Barbara Hannigan dirigeert Collectief Ludwig tijdens een optreden in het Concertgebouw in Amsterdam in 2017. Marco Borggreve

Foto Marco Borggreve

Interview

‘Als je risico’s neemt, weet je dat het je op kritiek komt te staan’

Klassieke muziek Op haar nieuwe cd ‘La Passione’ toont Barbara Hannigan haar dubbeltalent als zangeres en dirigent. Ze droeg de cd op aan haar mentor Reinbert de Leeuw.

Het klassieke muziekbedrijf kent een tamelijk betrouwbare wetmatigheid: als sopraan Barbara Hannigan de opnamestudio in duikt, dan regent het een paar maanden later jubelrecensies.

Neem Vienna, haar liedexcursie door fin-de-siècle Wenen met Reinbert de Leeuw als pianogids. In 2018 was de cd goed voor een Juno Award en een stroom aan internationale lofuitingen. Een jaar eerder werd Crazy Girl Crazy, opgenomen met het Nederlandse succescollectief Ludwig, al bekroond met een Grammy.

Nu is daar La Passione, Hannigans tweede cd met Ludwig waarop ze andermaal haar dubbeltalent als zangeres én dirigent etaleert. Een eigenzinnige, hyperexpressieve uitvoering van Haydns gelijknamige Sturm und Drang-symfonie? Hannigan draait er haar hand niet voor om. Een bezwerende uitvoering van Luigi Nono’s verdraaid lastige solo-aria Djamila Boupacha? Hannigan doet het schijnbaar moeiteloos.

Even gemakkelijk zingt en zwaait ze simultaan. Waarvan akte in Gérard Griseys Quatre chants pour franchir le seuil, vier bedwelmend geïnstrumenteerde doodsrituelen voor sopraan en ensemble, die luisteren naar ondertitels als ‘La mort de la civilisation’ en ‘La mort de l’humanité’.

Een spiegel

„Ja, het zijn schrikbarend actuele woorden midden in een coronapandemie”, beaamt Hannigan over de telefoon. Ze belt vanuit haar huis in Noord-Frankrijk, waar ze van de strenge lockdownmaatregelen een deugd maakt en zich met een stapel partituren heeft verschanst in haar studeerkamer. „Eerlijk gezegd is er nog even getwijfeld of we de release niet moesten uitstellen”, zegt ze. „Ik wilde dat absoluut niet. Dit is nu onze realiteit.”

Of Hannigan het gevoel heeft dat de release is ingehaald door de werkelijkheid?

„Volgens mij fungeert muziek altijd als een spiegel. Luisteraars projecteren hun eigen gemoedstoestand op de noten. Dus ja, nu het coronavirus dood en verderf zaait, zal La Passione ongetwijfeld in dat licht worden beluisterd.”

Toch laat de cd zich niet tot de actualiteit beperken, vindt Hannigan: „Interpretaties zijn op z’n zachtst gezegd veranderlijk. Twee maanden geleden ging deze cd voor mij over het overlijden van mijn moeder. Toen ik afgelopen zomer op instorten stond na een druk seizoen, was het project daarmee verbonden. De kracht van muziek is dat het al die dingen tegelijkertijd kan zijn.”

Lees ook: ‘Reinbert de Leeuw zei dingen die je zelf soms dacht, maar niet durfde te zeggen’

Hannigan droeg La Passione op aan Reinbert de Leeuw, die op 14 februari jl. overleed. Enkele dagen voor zijn dood nam ze afscheid en gaf ze hem een pre-copy van de cd: „Ik ben heel blij dat ik dat nog heb kunnen doen.”

Persoonlijke band

Wat De Leeuw voor haar betekende? „Hij was mijn gids en klankbord. Reinbert leerde me dat je als musicus een persoonlijke band met een stuk moet ontwikkelen. Natuurlijk, een goede techniek, partituurkennis, het is allemaal onontbeerlijk. Maar dan begint het pas. Je moet je persoonlijk tot de muziek durven verhouden. Totdat je er rotsvast van overtuigd bent dat dit de enige manier is om een stuk uit te voeren. Zó en niet anders. Zonder die urgentie is het zinloos.”

Over een persoonlijke visie gesproken: op La Passione maakt Hannigan eigenzinnige keuzes in Haydns 49e symfonie, het werk waarmee ze in 2014 haar directiedebuut maakte in het Concertgebouw. Meest in het oor springend is het klavecimbelspel van Tineke Steenbrink, die in het eerste deel als een vrije radicaal om de orkestpartijen heen improviseert. Hannigan: „Bij deze muziek moest ik telkens aan Eurydice denken. Hoe ze, gewikkeld in haar lijkwaden, op de tast door de onderwereld schuifelt. Dat beeld heb ik in klank willen vatten.”

Ze moet toegeven dat ze er slapeloze nachten van heeft gehad: „Als je risico’s neemt, weet je op voorhand dat het je op kritiek komt te staan. Er zullen mensen zijn die het niet authentiek genoeg vinden. Het zij zo. Dit is hoe ik het moest doen.”

Muziekvideo’s

Musiceren vanuit een innerlijk gevoelde noodzaak. Het is tevens een van de kernwaarden van Equilibrium Young Artists, het coachingstraject waarin Hannigan sinds 2017 ruim twintig jonge professionele musici begeleidt. Hannigan: „Ik heb in mijn loopbaan zo veel steun gehad van fantastische mentoren. Het was tijd om iets terug te geven.”

Laatste ontwikkeling: onder de noemer EQ4U publiceren de Equilibrium-musici de komende weken dagelijks nieuwe muziekvideo’s op hun YouTube-kanaal. „Muziek heeft een helende kracht en we vinden het belangrijk om de samenleving daarmee van dienst te zijn”, zegt Hannigan. „Juist nu.”

Na een opname van Schuberts An die Musik bereidt Hannigan momenteel een nieuw stuk voor. Welk? „Het is iets van Vivier. Meer zeg ik niet.”