarebedden te creëren? Makkelijker misschien wel om iedereen te overtuigen om binnen te blijven zodat je buiten niet beschoten wordt. Makkelijker om het onheil de baas te kunnen in geen geval.

Zoals onze premier afgelopen week al zei, zijn we in deze pandemie allemaal onderdeel van de oplossing. Het virus kan exponentieel groeien. Maar als we als samenleving er gezamenlijk voor kiezen om ons zorgzaam op te stellen, zijn we sterk genoeg om het te verslaan. Chirurgen zijn niet schaalbaar. En zelfs al waren ze dat, zonder schoonmakers, operatieassistenten, anesthesiemedewerkers en de rest van het operatieteam zijn we niets waard.

Uit een plastic doosje komt de prothese, een elastisch buisje met twee pijpjes van kunststof van enkele centimeters dat dienst zal doen als nieuwe slagader. Het is een elegant schouwspel om de dunne draden langzaam te zien afdalen naar de diepte en zo een nieuwe snelweg in het lichaam aan te leggen. De gescheurde slagader ligt er verslagen bij. De randen zijn rafelig en aan de binnenkant lijkt het alsof er een asbak in is leeggeschud.

Brandweermannen en -vrouwen en chirurgen kunnen helden zijn, juist omdat we het als mensen best moeilijk vinden om voorzorgsmaatregelen te nemen die ons leven minder aangenaam maken. Die heldendaden doen het goed op het witte doek en in de kroeg. Maar als we over een tijdje met de zon op ons gezicht op een terras het overdreven verhaal van een chirurg willen aanhoren, zullen we moeten beseffen dat iedereen er nu voor kan kiezen om een beetje een held te zijn. Let een beetje op elkaar.

Emma Bruns is arts-onderzoeker en chirurg in opleiding.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.