Jacco Verhaeren in juli 2019 bij een training van zijn Australische zwemteam.

Foto Delly Carr/Getty Images

Interview

Jacco Verhaeren over Tokio 2020: ‘Eerst herstellen, dan proberen de knop om te zetten’

Jacco Verhaeren | zwemcoach Hij moest de Australische zwemmers olympisch succes in Tokio bezorgen, maar kwam tot de conclusie dat sport nu echt bijzaak is. „We zitten in een crisissituatie. De wereld. Ik ook.”

Geen bevlogener olympisch dier dan Jacco Verhaeren. Als zwemcoach was hij er vanaf 1996 altijd bij: eerst Atlanta, daarna Sydney, Athene, Beijing, Londen en Rio de Janeiro. De man achter de gouden carrières van Pieter van den Hoogenband, Inge de Bruijn, Ranomi Kromowidjojo en haar estafetteteam, wordt alom gezien als een van de beste coaches ter wereld. Tot een week geleden was ook hij, als bondscoach van Swimming Australia, in volle voorbereiding op ‘Tokio’, zijn zevende Spelen. Maar de Brabander werd zelf de drijvende kracht achter het Australische besluit, maandag, niet te gaan. „De Olympische Spelen zijn fantastisch, ze hebben het grootste deel van mijn leven bepaald”, zegt Verhaeren. „Maar het is nu volslagen onbelangrijk.”

Vanuit zijn woonplaats Gold Coast in Queensland praat Verhaeren (50) op zijn bekende, gedreven manier over topsport en de wereld eromheen. Zoals hij altijd oog heeft gehad voor de buitenwereld. Sinds 2014 is hij hoofdcoach van The Australian Dolphins Swim Team, hofleverancier van de Australische olympische ploeg. „Dit kan niet meer”, zegt hij resoluut. „We moeten stoppen met praten over belangen van sponsors, van bedrijven, van sport. Overal in de wereld verliezen mensen hun baan, worden mensen ziek, gaan mensen dood. Dit moet eerst achter de rug zijn. En dan gaan we ons weer richten op de belangrijkste bijzaak van de wereld.”

Eerst even de situatie in Australië: de verspreiding van het nieuwe coronavirus is er nog niet zo ver als in Nederland, zegt Verhaeren. „Wat betreft de verspreiding van het virus lopen we in Australië twee of drie weken achter op Nederland, maar de deelstaten gaan hier nu ook in lockdown. Ik kan hier in Gold Coast nog naar een restaurant, en de scholen zijn nog niet dicht. Maar wij hebben deze week besloten onze kinderen thuis te houden.”

Contact met Brabant

Hij onderhoudt nauwe contacten met vrienden en familie in Nederland, vooral zijn geboorteprovincie Brabant, waar hij jarenlang trainde met zijn ploeg en oud-pupil Van den Hoogenband, nu chef de mission van de Nederlandse ploeg. „Mijn schoonzusje werkt in het ziekenhuis in Eindhoven op de intensive care. Ze houdt zich aan de beroepscode, maar we weten genoeg om te kunnen zeggen dat dit niet te onderschatten is.”

Opmerkelijk genoeg nam Verhaeren een week geleden, toen er in de Australische zwembaden nog volop werd getraind, het initiatief met zijn nationale ploeg een verklaring af te leggen aan de internationale sportwereld, met twee boodschappen: de Spelen kunnen alleen doorgaan als er sprake is van eerlijke competitie voor alle sporters, en de gezondheid niet in het geding komt. Enkele dagen later oordeelde het Australisch Olympisch Comité (AOC) dat daar in grote delen van de wereld geen sprake meer van is, en zette een streep door de Spelen van 2020.

„Elke sporter heeft in voorbereiding op de Spelen wel eens last van een blessure, of een probleem met een coach, of met de bond”, zegt Verhaeren. „Maar dit heeft niets meer te maken met voorbereiden op de Spelen, of ‘even door de zure appel heen bijten’. Dit is pure onmacht. Ik krijg ook berichten van zwemmers en coaches uit Italië, Frankrijk en natuurlijk uit Nederland. Mensen kunnen niet meer de straat op, laat staan trainen. Ik heb binnen Swimming Australia gezegd dat het tijd is om op te staan, dat we de rest van de wereld laten weten dat we solidair met hen zijn.”

Enige goede beslissing

Verhaeren, en inmiddels de rest van de Australische sportwereld, twijfelt er geen seconde aan dat uitstellen van de Olympische Spelen op dit moment de enige goede beslissing is. „Men is eensluidend in Australië. Wij hebben ook die discussie gehad: wie weet is de situatie over een paar maanden wel beter.”

Maar de enorme impact van de verspreiding van het coronavirus over de wereld heeft „niks meer te maken met opgeven, of met tegenslag”, zegt Verhaeren. „Welk weldenkend mens gaat over een paar maanden met twintigduizend man uit tweehonderd landen bovenop elkaar zitten in een olympisch dorp in Tokio. En na drie weken vliegen we allemaal weer naar huis, met alle risico’s van dien. Er is geen enkel weldenkend op de wereld die dat een verstandig idee vindt. En als die mensen er al zijn, hoop ik dat de landen er zelf een stokje voor steken.”

Ook Nederland, sportkoepel NOS-NSF, staat voor die vraag. Verhaeren heeft regelmatig contact met Pieter van den Hoogenband, zegt hij. „Ik heb veel contact met Pieter, zeker. Vaak via Whatsapp, soms een gesprekje. Ik weet hoe hij erover denkt. En dat is niet zoveel anders dan ik. Het is aan hem om te vertellen wat hij vindt. Maar wij hebben zolang samengewerkt dat wij heel snel op dezelfde golflengte zitten, en dat is nu niet anders.”

‘Ik zie in Australië de halve zwemindustrie omvallen. Heel veel coaches verliezen nu hun baan. Ik ga dan niet nadenken over mijn contract.’

In Queensland, de deelstaat in het noordoosten van Australië waar Verhaeren woont, mogen de Australische topzwemmers nog trainen, als ze willen, in de buitenbaden. „Maar wij hebben maandag gezegd: dat doen we niet meer. Vooruitlopend op wat de Australische regering beslist hebben wij gezegd: we stoppen nu met trainen. Ook daar ben ik trots op. Coaches en sporters, niemand heeft daar een probleem mee.”

Verhaeren heeft nu een paar dagen de tijd gehad om eens na te denken over wat er aan de hand is in de wereld. Ook hij vloog van hot naar her, over de hele wereld van wedstrijd naar wedstrijd, over de hele wereld. Vlak voor het uitbreken van de coronacrisis stonden grote delen van Australië wekenlang in brand. Tijd voor bezinning? „Ik kijk daar ook zo naar. Ik doe er volop aan mee, al dat vliegen. Het feit is nu, of je er nou spiritueel of filosofisch naar kijkt: wat er nu gebeurt is een handrem. Een verschrikkelijke handrem. Maar de natuur vaart er op dit moment wel bij. Dat is een feit. Niet dat ik dit wil, niemand wil dit. Maar wonderbaarlijk genoeg kun je in Venetië de bodem van de kanalen weer zien.”

Contract tot en met Tokio

De Brabander heeft officieel een contract tot en met het einde van de Spelen van Tokio – 2020, welteverstaan. Maar hij voelt er niets voor om nu te praten over een mogelijke verlenging daarvan tot bijvoorbeeld 2021. „Ik vind dat ongepast. Ik zie hier in Australië de halve zwemindustrie omvallen. Coaches die voor clubs, zwemscholen en universiteiten werken, het zijn hier bijna allemaal professionals, geen vrijwilligers. Heel veel coaches verliezen nu hun baan. Ik ga dan niet nadenken over mijn contract.”

Eerst moet de wereld hier uit zien te komen. „We zitten in een crisissituatie. De wereld. Ik ook. Mijn aandacht gaat op dit moment uit naar de coaches en de sporters in de zwemwereld, de topsporter en de coach die zijn droom in duigen ziet vallen, maar ook de coach die zijn zwemschool ziet omvallen en zijn baan kwijtraakt. Dat zien we om ons heen gebeuren, net zoals bij restauranthouders. Hoe helpen we die mensen hier doorheen, dat is nu het belangrijkste. Dan hoop ik dat we over een paar maanden kunnen zeggen: dit was verschrikkelijk, maar we zijn er doorheen.”

Pas dan wordt het tijd om te gaan plannen voor, mogelijk de Spelen van 2021. „Ik noem dat hier repair, reset en recalibrate. Eerst herstellen, dan proberen de knop om te zetten en ons weer te richten op de belangrijkste bijzaak, en pas dan gaan we opnieuw plannen maken. En pas dan kom ik weer aan de beurt. Je kunt het alleen doen in die volgorde. Maar dat kan nog weken of maanden duren.”

Verhaeren heeft wel al besloten dat zijn vrouw en kinderen dit jaar terugkeren naar Nederland. „De jongens willen graag in Nederland naar school, dus zij gaan terug.”

Verhaeren trok in 2014 naar Australië, na een uiterst succesvolle periode met de Nederlandse zwemmers. Zijn belangrijkste opdracht luidde toen, als nieuwe baas van een kwakkelende, verdeelde zwemploeg: zorg voor een excellerende Australische ploeg tijdens de Spelen van Tokio in 2020. „Ik ben hiernaar toe gekomen voor deze Spelen. Tokio was voor mij de enige wedstrijd waar het echt om draaide. Toen dit ging spelen werd mij duidelijk dat Tokio naar de achtergrond moest worden gedrongen. Ook al had ik hier twintig jaar gezeten, dan had ik hier niet anders over gedacht.”

Een ding staat vast voor Jacco Verhaeren. „Wij komen hier op een gegeven moment met zijn allen doorheen, de wereld, hoe moeilijk het ook is. De solidariteit die de wereld moet tonen is hartverwarmend. Wat ik persoonlijk heel positief vind dat ik na zes jaar werken hier met onze zwemploeg een bijdrage heb kunnen leveren aan het bevorderen van fair play in de sport, en gezondheid van de sporters.”