Lockdown? ‘Die is hier niet nodig’

Landen met weinig corona Veel landen gebruiken excuses om de ernst van het virus te bagatelliseren. Vaak vrezen ze vooral de gevolgen van maatregelen.

Een Indiase politieagent en een toezichthouder straffen burgers die zich niet aan de lockdown hielden met een rondje diepe kniebuigingen met de handen aan de oren.
Een Indiase politieagent en een toezichthouder straffen burgers die zich niet aan de lockdown hielden met een rondje diepe kniebuigingen met de handen aan de oren. Foto Ajit Solanki/AP

WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus greep maandag naar een voetbalmetafoor om de boodschap die hij al weken verkondigt alsnog te laten doordringen: „Je kunt een voetbalwedstrijd niet winnen door alleen te verdedigen. Je moet ook aanvallen.” Sociale afstand houden en binnen blijven is verdedigingswerk, zei Tedros. Aanvallen ziet er zo uit: „Test elk verdacht geval, isoleer en zorg voor elk bevestigd geval en plaats alle naaste contacten onder quarantaine.”

Dit beroep op competitiedrift kan motiverend werken voor overheden die de armslag hebben om alsnog aan te vallen, zoals de Amerikaanse. Maar er zijn ook landen die niets anders kunnen dan verdedigen, en ook dat vaak slechts met beperkte middelen.

Lees ook: Snel, maar heel erg streng – zo damde Taiwan het virus in

De Pakistaanse premier Imran Khan bijvoorbeeld verwoordde vorige week openhartig wat vermoedelijk veel leiders van ontwikkelingslanden denken. Een lockdown, waartoe eerst China en daarna veel westerse landen besloten, zit er voor Pakistan niet in. „25 procent van de mensen in ons land leeft in extreme armoede”, zei hij. Als die mensen niet kunnen werken, kan de overheid ze niet voeden. Daarvoor ontbreekt het geld. „Als we onze steden op slot doen, beschermen we de inwoners tegen het coronavirus, maar laten we ze tegelijkertijd verhongeren.”

Khan kan onmogelijk alle Pakistanen met symptomen laten testen. Pakistan grenst niet alleen aan China maar ook aan Iran, waar ook een grote uitbraak woedt. Dat biedt genoeg aanleiding tot zorg, maar tot afgelopen vrijdag waren pas 2.000 van de 234 miljoen Pakistanen getest. Het land telt nu 900 bevestigde gevallen en zeven doden.

Onopgemerkt

In buurland India geldt sinds dinsdagavond een volledige lockdown. Het land hoopt daarnaast een voorsprong op het virus te hebben doordat het in een relatief vroeg stadium de grenzen heeft gesloten. Maar ook daar bestaat de vrees dat ziektegevallen onopgemerkt blijven. India telde dinsdag 536 bevestigde coronapatiënten. Tot en met dinsdag waren er bijna 20.000 tests afgenomen, minder dan in Oostenrijk, waarvan de bevolking ongeveer 150 keer kleiner is dan de Indiase.

In India is de testcapaciteit niet het voornaamste probleem. Volgens persbureau AP kunnen laboratoria in India dagelijks 8.000 tests uitvoeren, maar doen ze er maar 90 per dag. Volgens Balram Bhargava, hoofd van de Indian Council of Medical Research, is het conservatieve testbeleid op zijn plaats en is de WHO-oproep om juist zoveel mogelijk te testen „prematuur”. Meer testen zou leiden tot „meer angst, paranoia en hype”, zei hij tijdens een persconferentie.

Als er ruimer wordt getest, kan iedereen met verkoudheidsverschijnselen een test gaan eisen, wat tot chaotische situaties kan leiden. En het zorgstelsel is niet toegerust om grote aantallen hulpbehoevende coronapatiënten geïsoleerd op te vangen.

Volgens de overheid volstaat het huidige testbeleid zolang het gros van de ziektegevallen bestaat uit mensen die het virus uit het buitenland hebben meegenomen, of hun directe contacten (fase 2). In India wordt nu druk gediscussieerd of dit nog het geval is. Sommige gevallen lijken erop te wijzen dat er inmiddels ook verspreiding onder de bevolking plaatsvindt (fase 3). Het land heeft inmiddels wel een miljoen testkits besteld en breidt zijn laboratoriumcapaciteit uit.

Als Pakistan zijn steden op slot doet, zullen mensen omkomen van de honger

Een ander groot land met een heel laag aantal bevestigde ziektegevallen is Mexico. Op 110 miljoen inwoners is bij 376 mensen Covid-19 vastgesteld. Vier personen zijn gestorven. Het aantal uitgevoerde tests: een krappe 3.000. De belangrijkste aanleiding voor dit conservatieve testbeleid is niet zozeer het gebrek aan capaciteit of vrees voor de uitkomst, maar een ervaring uit het recente verleden.

Lees ook: India wil zijn 1,3 miljard burgers drie weken niet op straat zien

Terwijl landen in Oost-Azië door hun ervaringen met sars in 2003 nu meteen in actie kwamen tegen Covid-19, herinnert Mexico zich vooral 2009. Toen was het land het epicentrum van een uitbraak van een nieuw influenzavirus, bijgenaamd de Mexicaanse griep. Hierover ontstond grote paniek, maar de dodelijkheid viel uiteindelijk erg mee. Wel was de economische schade groot, onder meer doordat het toerisme instortte.

Door dit oude valse alarm wordt in Mexico nu minder rigoureus ingegrepen dan elders. Volgens de links-nationalistische president Obrador verkeert Mexico nog steeds in de vroegste fase 1 van de epidemie. Hij schippert enorm. Dit weekeinde gaf hij na eerdere knuffels en kussen aan aanhangers ineens geen handen meer. Wel riep hij burgers op om gewoon in hun buurtrestaurantje te blijven eten. De WHO waarschuwde maandag niettemin dat er al besmettingen binnen Mexico plaatsvinden.

Met dank aan het dieet

In het aan China grenzende Myanmar zijn maandag de eerste twee gevallen bevestigd. Vorige week prees het land zichzelf nog omdat het coronavirusvrij had weten te blijven. Dat kwam volgens een regeringswoordvoerder mede door de lokale „manier van leven en het dieet”. Het advies van de WHO gold niet voor Myanmar: „Wie zouden we moeten testen? Volgens de WHO gaat het om verdachte gevallen. We gaan niet willekeurig testen.” Er zijn 300 personen getest, op 51 miljoen inwoners. Tot voor kort moest voor elke test toestemming komen uit hoofdstad Naypyidaw.

De Pakistaanse premier Khan hoopt dat rijkere landen „zeer kwetsbare landen” helpen, bijvoorbeeld door schuldkwijtschelding. De Verenigde Naties werken aan een fonds waarin rijke landen bijdragen kunnen storten. „Welvarende landen moeten beseffen dat ze niet alleen met hun eigen burgers van doen hebben”, zei VN-chef António Guterres maandag. „De crisis kan overal vandaan komen.”

Met medewerking van Merijn de Waal.