Opinie

Hoe China zijn corona-aanpak geopolitiek uitspeelde

Covid-19 China’s vermeende succes tegen corona zal pleidooien voor een autoritair en tegen een democratisch bestel nog schaamtelozer maken, schrijft .
Zorgmedewerkers omhelzen elkaar bij het afscheid. Hulpteams in de Chinese provincie Hubei worden afgebouwd nu het aantal besmettingen er daalt.
Zorgmedewerkers omhelzen elkaar bij het afscheid. Hulpteams in de Chinese provincie Hubei worden afgebouwd nu het aantal besmettingen er daalt. Foto AFP

De uitbraak van het coronavirus begon voor de Chinese regering als een publicitaire ramp. Maar nu het aantal nieuwe gevallen in China sterk daalt en dat in de VS en Europa snel stijgt, heeft Beijing het verhaal een nieuwe draai gegeven. Daarin wijst China op het succes van de Communistische Partij bij de draconische maatregelen die ter bestrijding van de ziekte zijn genomen en die in contrast staan met de chaotische reactie van de Verenigde Staten en een groot deel van Europa.

Deze versie van de gebeurtenissen is bestemd voor binnenlands én buitenlands gebruik. Als ze aanslaat, dan blijven de geopolitieke gevolgen van het coronavirus voortduren, ook nadat er voor de ziekte een vaccin is gevonden. De overtuiging dat China in opkomst is en dat het Westen onverbiddelijk in verval verkeert, zal weer nieuwe aanhangers krijgen. En de pleidooien voor een autoritair en tegen een democratisch bestel zullen nog brutaler worden – in China én het Westen.

Paria

Deze gang van zaken leek onwaarschijnlijk toen het virus China in zijn greep kreeg. Door de onveilige praktijken op de Chinese markten en de doofpot van hogerhand die daarop volgde, was de ziekte uit de hand gelopen. De VS, Italië en andere landen verboden alle vluchten uit China en droegen hiermee bij aan het gevoel dat dit land een paria was geworden.

Maar ook toen al beklemtoonden regeringsgezinde stemmen in China dat de Communistische Partij gesterkt uit de crisis zou komen. Eric Li, een nationalistisch politiek commentator, hield mij eind januari al voor dat „de twee unieke sterke kenmerken van het Chinese politieke systeem de capaciteit van de staat en de collectieve cultuur zijn [...] en dat die het land uiteindelijk in staat zullen stellen deze crisis met succes te bestrijden”.

Lees ook dit opiniestuk: Onverminderd heeft China de tijd aan zijn kant

In die tijd leek dit een tamelijk wanhopig argument. Maar China heeft in de provincie Hubei inderdaad zo’n 60 miljoen mensen in hun huizen opgesloten en nog eens honderden miljoenen in hun bewegingen beperkt. En voorlopig lijkt dit gewerkt te hebben. Nicholas Christakis, hoogleraar aan Yale, gaf uiting aan een wijdverbreid gevoel toen hij China prees om „een verbluffende prestatie uit volksgezondheidsoogpunt”.

Zodra het virus in China tot bedaren kwam, richtte Beijing zich op ondersteunende gebaren naar de rest van de wereld. Afgelopen week zijn Chinese artsen naar Italië gevlogen met 31 ton medische noodhulpmiddelen – net op het moment dat de Italianen klaagden over een gebrek aan steun van hun EU-buurlanden. [Een vliegtuig van Xiamen Airlines, een Chinese partnermaatschappijen van KLM, leverde woensdag 20.000 mondkapjes af op Schiphol voor gebruik in de Nederlandse zorg – red.]

De Chinese propagandamachine benut deze gang van zaken om president Xi Jinping en het Chinese systeem lof toe te zwaaien. De People’s Daily, de Chinese staatskrant, schepte onlangs op dat „China de verbeeldingskracht en moed kan opbrengen die nodig zijn om het virus aan te pakken, terwijl de VS zich geen raad weten”. In een artikel voor het persbureau Xinhua werd zelfs gesteld dat Xi’s aanpak van de crisis aantoont dat hij een „zuiver hart heeft, als dat van een pasgeborene”.

Gestuntel van Trump

Dit soort complimenten zijn lachwekkend. Maar het gedrag van de Chinese leider steekt echt goed af bij het gestuntel van de Amerikaanse president Donald Trump – die meer dan eens beweerde dat de ziekte ‘als door een wonder’ zou verdwijnen of dat het een fabeltje was dat zijn vijanden de wereld in geholpen hadden.

Het is voor veel westerse liberalen gemakkelijk om Trump af te kammen – maar moeilijker om de manco’s in het Amerikaanse democratische systeem te erkennen of te verhelpen waardoor een overduidelijk incompetent iemand als hij in het Witte Huis terecht kon komen. Het Amerikaanse systeem vertoont ook nog bredere tekortkomingen – zoals de krakkemikkige toestand van het volksgezondheidsstelsel, waardoor tot dusver opmerkelijk weinig op het virus is getest. Het gevolg van al deze politieke defecten zou de onnodige dood van vele duizenden kunnen zijn.

Intussen is Europa het epicentrum van de epidemie. De terughoudendheid van de EU en de Britse regering om snel harde maatregelen te nemen, was deels een gebrek aan verbeeldingskracht. Maar het tekende ook de moeilijkheden die democratieën zullen krijgen bij een langdurige handhaving van beperkingen à la China. Nu Spanje, Italië en Frankrijk mensen streng in hun bewegingen beperken, ondergaat het bestuurlijke en sociale vermogen van de Europese democratie een uitzonderlijke stresstest.

Het is nog veel te vroeg om de autoritaire aanpak zaligmakend te verklaren. In Azië lijken democratieën als Zuid-Korea, Singapore en Taiwan bij de indamming van de besmetting goed werk te hebben geleverd zonder hun toevlucht te nemen tot een algehele lockdown. Ze vertrouwden in plaats daarvan op grootschalig testen en snelle invoering van sociale onthouding – maatregelen waartoe de VS en de EU waarschijnlijk te traag zijn overgegaan.

‘Het Amerikaanse virus’

De Chinese regering heeft ook nog altijd de lastige vraag te beantwoorden hoe ze het virus om te beginnen uit de hand heeft laten lopen en wat er zal gaan gebeuren als de ingeperkte bewegingsvrijheid weer wordt versoepeld. De zorg over deze vraagstukken in regeringskringen uit zich in de verdwijning van een aantal mensen dat kritiek durfde te leveren op Xi’s aanpak van de crisis. Ook bleken sommige Chinese functionarissen maar al te graag de schuld te willen afschuiven door te beweren dat het virus eigenlijk uit de VS afkomstig is.

Dat soort grove propaganda lijkt onnodig omdat het narratief over het coronavirus wereldwijd al in Chinees voordeel opschuift. Dit zou natuurlijk weer kunnen veranderen, aangezien de gebeurtenissen zich in een verbijsterend tempo voltrekken. Maar op het ogenblik lijkt China het ergste achter de rug te hebben – terwijl de uitbraak in het Westen nog maar net begonnen is.

De laatste wereldcrisis – de financiële instorting van 2008 – leidde tot een vermindering van westers zelfvertrouwen en een verschuiving van politieke en economische macht richting China. De coronacrisis van 2020 zou nog weleens tot een veel grotere verschuiving in dezelfde richting kunnen leiden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.