Opinie

Ook na corona blijft de wereld een nare plek

Lotfi El Hamidi

‘Misschien komt het omdat ik mijn hele leven geschiedenis lees”, zo twitterde mijn gewaardeerde collega Bart Funnekotter van de wetenschapsredactie, „dat ik niet zo geschokt ben over [het] coronavirus (wel bezorgd). Hongersnood, pest, oorlog is de natuurlijke conditie van de mens, waar we ons op wonderbaarlijke wijze aan ontworsteld leken te hebben (in het Westen).”

De nuchtere kijk van de historicus, die van een afstand de situatie aanschouwt en relativeert. Als beroepsgenoot keek ik even naar mijn boekenkast en mijn oog viel op de werken van Ibn Khaldun (1332-1406), de Arabische historicus en socioloog avant la lettre. Een intrigerende figuur die nu om meerdere redenen actueel en relevant is.

Geboren in Tunis als telg van een regentenfamilie, groeide Ibn Khaldun op ten tijde van de middeleeuwse pest. Als tiener verloor hij zijn ouders, vrienden en geliefde leermeesters aan ‘de moeder aller pandemieën’, die in 1348 Noord-Afrika bereikte. Een traumatische gebeurtenis die de rest van zijn leven zou bepalen. Het maakte hem niet minder religieus, wel cynisch, wat misschien zijn fascinatie voor en zucht naar politieke macht verklaart.

Opvallend was zijn afkeer van het stadse leven, waar Ibn Khaldun als stedeling juist zo van profiteerde. De dichtbevolkte en levendige stad zag hij na de pest als een permanente brandhaard van ziektes, en hij begon het platteland te idealiseren – niet alleen vanwege de ‘social distancing’, maar ook als plek van de onaangetaste beschaving.

De gevolgen van de Zwarte Dood hebben onmiskenbaar zijn denken beïnvloed. Hij was ervan overtuigd getuige te zijn van een grote verandering – niet als breuk maar als onderdeel van een cyclus, volgens hem een ijzeren historische wet. In zijn magnum opus Muqaddima (hier kundig vertaald door Heleen Koesen en Djûke Poppinga) beschrijft Ibn Khaldun uitvoerig over de opkomst, bloei en ondergang van rijken. Het werk doet opmerkelijk modern aan, met de aandacht voor biologische en klimatologische factoren die volgens Ibn Khaldun een rol spelen in de ontwikkelingen van culturen en beschavingen.

De afgelopen tijd hoor en lees je geregeld over hoe uitzonderlijk deze coronacrisis is, hoe de wereld straks voorgoed is veranderd, en de moreel failliete markteconomie vervangen zal worden door een rechtvaardiger en duurzamer systeem. Nou zal er vast wel wat veranderen, en hier en daar ten goede, maar ik geloof dat de wereld ook na corona voor een hoop mensen een nare plek zal blijven,

„De geschiedenis geeft ook hoop”, vervolgde collega Bart Funnekotter trouwens. „Want hoe groot de ramp ook was, de mens krabbelde altijd weer op.”

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.