De Olympische Spelen: een reus die je niet zomaar opzij schuift

Tokio 2020 Uitstel van de Olympische Spelen van Tokio was te verwachten. IOC en de Japanse organisatie schoven de beslissing aanvankelijk vooruit, omdat de gevolgen gigantisch en gecompliceerd zijn, zowel praktisch en juridisch als financieel.

De olympische vlam wordt getoond in het Japanse Ofunato.
De olympische vlam wordt getoond in het Japanse Ofunato. Foto Philip Fong/AFP

Dit artikel is geüpdatet op 24 maart 2020.

De Olympische Spelen van Tokio worden met maximaal een jaar verplaatst. Dat hebben IOC-voorzitter Thomas Bach en de Japanse premier Abe Shinzo dinsdag in een gezamenlijke verklaring bekendgemaakt. De wereldwijde omvang van het coronavirus maakt doorgaan van het sportevenement deze zomer onmogelijk, concludeerden beiden dinsdag in een conference-call. Nieuwe data zijn niet genoemd, alleen dat de Spelen na 2020 en voor de zomer van 2021 worden gehouden.

Nadere studie moet tot een nieuwe keus leiden. Meest voor de hand liggend is de zomer van 2021. Er zal dan wel overleg gevoerd moeten worden met de internationale atletiek- en zwemfederatie, twee voorname olympische sportbonden. In dat jaar is de WK atletiek in het Amerikaanse Eugene gepland en de WK zwemmen in het Japanse Fukuoka.

Het bericht over uitstel komt vroeger dan verwacht. Aanvankelijk was het IOC zondag met de Japanse organisatoren overeengekomen dat binnen vier weken een besluit over uitstel zou worden genomen. Dwingend advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) leidde tot herziening van die termijn.

Vanwege de sterk toenemende internationale druk werd binnen het IOC al enige dagen niet meer aan uitstel van de Olympische Spelen getwijfeld. De periode van vier weken was ingegeven door de ingrijpende gevolgen van opschorting. Want die zijn gigantisch en gecompliceerd, zowel praktisch, juridisch als financieel.

Dat het IOC en de Japanse overheid lang vasthielden aan Olympische Spelen in 2020, terwijl het coronavirus de halve wereld stillegde, had naast wishful thinking een functionele reden: het IOC baseerde zich op informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waaruit aanvankelijk bleek dat de agenda gehandhaafd kon worden. Een pragmatische lijn, die sterk werd gevolgd door IOC-voorzitter Thomas Bach. Hij is van de feiten en wars van speculaties.

Pas toen er sprake bleek van een pandemie, het olympisch kwalificatieproces abrupt werd onderbroken en overal ter wereld sporters achter hun voordeur de trainingen onmogelijk konden voorzetten, drong ook de ernst van de situatie tot Bach door. Maar de voorzitter voorzag onmiddellijk enorme obstakels. Olympische Spelen is een reus die je niet zomaar opzij schuift.

Lees ook dit interview met de Nederlandse bondscoach van de Japanse hockeyers, Siegfried Aikman

Om te beginnen doorzag de jurist Bach complicaties vanwege het Host City Agreement, het contract dat het IOC als franchisehouder van de Olympische Spelen met het organiserende land sluit. Eenzijdige opzegging zou tot schadeclaims kunnen leiden.

Geen gezichtsverlies

Het IOC wilde om die reden alleen in overleg met Japan een data-wijziging van de Olympische Spelen doorvoeren. Dat vergde naast begrip – waarvan lange tijd geen sprake was – ook medewerking van Japan. Bijkomende moeilijkheid was de eergevoelige volksaard van de Japanner. Hoe een prestigeobject te verschuiven zonder gezichtsverlies te lijden?

Nu verplaatsing van de Olympische Spelen definitief is, wacht het IOC en Japan een gigantische klus. Het domino-effect is enorm. Neem het Olympisch Dorp, waarvan de appartementen na de Spelen in particuliere handen overgaan. Bij langdurige uitstel zijn die niet meer beschikbaar. Er zal nieuw onderdak gevonden moeten worden voor zo’n 11.000 sporters en hun begeleiders.

En wat te denken van de sportaccommodaties en perscentra. Die zijn in Tokio grotendeels permanent, maar zonder de garantie over de beschikbaarheid in 2021. Hoe zit het met latere contractuele verplichtingen op die accommodaties? Kan daar flexibel mee worden omgegaan? Zijn alle bij een verplaatsing van de Spelen weer beschikbaar?

Daarnaast moet er een sportieve puzzel worden opgelost. Alle 33 olympische sportbonden en 206 nationale olympische comités hebben hun eigen agenda, hun eigen toernooien en de daaraan gekoppelde contractuele verplichtingen. Kunnen die opgeschort worden? En hoe zit het met de kwalificaties? Behouden reeds geplaatste sporters hun toegang tot de Olympische Spelen?

Bezoekers bij de aftelklok voor het begin van de Spelen in Tokio. Foto Kimimasa Mayama/EPA

De financiële gevolgen van uitgestelde Olympische Spelen samenvatten in één bedrag is speculatie, maar de schade loopt in de miljarden. Naast de organisatiekosten van zo’n zes miljard dollar heeft de Japanse overheid nog eens tussen de vijftien en twintig miljard dollar in de planologie en infrastructuur geïnvesteerd. Het organisatiebudget wordt gedekt door sponsors en kaartverkoop. Maar is die begroting ook in een later stadium nog dekkend te maken? Eén aspect: hoe zit het met miljoenen toegangsbewijzen. Worden die terugbetaald of blijven ze geldig? Daar is nog geen zinnig woord over te zeggen.

Fee tv-rechten wordt laat uitgekeerd

De schade voor het IOC heeft vooral betrekking op gederfde inkomsten uit sponsordeals en tv-rechten. Een voorbeeld: de Amerikaanse zender NBC betaalt voor de Amerikaanse markt 1,29 miljard dollar aan uitzendrechten. Nadeel voor het IOC is dat in die contracten is overeengekomen dat die fee pas kort voor aanvang van de Olympische Spelen uitgekeerd wordt.

En welke regeling wordt getroffen met de dertien hoofdsponsors, die voor de duur van een olympiade elk 100 miljoen dollar neertellen? Het IOC was zo verstandig die sponsors en zendgemachtigden in een vroeg stadium via conference-calls bij alle ontwikkelingen te betrekken. Die partners op enigerlei wijze schadeloos stellen wordt fase twee.

Inkomstenderving voor het IOC heeft ook zijn weerslag op de sport, want zowel de internationale bonden als de nationale olympische comités krijgen via een verdeelsleutel uitkeringen van het IOC. Er zijn bonden en landen die in hun voortbestaan volledig van die olympische bijdrage afhankelijk zijn. Dat aspect moet ook nader bekeken worden.

De schadepost voor het IOC wordt vrijwel zeker gedekt door verzekeraars, want voor afgelasting van Spelen zijn polissen ter waarde van zo’n twintig miljoen dollar afgesloten. Of daaronder ook specifiek verplaatsing van Olympische Spelen valt, wordt momenteel door juristen van het IOC onderzocht.

Secundaire slachtoffers van uitstel worden bijvoorbeeld luchtvaartmaatschappijen, die reizigers schadeloos moeten stellen. En natuurlijke de talrijke hotels en particuliere kamerverhuurders die hun boekingen zien wegvloeien. Of het Japanse openbaar vervoer dat vele reizigers minder hoeft te verplaatsen.

Een bouwvakker in het olympisch dorp in Tokio. Foto Kimimasa Mayama/EPA

Instemming bij NOC-NSF

In Nederland is met instemming op de verplaatsing van de Olympische spelen gereageerd. Sportkoepel NOC-NSF had afgelopen weekeinde om duidelijkheid van het IOC gevraagd en heeft die nu gekregen. Dat Nederland minder uitgesproken anticipeerde dan Canada en Australië, die vorige week al verklaarden Olympische Spelen deze zomer te zullen mijden, noemde algemeen directeur Gerard Dielessen een semantische discussie. „Omdat wij in andere bewoordingen hetzelfde nastreefden. Ook wij zouden niet naar Tokio zijn gegaan als de gezondheid en veiligheid niet gegarandeerd zouden zijn.”

De gevolgen van uitstel zijn voor NOC-NSF nog niet te overzien, maar heeft zeker ingrijpende financiële consequenties. Op sponsorcontracten, maar ook de financiering van topsportprogramma’s. Komt er na deze zomer een nieuwe verdeling van de gelden tot en met de Zomerspelen van Parijs in 2024 of wordt de huidige regeling doorgetrokken tot en met de Spelen van Tokio in 2021?

Tussen de enorme hoeveelheid vragen is er echter één zekerheid: Pieter van den Hoogenband en Esther Vergeer blijven chefs de mission.