Recensie

Recensie Muziek

Geen passie in de zaal? Wel passie op de bank

Ongehoord Er klinken deze maand geen live uitgevoerde Matthäus en Johannes-passies van Bach in Nederland. Wat nu? Sterke nieuwe opnames en een schatkamer aan streams bieden soelaas.
Dirigent Masaaki Suzuki dirigeert het Weihnachtsoratorium van Bach, gespeeld door het Philharmonie Köln.
Dirigent Masaaki Suzuki dirigeert het Weihnachtsoratorium van Bach, gespeeld door het Philharmonie Köln. Foto Getty Images

Voor het eerst sinds 1945 zijn er deze maand geen live-uitgevoerde passies te beluisteren in Nederland. Het is een korte zin met een gigantische betekenis, want er zijn in totaal 254 uitvoeringen afgelast – minus het aantal dat theoretisch na 6 april, in de week voor Pasen nog door zou kunnen gaan. De Nederlandse Bachvereniging heeft in elk geval de hele tournee geannuleerd - ook de concerten in de Goede Week. Het kabinet maakt zich dus voor het eerst in lange tijd op voor Goede Vrijdag zonder Matthäus in Naarden.

Troost voor de thuisblijver: er zijn legio prachtopnames, op cd en video. Bekende, natuurlijk, maar ook twee belangwekkende, nieuwe opnames van dirigenten uit de eredivisie van Bachs passiemuziek: Philippe Herreweghe en Masaaki Suzuki.

Suzuki is een perfectionist voor perfecte, compacte troepen. In verhouding tot zijn vorige opname van de Matthäus (1999) klinkt het openingskoor op deze nieuwe opname gedragener. De sfeer is wiegend en welluidend, duisternis sijpelt letterlijk tussen de regels door: een panikerende hobo, omineuze trillers in de strijkers. Maar waar de tussenwerpsels van het tweede koor – „Wie?”, „Wat?” – vaak assertief en bezorgd overkomen, lijken ze hier eerder retrospectief mild. In de koralen is Suzuki alert, wendbaar en contrastrijk, Ich will hier bei dir stehen opent met een sportieve paraatheid die omslaat naar bedachtzaamheid. Onder de solisten excelleert Carolyn Sampson in Aus Liebe en het lenteachtig-luchtige Ich will dir mein Herze schenken. Geweldig is ook Benjamin Bruns als felle, theatrale evangelist. Maar overall is dit toch vooral een hogelijk esthetische Matthäus, minder een die je venijnig bij de lurven grijpt.

Ook Philippe Herreweghe nam de Johannes-Passion twintig jaar geleden al op. Voor zijn nieuwe opname koos hij de gebruikelijker versie met het inderdaad niet te missen openingskoor Herr, unser Herrscher.

Evangelist Maximilian Schmitt zingt hier energiek en lenig, het uitstekende koor blijft zelfs in de turbae (volkse schreeuwkoortjes) mild en in de koralen helder en elegant. Hoogtepunten zijn het avondlijk kwetsbare Betrachte, meine Seel door bas Peter Kooij en Zerfliesse, mein Herze door Dorothee Mields, in een rustig tempo dat onderhuids de dramatiek juist aanscherpt. Kenmerkend voor Herreweghe: de fraai ademende fraseringen, bij voorbeeld in Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine. Maar ook hier geldt: wie tuk is op felle dramatiek, op de ‘operakant’ van Bach, wordt beter bediend door bij voorbeeld Peter Dijkstra’s opname (2016) met het grotere koor van de Bayerische Rundfunk.