‘Het theaterseizoen is voorbij’

Sluiting culturele instellingen De sluiting van culturele instellingen kost de culturele sector zo’n 85 miljoen euro per week. „Iedereen wacht nu op de maatregelen van de minister.”

Foto PokPak05

‘Het theaterseizoen is zo goed als voorbij”, zegt Mirjam Terpstra, directeur van het NAPK, de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten waar meer dan 100 theater- en dansgezelschappen en muziekensembles bij zijn aangesloten. De verlengde sluiting van theaters en concertzalen tot 1 juni was een schok, zegt ze. Vooral omdat de onzekerheid nu totaal lijkt. Want zelfs als de theaters begin juni weer opengaan, is het nog maar de vraag hoe het publiek zal reageren. Zal er geen schrik zijn om weer samen te komen, zelfs als dat officieel zou mogen. En moet je dan meteen weer Carré willen vullen?

De komende maanden gaan er duizenden voorstellingen niet door, waaronder veel op grote muziek- en theaterfestivals. De podia en producenten lopen belangrijke inkomsten mis. Nijpend is de situatie bij de vrije producenten en gezelschappen met relatief weinig subsidie, zegt Terpstra. Die kunnen niet terugvallen op voorgeschoten subsidie en zijn geheel afhankelijk van de kaartverkoop om gemaakte kosten terug te verdienen.

Holland Festival en Oerol

Het Holland Festival, dat de hele maand juni speelt, beraadt zich op het programma. Vast staat al dat niet alles kan doorgaan. „Het programma, zoals dit in het programmaboek en op de website is weergegeven zal tot onze grote spijt niet volledig uitgevoerd kunnen worden. Dit heeft onder andere te maken met de onmogelijkheid van gezelschappen om te repeteren, te reizen, of te kunnen (op)bouwen”, luidt de verklaring.

Het Oerol Festival, normaal gesproken goed voor 50.000 bezoekers en 400.000 tickets, gaat in juni op voorhand niet door, althans niet in de gebruikelijke vorm, zegt directeur Siart Smit. Ook weer omdat het festival onvoldoende tijd heeft om op te bouwen en de groepen niet in staat zijn te repeteren. Smit sluit niet uit dat er, als daar toestemming voor komt, er voorstellingen in alternatieve of afgeslankte vorm gaan plaatsvinden. „De drang om theater te maken, is niet plots verdwenen.” Maar zijn eerste zorg is het voortbestaan van het festival. „Driekwart van onze inkomsten genereren we zelf.”

Zijn zorg is die van velen. Er is sprake van een „gefaseerde rouwverwerking”, zegt Cees Debets, directeur theater van Het Nationale Theater. Problemen stapelen zich op. Voorstellingen doorschuiven wordt steeds complexer, want de programmering van theaters voor komend seizoen zit al eivol. „Plannen maken is ingewikkeld.”

Op gepaste afstand van minimaal twee meter maakte fotograaf Paul van der Blom portretten van zzp’ers in de cultuursector, die nu noodgedwongen werkeloos thuis zitten.

De seizoensbrochures van de theaters, die in april zouden uitkomen, staan on hold. Debets: „Je kan de gaatjes in de programmering wel willen vullen met voorstellingen die nu niet gespeeld kunnen worden, maar gaat het publiek mee in die gretigheid?” Onvermijdelijk is ook dat er voorstellingen geheel verloren zijn en nooit een publiek zullen bereiken.

Keerzijde

De keerzijde is de ontluikende creativiteit, zoals zichtbaar in online initiatieven. Online presentaties leggen even goed bloot wat er schort: de ontmoeting tussen maker en publiek. Debets: „Ik werk aan een brief aan onze bezoekers en die zal beginnen met: ‘We missen jullie’. Podiumkunstenaars komen tot hun recht in gezamenlijkheid. Alle makers en bezoekers die ik spreek missen dat.”

De sluiting levert in de gehele culturele en creatieve sector (ook pop, musea en media) een schadepost op van 85 tot 100 miljoen euro per week, zo is becijferd, zegt Marianne Versteegh, algemeen secretaris van belangenvereniging Kunsten ’92. Minister Van Engelshoven van Cultuur heeft steunmaatregelen aangekondigd, maar door de verlenging van de sluiting van culturele instellingen is nog niet bepaald wat de opzet en omvang wordt. Versteegh: „Iedereen wacht nu op de maatregelen van de minister.” Binnen enkele dagen wordt er uitsluitsel verwacht.

Lees ook: Interview met minister Van Engelshoven over de crisis

De minister heeft al eerder aangekondigd dat subsidies worden doorbetaald en prestatie-eisen worden versoepeld door het Rijk. Gemeentes en private fondsen zouden zich daarbij aansluiten. Ook onderzoekt de minister of de termijn waarop geld van gekochte tickets wordt terugbetaald kan worden verlengd. Versteegh: „De minister wil dat de sector zo veel mogelijk aansluit bij algemene maatregelen, zoals sneller bijstand voor zzp’ers, arbeidstijdverkorting en opschorting van loonbelasting. Waar dat niet kan, verwachten we specifieke maatregelen.”

Dit weekend deed de minister aan gemeentes de suggestie dat de betaling van de huur van culturele instellingen kon worden opgeschort – ook al gaat het Rijk daar niet over. „Dat zou geweldig zijn”, zegt Lucia Claus, directeur van de Stadsschouwburg Utrecht. De huur is een flinke kostenpost. Met de gemeente Utrecht heeft ze wel al kunnen afspreken dat er coulant wordt omgegaan met prestatie-eisen, zoals bezoekersaantallen. „Daar ben ik al opgelucht over.”