Bijleveld informeerde Kamer onjuist over de 70 doden van Hawija

Luchtaanval Hawija Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) erkent dat de VS wel degelijk 70 burgerdoden telden na de Nederlandse luchtaanval op de Irakese stad Hawija.

Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) stelt in een brief dat eerder verstrekte informatie over de luchtaanval in Hawija niet klopt.
Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) stelt in een brief dat eerder verstrekte informatie over de luchtaanval in Hawija niet klopt. Foto Bart Maat/ANP

Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) erkent dat de VS er al langere tijd van uitgingen dat er zeventig burgers zijn gedood bij de Nederlandse luchtaanval op een IS-doelwit in de Irakese stad Hawija, in juni 2015. Dat is in tegenspraak met wat zij en premier Rutte eerder aan de Kamer hebben gemeld.

Dat blijkt uit een brief die Bijleveld dinsdag naar de Kamer heeft gestuurd.

De Amerikanen tellen de zeventig overledenen al sinds april 2017 mee in de officiële statistieken van burgerslachtoffers door aanvallen van de coalitie. Ze vonden de aanwijzingen hiervoor geloofwaardig genoeg. Bijleveld stelde eerder juist dat dit niet zo was. Premier Rutte betitelde de berichten over zeventig burgerdoden eind november zelfs als „geruchten” en „irrelevant”.

Minister Bijleveld zei half december in een Kamerdebat over de zeventig burgerslachtoffers in Hawija die vielen in de nacht van 2 op 3 juni 2015: „Een specifiek aantal slachtoffers heeft Centcom (het Amerikaanse opperbevel) nooit kunnen vaststellen. Ook dat is meermaals door Centcom aan ons bevestigd.” Ook schreef ze in december de Tweede Kamer dat de burgerslachtoffers die „zeer waarschijnlijk bij deze wapeninzet zijn gevallen, geen onderdeel uitmaken van het totale aantal van 1347 (burgerdoden, red.)”.

Bijleveld constateert nu dat haar nieuwe informatie verschilt van hetgeen ze eind vorig jaar aan de Kamer heeft gemeld. Daarom, zo schrijft ze: „betreur ik dat deze informatie afwijkt van de informatie die eerder van Centcom is ontvangen en is gemeld in het interpellatiedebat, omdat nu blijkt dat de aanval in Hawija wel deel uitmaakt van het totaal aantal en het diagram. Ik ben uitgegaan van de informatie die ik via de officiële kanalen van Centcom ontving.”

Lees ook het commentaar van NRC: hoogste tijd dat Defensie echt openheid van zaken geeft

Piek in diagram

Wat betreft het ‘diagram’ doelt Bijleveld op een publicatie van de Amerikaanse Defense University. NRC had op 18 oktober 2019 een graphic uit het rapport van die instelling gepubliceerd over de burgerslachtoffers in de oorlog tegen IS. In de graphic viel een piek in burgerslachtoffers waar te nemen rond juni 2015 die niet verder werd aangeduid. Volgens NRC verwees die naar de aanval op de bommenfabriek van IS en de zeventig burgerdoden. De Tweede Kamer vroeg Bijleveld hier specifiek naar in november.

In antwoord op vragen van de SP schreef Bijleveld dat deze piek op een andere luchtaanval sloeg, niet op die op Hawija. Ook dat antwoord is dus onjuist, erkent Bijleveld. Wel zegt de Amerikaanse regering dat de grafiek aangeeft dat het gaat om een overzicht van „bevestigde” burgerslachtoffers. Beter is het te spreken van „meer waarschijnlijk dan niet”, aldus de waarnemend onder-staatssecretaris van Defensie James Anderson. Hij antwoordde Bijleveld op 28 februari van dit jaar.

Kamerdebat geschrapt

„Hoe kan het dat Defensie, die dezelfde cijfers gebruikt als CENTCOM, zegt niet eerder te hebben geweten dat de 70 burgerdoden sinds 2017 al zijn meegeteld?”, zegt Tweede Kamerlid Sadet Karabulut (SP), die vragen is blijven stellen over de Nederlandse luchtaanval. „En: hoe kan het dat de minister nu zegt dat deze nieuwe informatie niets aan de situatie verandert?” Die vragen moet Bijleveld beantwoorden, aldus Karabulut. „De minister kan zich niet langer achter anderen verschuilen, ze moet zelf verantwoordelijkheid nemen.”

De Tweede Kamer had juist deze week opnieuw over de Hawija-kwestie willen debatteren met Bijleveld. Door de corona-crisis zijn alle debatten echter geschrapt, behalve die over de maatregelen die het kabinet neemt ter beteugeling in de huidige crisis. Karabulut gaat opnieuw vragen stellen.