Opinie

Nog geen behoefte aan escapisme

Coen van Zwol Op streaming is de realistische pandemiefilm ‘Contagion’ een surprisehit. Misschien is het troostrijk getuige te zijn van een nog veel ergere pandemie dan de huidige echte?

Coen van Zwol

Twee weken terug hadden we het over Contagion. Steve Soderberghs pandemie-epos uit 2011 waarin vleermuis-varken-virus MEV-1 de mensheid terroriseert totdat heftig vergaderende artsen een vaccin vinden. Op streaming is het realistische Contagion een surprisehit, net als Netflix-serie Pandemic. Kennelijk is er nog geen grote behoefte aan escapisme. En misschien is het troostrijk getuige te zijn van een nog veel ergere pandemie dan de onze: MEV-1 plant zich namelijk rap voort via bierglas en deurkruk en heeft een mortaliteit van 25 to 30 procent. Dus volgen tientallen miljoenen doden, plundering, het leger op straat, massagraven.

Waar nu naar te kijken? ‘Zomkom’ Shaun of the Dead (2004) vat onze recente gemoedsgesteldheid mooi samen. Negeren, ontkennen, paniek: dat traject doorloopt Shaun wel heel hilarisch. Zie hem ’s ochtends naar de buurtwinkel sjokken: door routine, een vals gevoel van veiligheid en een forse kater merkt hij niks van de zombieplaag rondom hem. Dringt daarna het besef eindelijk door, dan negeren Shaun en beste vriend Ed het advies zich te verschansen straal en trekken ze erop uit om hun vrienden en geliefden op de onveiligste plek denkbaar te verzamelen: pub The Winchester.

Komiek Simon Pegg zette onlangs een iets minder grappig filmpje online waarin hij Shauns fouten alsnog rechtzet. Over ons heden – lockdown-light en quarantaine – heeft de film niets opwekkends te melden. Dat loopt nooit goed af. Sinds Buñuels El ángel exterminador (1962) volgt verwildering en cabin fever; denk ook aan The Shining. En wie weet wat tien weken uitzicht op kinderen, huisgenoot en huisdier bij u boven brengt?

Horror biedt – net als Contagion – de troost dat het altijd erger kan. Onder de noemer ‘siege’ of trapped’ zijn er talloos veel isolatiefilms gemaakt: die zijn namelijk ook lekker goedkoop, met maar één filmset. Waarom men opgesloten is – nucleaire ramp (The Divide), zombies (Night of the Living Dead), blinde aliens (A Quiet Place) herdershonden (Wilkolak), ziekte (It Comes At Night) – doet er weinig toe. Punt is dat het gevaar altijd zowel van binnen als van buiten komt: in bunker, landhuis of boerderij leiden machtsconflicten, begeerte, verraad en wantrouwen tot desintegratie. Op zijn best wankelen enkele overlevenden na afloop weer de wijde wereld in.

Gedwongen quarantaine – in het Spaanse Rec! om een zombievirus – wordt al helemaal een kwestie van aftellen. In Await Further Instructions (2018) raakt Nick met zijn familie en Pakistaanse vriendin tijdens Kerst opgesloten in zijn ouderlijk huis, dat plotseling in een metalen mantel is gehuld. „Stay indoors and await further instructions”, galmt de televisie.

Die instructies pakken steeds maller uit: voedsel weggooien, de ogen wassen met bleekmiddel, injecties, foltering. Er groeit een gewelddadige kloof tussen racistische opa, gezagsgetrouwe vader en kritische zoon.

Kortom: over een lockdown heeft film echt niets opwekkends te melden, of schiet u iets te binnen? Over twee weken beloof ik beterschap. Misschien kunnen we het dan hebben over de postapocalyptische film.

Coen van Zwol is filmrecensent.