Winnen streamingdiensten door corona nog meer zieltjes?

Bioscopen Nederlandse bioscopen kunnen de coronacrisis wel aan, zo lijkt het. Maar ze vrezen dat filmdistributeurs kansen ruiken op meer winst.

Actiekomedie ‘The Lovebirds’ werd afgelopen weekeinde uit de bioscoop gehaald en verkocht aan Netflix.
Actiekomedie ‘The Lovebirds’ werd afgelopen weekeinde uit de bioscoop gehaald en verkocht aan Netflix. Foto Skip Bolen

‘Mensen keren terug naar de bioscoop, want zo zijn mensen. En als zij terugkeren, herontdekken ze de geavanceerde, meeslepende entertainmentervaring die de huiskamer niet kan bieden.”

De gloedvolle toon van het persbericht waarmee de Amerikaanse bioscoopbond NATO de sluiting vanwege het coronavirus aankondigde, verraadt toch lichte onzekerheid. Als over twee maanden de popcornmachines weer worden opgewarmd, trappelt het publiek dan om de schade in te halen? Of heeft streaming dan nog meer zieltjes gewonnen? Kan de bioscoop sowieso nog op Hollywood bouwen?

Voor de Nederlandse bioscoopsector lijkt weinig aan de hand. De bioscoopbond NVBF schermt met 170 miljoen euro inkomstenderving bij de drie weken sluiting tot 6 april, een fors bedrag gezien de 348 miljoen euro aan kaartjes die in topjaar 2019 werden verkocht. Je moet er niet aan denken wat een sluiting tot 1 juni dan aanricht. Directeur Gulian Nolthenius van de NVBF kan dat bedrag desgevraagd niet toelichten, eerst vanwege de „topdrukte”, daarna vanwege ziekte.

Lees ook: Films maken in Nederland: ‘Zoenscènes nu ingewikkeld’

De Nederlands bios zit al jaren in de lift, het aantal verkochte tickets steeg in twintig jaar van 22 tot 38 miljoen. Dus lijkt het water de marktleiders – Pathé, Vue en Kinepolis – niet direct aan de lippen te staan. Een rondje bellen langs filmtheaters stelt eveneens gerust. Alex de Ronde van het Ketelhuis in Amsterdam rekent voor dat het coronavirus hem maandelijks 80.000 euro omzet kost, maar dankzij het noodpakket van het kabinet 35.000 euro. Wat rest is vooral vaste lasten en onderhoud; met 12 procent subsidie en een financiële buffer kan hij het virus desnoods een jaar uitzingen. „Al moet ik de installatie van laserprojectie dan uitstellen.” Andere theaterhouders denken wat sneller bij de overheid aan te kloppen. De Ronde: „Maar maak je voorlopig liever druk om al die zzp’ers, banketbakkers en kleine bierbrouwers die ons bevoorraden.”

Toch is er bij de grote ketens wel reden voor nervositeit. De coronacrisis valt op een moment dat Hollywoods grote filmstudio’s de strijd aanbinden met Netflix, Apple en Amazon om de streamingmarkt – in Nederland behaalde streaming in 2018 voor het eerst meer omzet dan bioscoopkaartjes. Disney tuigt nu platform Disney+ op, binnenkort volgen Warners’ HBO Max en Peacock van NBCUniversal. Als de studio’s hun energie op streaming richten en een zwakke broeder als Paramount vooral voor Netflix gaat produceren, wat rest er dan straks voor de bioscoop?

En kunnen bioscopen Hollywood überhaupt nog wel vertrouwen? Bioscopen hechten zeer aan het ‘theatrical window’, een term uit de jaren 80, toen video net zo’n bedreiging voor de bioscoop leek als tv in de jaren vijftig. Afspraken over ‘windows’ garanderen sindsdien dat films optimaal worden uitgebaat. In het ‘theatrical window’ – ruwweg drie maanden – vertonen alleen bioscopen een film. Dan opent het ‘video window’ (dvd, blu-ray en video on demand, ofwel vod). Daarna volgen betaal-tv, streamingplatforms en gewone tv.

Lees ook: Streamingplatform Picl zet in tijd van coronavirus alle zeilen bij

Maar anno 2020 morrelt ‘disruptor’ Netflix aan die windows. Netflix wil films ‘day and date’ uitbrengen: tegelijk in bioscoop, vod en eigen platform. Daar is Hollywood tegen, maar blijft dat ook zo als filmstudio’s ook streamstudio’s worden? In 2017 was er nog geen draagvlak voor het door Spielberg, J.J. Abrams en Peter Jackson gesteunde project Screening Room. Dat wilde actuele bioscoopfilms voor 50 dollar in huiskamers brengen, voor een Amerikaans gezin een koopje. Bioscoopketens deelden dan in de winst. Het ging niet door, deels omdat initiatiefnemer Sean Parker, die met Napster en Spotify de muziekwereld omploegde, weinig vertrouwen wekte, deels ook omdat Disney en Warner Bros te goed boerden in de bioscoop.

Toch werd het ‘theatrical window’ vorig jaar wel heel discreet gebroken door bedrijf Red Carpet Cinema. Dat vertoont actuele bioscooptitels nu voor 1.500 tot 3.000 dollar per film in de huiskamer. De oprichters van deze ‘Netflix for the one percent’ zijn twee Hollywoodinsiders, hun klantenkring is zeer exclusief: Red Carpet werkt met ballotage en eist creditcards met een limiet van 50.000 dollar.

Los van die puissant rijke niche houden bioscopen terecht vast aan hun ‘window’. Hoe hoog ze ook opgeven van de ‘gezamenlijke kijkervaring’, weinig mensen bezoeken Pathé vanwege de gezelligheid of omdat ze zo gehecht zijn aan popcorn malende buren. Het draait om exclusiviteit en evenement: alleen in de bioscoop kan je drie maanden lang die dinosaurusfilm zien waarvan de sociale media bol staan.

Dus houden bioscopen nerveus in de gaten wat Hollywood doet nu het filmaanbod zich door de coronacrisis ophoopt. Grote titels worden veelal doorgeschoven: James Bondfilm No Time to Die een half jaar, racefilm Fast & Furious 9 een jaar. Voor minder grote titels worden de financiële vooruitzichten met zo’n wachtrij aan uitgestelde titels dubieus. Bij Paramount is de triage al begonnen: afgelopen weekeind werd actiekomedie The Lovebirds uit de bioscoop teruggetrokken en aan Netflix verkocht.

Andere films breken met de ‘theatrical window’: die draaiden nog maar net in de bioscoop toen het coronavirus toesloeg en hopen het verlies beperkt te houden door via ‘premium video on demand’ (20 dollar per film) te profiteren van de huidige hausse in streaming. Zo komen kostuumfilm Emma en horrorfilms The Invisible Man en The Hunt vervroegd uit op vod, net als superheldinnenfilm Birds of Prey en actiefilms The Gentlemen en Bloodshot. Bioscopen kunnen daar geen bezwaar tegen maken, maar kijken argwanend toe terwijl Sony zijn hitfilm Bad Boys For Life zonder echte reden direct ook maar vervroegd uitbrengt. Krijg je die geest nog terug in de fles? Bij ‘premium vod’ houdt de distributeur 80 procent van de opbrengst, in de bioscoop de helft – dat maakt het aantrekkelijk de bioscoop als middenman uit te schakelen.

Lees ook: Jane Austens ‘Emma’ nog altijd actueel: zelfvoldaan en individualistisch

Toen Universal aankondigde zijn animatiefilm Trolls: World Tour – geen erg grote titel – rond Pasen simultaan op vod en in de bioscoop uit te brengen, klonk er wel protest, omdat er dan mogelijk al weer bioscopen open zijn in bijvoorbeeld China. Dit is geen nood breekt wet meer, dat is ‘never waste a good crisis’. Directeur Klaas de Vries van UPI (Universal) Nederland noemt „dit besluit dat voor kort onmogelijk leek” een experiment „waarvan we het resultaat echt zullen moeten afwachten”. Directeur Nolthenius van bioscoopbond NVBF mailt dat hij „zich niet kan vinden in het tijdelijk breken van het theatrical window, ook al is dit een experiment”.

Of moet je zeggen: juist als dit een experiment is? Amerikaanse collega John Fithian van bioscoopbond NATO klinkt grimmiger. „Bioscoophouders zullen dit nooit vergeten”, reageert hij in vakblad The Hollywood Reporter op Universals voornemen. In tijden van crisis leer je je vrienden kennen.