Recensie

Recensie Muziek

Opera ‘Ritratto’ in première op YouTube: een strijdlustige lofzang op de kunst

Opera De opera ‘Ritratto’ van Willem Jeths ging in wereldpremière op YouTube. Steeds meer operahuizen bieden door het coronavirus online programmering aan.

De wereldpremière van Ritratto stond gepland op vrijdag 13 maart, de dag dat alle theaters moesten sluiten vanwege de coronamaatregelen.
De wereldpremière van Ritratto stond gepland op vrijdag 13 maart, de dag dat alle theaters moesten sluiten vanwege de coronamaatregelen. Foto Ruth Walz

Halverwege lijkt Luisa Casati, de hoofdpersoon van Willem Jeths’ nieuwe opera Ritratto, haar publiek direct toe te spreken: „I am not letting some international virus ruin this masterpiece!” De wereldpremière van Ritratto stond gepland op vrijdag 13 maart, de dag dat alle theaters moesten sluiten vanwege de coronamaatregelen. Met Ritratto zou het eveneens geannuleerde Opera Forward Festival zijn begonnen. Toch kan de opera nu vooruit: een video-opname van de generale repetitie werd afgelopen zaterdag gestreamd op het YouTube-kanaal van De Nationale Opera, zodat Ritratto tenminste virtueel in première kon gaan. De video blijft beschikbaar zolang het theater gesloten is.

Onbedoeld ontstond er zo een mooie analogie: de opname is niet de opera zelf, maar een ‘portret’ van de opera. En dat spanningsveld tussen waarheid en afbeelding, tussen leven en kunst, is precies waar het in Ritratto (‘portret’) om draait. Luisa Casati (1881-1957) was een steenrijke en excentrieke Italiaanse die van haar lichaam en leven een kunstwerk wilde maken. Jeths en zijn librettist Frank Siera dikten haar buitenissige levenswandel in tot een anachronistisch feest, dat aanleiding geeft voor spetterende ensembles en prachtige verstilde koren.

De hele beau monde van het fin de siècle schijnt in Casati’s palazzo verzameld, van Man Ray tot Diaghilev en onze eigen Kees van Dongen, terwijl in de coulissen de Eerste Wereldoorlog voorbijraast. „War is beautiful”, zingt de futurist Marinetti. Het ziet er schitterend uit, in een decor gedomineerd door parelsnoeren die ook zeepbellen kunnen zijn. En onwerkelijk, door de chiaroscuro belichting en de elegant-uitzinnige steampunkkostuums van modeontwerper Jan Taminiau.

Ook Gabriele d’Annunzio (de bronzen tenor Paride Cataldo) ontbreekt niet, de dichter en protofascist met wie Casati een langdurige verhouding had. Jeths schetst hun relatie door de ‘Liebestod’ uit Wagners Tristan te citeren, wat prachtig past in zijn zinnelijke en kleurrijke klanktaal. Echt broeierig wil het nochtans niet worden tussen de twee egomane estheten. Wel knettert het tussen Casati en kunstenares Romaine Brooks (mooie rol van mezzo Polly Leech in driedelig pak), die na lang aandringen Casati’s portret schildert. Deze intieme en geheimzinnig scène vormt het emotionele zwaartepunt van de opera. Casati is pas tevreden als kunst en leven samenvallen. Wat haar portret ontbeert zijn echte ogen – prompt steekt ze de hare uit.

Sopraan Verity Wingate, zoals de hele cast, lid van de DNO Studio voor getalenteerde jonge zangers, geeft Casati geweldig gestalte, met een grote klank en bevlogen spel, ongenaakbaar maar ook kwetsbaar. Een wat ongemakkelijke bijrol is weggelegd voor Casati’s zwarte bediende Garbi (bariton Martin Mkhize) als spreekstalmeester annex bode. Pas aan het slot bloeit Garbi op als ‘ware vriend’, een twist die niet helemaal overtuigend is voorbereid. Maar in veel opzichten slaagt Ritratto juist wel: als strijdlustige lofzang op de kunst, als beeldschone bespiegeling op de vergankelijkheid.