De nagenoeg lege straten kleuren vooral in Zuid-Europa groen en blauw

Quarantaine In veel landen mag je niet zomaar de straat meer op. Hoe pakt die nieuwe realiteit uit? Zes NRC-correspondenten over militairen op straat, tequilaparty’s en sporten in het park.

Een agent van de Guardia Civil controleert een voorbijganger op de juiste papieren in het Noord-Spaanse Pamplona.
Een agent van de Guardia Civil controleert een voorbijganger op de juiste papieren in het Noord-Spaanse Pamplona. Foto Alvaro Barrientos / AP

Spanje

Koen Greven

Generaal Miguel Ángel Villarroyo spreekt vrijwel iedere dag via de televisie het Spaanse volk toe. De Chef Defensie vergelijkt de strijd tegen het coronavirus dan openlijk met een oorlog waarbij de 46 miljoen burgers van het land in zijn ogen de soldaten zijn. Het daadwerkelijke leger strijdt al volop tegen Covid-19, door in samenwerking met de Guardia Civil en de nationale politie de openbare orde te bewaken.

Spanje verkeert sinds zaterdag 14 maart in een ‘alarmfase’ die op zondag voor twee weken is verlengd, met maatregelen die tot de strengste in de EU behoren. Burgers die niet kunnen aantonen dat ze naar hun werk gaan, het ziekenhuis bezoeken, ouderen helpen, boodschappen gaan doen of hun hond moeten uitlaten, riskeren boetes variërend van 100 tot 600.000 euro. Er is sprake van ‘zero tolerance’. In een week tijd werden ruim dertigduizend boetes uitgedeeld. 375 mensen verdwenen achter de tralies vanwege het niet opvolgen van bevelen van de politie.

In de lege straten van de Spaanse grote steden zijn altijd wel agenten zichtbaar. Ze bewaken de openbare orde naar eigen zeggen ‘te land, ter zee en vanuit de lucht’ met alle beschikbare middelen. Van paarden tot drones en van helikopters tot ouderwetse wandelrondjes. Sinds dit weekeinde is het nadrukkelijk verboden voor Spanjaarden om naar hun tweede huisje te gaan of voor plezier te reizen en komende week zullen alle hotels en campings sluiten.

Ondanks het feit dat het land nagenoeg is stilgelegd, is het nog niet gelukt het coronavirus in te dammen. Met meer dan 1.720 dodelijke slachtoffers is Spanje na Italië het zwaarst getroffen gebied van Europa. Hoofdstad Madrid is het epicentrum.

Het aantal patiënten dat intensieve zorg nodig heeft is in Madrid zo groot dat sommige ziekenhuizen niemand meer op kunnen nemen. Met verschillende noodoplossingen zoals het gebruiken van hotels en het ombouwen van het beursgebouw tot een ziekenhuis met 5.500 bedden, wordt getracht een antwoord te vinden op het virus dat met name ouderen treft. 70 procent van de 1.600 patiënten op de intensive care is boven de 60 jaar.

Agenten houden controles in een Milanees park.

Foto Daniele Mascolo / Reuters

Italië

Marc Leijendekker

In Italië zijn de voorschriften stapje voor stapje aangescherpt. Zaterdagavond is besloten in heel het land alle niet-essentiële economische activiteit stil te leggen. Alleen thuiswerken is nog toegestaan, wat het woon-werkverkeer nog verder zal verminderen.

Van een uitgaansverbod in de zwaar getroffen regio Lombardije op 7 maart tot een veel verdergaande lockdown in het hele land vanaf nu: er zit aanhoudende rek in de zwaarte van de maatregelen. Want wie tot vrijdag niet kon thuiswerken, mocht nog gewoon naar zijn werk. Krantenkiosken, wegrestaurants en tabakswinkels waren open, terwijl vanaf nu alleen nog apotheken, postkantoren, banken en supermarkten mogen blijven draaien.

Net als in veel andere landen, trokken de Italianen massaal naar de parken om te sporten. Dat is sinds zaterdag verboden: sporten mag alleen nog in de directe omgeving van je woning. Voor mensen die officieel in quarantaine zijn geplaatst, geldt sinds woensdag een absoluut uitgaansverbod. In de regio Lombardije zijn ‘samenscholingen’ van meer dan twee mensen op straat verboden. Supermarkten wordt aanbevolen zo mogelijk de temperatuur op te meten van klanten. Wie zijn hond wil uitlaten, mag zich niet verder dan 200 meter van zijn huis verwijderen.

Wie de straat op gaat, moet in heel Italië een ingevuld formulier bij zich hebben met persoonlijke gegevens en de reden om niet thuis te blijven. In principe staat op overtreding van het decreet een geldboete van 206 euro of drie maanden gevangenis. Op het vervalsen van persoonsgegevens of – wat iemand die ziek is en toch naar buiten gaat ten laste gelegd kan worden – het in gevaar brengen van de volksgezondheid staan zwaardere straffen.

De politie controleert, in een aantal grote steden bijgestaan door militairen die daar toch al waren gestationeerd voor beveiligingsmaatregelen. Met name op toegangswegen van de steden zijn veel controlepunten. Afgelopen vrijdag zijn volgens een opgave van het ministerie van Binnenlandse Zaken ruim 223.000 mensen gecontroleerd. Bijna 10.000 daarvan waren in overtreding, 260 gaven een valse identiteit op. Ook de winkelsluiting wordt gecontroleerd.

Twee mannen voor hun deur op de straat in Antwerpen.

Foto Virginia Mayo / AP

België

Anouk van Kampen

Op het Koningsplein in het centrum van Brussel is het normaal gesproken nooit stil. Politiesirenes loeien voorbij, straatmuzikanten spelen voor de toeristen die er musea bezoeken, en zelfs ’s nachts houdt het geluid van over kasseien hobbelende auto’s zelden op. Sinds deze week zijn al die geluiden verdwenen. De musea zijn dicht, alleen het stoplicht tikt voor niet-aanwezige voetgangers, auto’s zijn een zeldzaamheid.

Woensdagmiddag besloot de Belgische overheid maatregelen in te laten gaan die een lockdown benaderen. Enkel apotheken, boekwinkels, supermarkten en andere winkels die levensmiddelen verkopen zijn nog open. Belgen mogen naar buiten voor essentiële verplaatsingen: om boodschappen te doen, te werken als dat niet thuis kan, om zwakkeren bij te staan of om buiten te sporten. Dat mag met maximaal één andere persoon erbij. Vrijdag werden de landsgrenzen gesloten voor niet-essentiële verplaatsingen.

Niet iedereen houdt zich aan de afspraken. Woensdag zaten de parken nog vol groepen die van het mooie weer kwamen genieten. Een aantal cafés bleek stiekem nog open te zijn. Er wordt daarom sinds afgelopen week veel en streng gecontroleerd. Boetes kunnen oplopen tot een paar honderd euro, of zelfs een paar duizend euro en celstraffen voor ondernemers die in de fout gaan. Het gros van de mensen lijkt zich aan te passen aan de maatregelen. Wie op straat loopt, heeft meestal een boodschappentas bij zich. Wielrennen gaat met één buddy in plaats van in groep. En de vrijdagmiddagborrel verloopt inmiddels op veel plekken digitaal.

Mensen met (verplichte) mondmaskers op, spelen een kaartspel in een park in de Chinese hoofdstad Beijing.

Foto Thomas Peter / Reuters

China

Garrie van Pinxteren

Wie kan aantonen dat hij of zij meer dan 14 dagen achtereen in Beijing is, mag gewoon de straat op. Als er weinig mensen zijn en je bent in de openlucht, dan mag je het verplichte mondkapje afdoen, maar vrijwel niemand durft dat.

In corona-brandhaard Wuhan gelden nog steeds strenge regels, maar in andere delen van China is het regime al stukken soepeler geworden. In de hoofdstad gaan steeds meer winkels open, ook als die geen eerste levensbehoeften verkopen maar bijvoorbeeld kleding of sieraden. Veel restaurants ontvangen weer gasten, al mag je niet te dicht op elkaar zitten en is het aantal toegestane gasten vaak beperkt. Zo is er een hotpot-restaurant dat naast elke bezette tafel ook een tafel leeg houdt. In de cafés moet je soms aan verschillende tafels je biertje drinken: samen aan één tafel zitten mag dan nog niet.

Wie ergens naar binnen wil, moet wel de lichaamstemperatuur laten meten en een telefoonnummer achterlaten. En je scant een QR-code van het telefoonbedrijf waarbij je een abonnement hebt. Die levert dan de gegevens waaruit moet blijken dat je telefoon inderdaad 14 dagen niet buiten Beijing is geweest.

Als je van een andere plaats in China naar Beijing terugkeert, moet je eerst 14 dagen in thuisquarantaine. Zo is daar Wang Qin, die van het platteland terug wil naar haar werk in de hoofdstad. Ze heeft daarvoor twee goedkeuringen nodig van haar dorp en de bestuurslaag daarboven, plus een gezondheidsverklaring.

Het strengst zijn de regels voor mensen die uit het buitenland terugkeren. Zij worden gezien als de belangrijkste nieuwe verspreiders van de ziekte. Beijing is als de dood dat zij de ziekte als een boemerang terugbrengen naar China. Vanaf aanstaande maandag worden alle internationale vluchten omgeleid naar andere Chinese steden, alleen de gezonde mensen mogen dan nog door naar Beijing. En ze moeten sowieso 14 dagen in quarantaine.

Er ontstond grote onrust op sociale media toen bleek dat een Australisch-Chinese vrouw de quarantaineregels had genegeerd. Ze was gaan joggen in de buurt van haar huis, en dat ook nog eens zonder mondkapje. Er verschenen filmpjes van hoe ze ruzie maakte met de ambtenaren die haar terechtwezen. Ze bleek een werknemer van chemieconcern Bayer, dat haar meteen ontsloeg.

Gestrande reizigers met een Nederlands paspoort staan voor het hoofdkantoor van KLM in Paramaribo.

Foto Ranu Abhelakh

Suriname

Nina Jurna

Net als in Spanje is ook in Suriname een militair een belangrijk gezicht in de strijd tegen corona: luitenant-kolonel Danielle Veira. Ze wees jongeren die ondanks de lockdown toch van plan waren om naar een zogeheten tequilaparty te gaan tijdens een persconferentie terecht en haar uitspraken gingen viral. „Ga naar dat feestje. We gaan jullie allemaal oppakken. Want jullie gaan niemands leven in gevaar brengen met jullie tequilaparty. Doe het, je gaat zien”, dreigde Veira, die tevens directeur Nationale Veiligheid is.

Hoewel Veira bloedserieus was - tot zaterdag stond in Suriname de teller op vijf besmettingen - reageerden vooral veel overzees wonende Suriname buitengewoon geamuseerd . ‘Ik hoor hier mijn moeder spreken’, stelden veel Surinaams-Nederlandse twitteraars, verwijzend naar de strenge Surinaamse manier van opvoeden die zij herkenden in Veira’s betoog en mimiek. De vergelijking met de ‘softe’ premier Rutte die de bevolking vriendelijk had verzocht anderhalve meter afstand van elkaar te houden - was al snel gemaakt. „We hebben Danielle Veira in Nederland nodig, dan blijven de mensen wel van de straat”, schreef iemand.

Suriname, met 600.000 inwoners, heeft nu al te kampen met een gebrekkige medische zorg. Als het coronavirus verder toeslaat, betekent dat een nog grotere druk op het systeem. Om erger te voorkomen ging Suriname daarom anderhalve week geleden al op slot. Het luchtruim ging dicht, scholen zijn gesloten en evenementen zijn afgelast. KLM en TUI halen hun gestrande passagiers terug. Suriname haalt in het buitenland gestrande Surinaamse staatsburgers en ingezetenen terug. Ze worden bij aankomst verplicht in quarantaine geplaatst. Dat kan een thuisquarantaine zijn, maar de meeste mensen worden in overheidsquarantaine geplaatst. Ze slapen in speciale ingerichte grote zalen, op stretchers. Dit weekend klonk er kritiek op deze overheidsquarantaine. Zo zouden basisvoorzieningen en sanitaire voorzieningen minimaal zijn.

Franse politieagenten op patrouille langs de Seine.

Foto Julien de Rosa/EPA

Frankrijk

Gert Van Langendonck

Hoewel er in Frankrijk sinds dinsdag een lockdown van kracht is, waarbij in principe alleen essentiële verplaatsingen zijn toegelaten, lijken veel Fransen het coronavirus nog niet serieus te nemen.

Veel mensen hebben president Emmanuel Macron heel letterlijk genomen toen die in zijn toespraak maandag zei dat „een beetje fysieke activiteit” toegelaten was. Met name in Parijs zijn mensen sindsdien massaal aan het joggen gegaan – footing in het Frans – en dat niet altijd alleen, zoals wordt gevraagd.

Het ministerie van Sport zag zich daarom genoodzaakt om de Fransen op Twitter de les te lezen. „Een kilometer, twee kilometer maximaal… Het is niet de bedoeling dat u zich ver verwijdert van uw woning [...] Een kleine footing is mogelijk maar geen tien kilometer!”

De reacties op Twitter spreken soms boekdelen. „En als ik nu tien kilometer loop zonder mij verder dan vijfhonderd meter van huis te verwijderen”, vraagt een lolbroek. „Het is niet de bedoeling dat u het huis langer verlaat dan nodig is om boodschappen te doen”, antwoordt het ministerie. „Als u tien kilometer kan lopen in twintig minuten contacteer dan Guinness World Records.”

„Twee kilometer, dat is geen footing”, zegt iemand anders, „dan kan ik even goed thuisblijven.” „Dat is precies de bedoeling”, antwoordt het ministerie. Een man in Toulouse gaf het goede voorbeeld door een marathon te lopen op zijn balkon van zeven meter. Zijn tijd: zes uur en 48 minuten.

Het medisch personeel in Frankrijk vindt de onbekommerdheid van sommige Fransen allesbehalve grappig. De vakbond van jonge dokters is naar de rechter gestapt om de overheid te dwingen om een totaal uitgaansverbod af te kondigen, zoals China heeft gedaan in steden als Wuhan. Ook op politiek niveau wordt gepraat over het strenger maken van de maatregelen. Met name een avondklok, zoals in Nice al bestaat, wordt overwogen.

Veel dokters en verplegend personeel hebben de bevolking direct opgeroepen om de situatie ernstiger te nemen. Eén verpleegster filmde een patiënt die aan een ademhalingstoestel ligt. „Wij weten niet of hij het gaat halen. Blijf alstublieft thuis.”

Vooral de oproep van Anne-Sophie Verhoeven, een arts van het Bichat-ziekenhuis in Parijs, maakte indruk. „Wij begrijpen het niet meer”, zegt zij op tv-zender LCI. „Wanneer wij thuiskomen van een lange werkdag zien wij mensen wandelen, fietsen, kinderwagen duwen. Wij vragen dat men ons werk respecteert. Het heeft geen zin om elk avond om acht uur voor ons te applaudisseren als diezelfde mensen een paar uur eerder gewoon op straat waren.”