Als Italië het voorland is, wat staat Nederland te wachten?

Italiaanse lessen Van de eerste beperkende maatregelen tot een totaalverbod: Wat is er de afgelopen twee weken in Italië gebeurd?

Italiaanse militairen in Catania.
Italiaanse militairen in Catania. Foto Antonio Parrinello/Reuters

Italië voerde ongeveer twee weken geleden beperkende maatregelen in om de verspreiding van het coronavirus tot stoppen te brengen. Nu is het openbaar leven op slot. Wat zijn de ervaringen van de afgelopen twee weken in Italië die voor Nederland (en andere landen) relevant zouden kunnen zijn?

1 Zorgeloosheid heeft een prijs

Twee weken geleden vierden veel Italianen een zonnig weekeinde met een bezoekje aan het strand, een picknick in het park, een dagje op de skipiste, of een ander gezellig samenzijn buiten. Niet alleen het uitgaansverbod in het noorden, ook de aanbeveling afstand van elkaar te houden, is toen door veel mensen in de wind geslagen. Virologen zeggen dat juist dat weekeinde enorm veel mensen elkaar hebben besmet. Het kabinet reageerde met aanscherping van het uitgaansverbod en uitbreiding daarvan naar heel Italië. Het effect van twee weken geleden werd afgelopen zaterdag zichtbaar in de cijfers: een recordaantal van 793 doden erbij, totaal 4.825. Het cijfer van zondagavond, 651 doden, geeft enige hoop dat de stijging afzwakt.

2 Als je een uitgaansverbod uitvaardigt, is strenge handhaving nodig

Heel veel mensen volgen het beleid, maar hier en daar zag je afgelopen week in Italië nog mensen voetballen of met elkaar sporten in de open lucht. Op een aantal plaatsen is het leger ingezet om de politie te assisteren bij het controleren van de mensen die toch op straat waren en kennelijk niet lopend op weg waren naar supermarkt, tabakswinkel of apotheek. De burgemeester van Bari, in Zuid-Italië, ging zelf het park in om spelende jongeren met harde hand naar huis te sturen.

Lees ook deze reportage: De straat op in Rome: verklaring mee, plastic handschoenen aan

3 Maatregelen moeten voortdurend worden aangescherpt

Zaterdagnacht 7 maart is de bewegingsvrijheid in Lombardije en een aantal provincies in het noorden aangescherpt. Dinsdag 10 maart is dit uitgebreid naar heel het land. Fabrieken en kantoren bleven nog open. Om buitensporters tot discipline te dwingen, mag je dat sinds zaterdag niet meer in een park doen, alleen dicht bij huis. Zaterdagavond 21 maart is de dramatische stap genomen alle niet-essentiële economische activiteiten met ingang van maandag te sluiten. Alleen thuiswerken is voor mensen in deze sectoren nog toegestaan.

4 Er zijn te weinig maskers, artsen en verpleegkundigen, en er moeten nog meer IC-plekken bij

Vóór de crisis uitbrak, had Italië 5.400 intensivecareplekken; verhoudingsgewijs meer dan Nederland. Dat is in vier weken uitgebreid naar 7.700, en de bedoeling is dat het er snel nog meer worden. Met veel moeite lijkt het mogelijk voldoende extra beademingsapparatuur te vinden, maar er is in het noorden, waar de meeste patiënten zijn, een schrijnend tekort aan artsen en verpleegkundigen. Er is een noodplan opgesteld om snel nieuwe artsen te kunnen beëdigen. Uit China, Cuba en Rusland is medische hulp gekomen. Mondmaskers zijn er veel te weinig: volgens de Bescherming Burgerbevolking zijn er 90 miljoen per maand nodig. Een aantal buitenlandse leveranciers heeft betaalde orders niet geleverd. Wat de verdeling van het beschikbare materiaal bemoeilijkt, is dat de gezondheidszorg een verantwoordelijkheid van de regio’s is. Veel regionale gezondheidsinstellingen hadden eigen contracten gesloten.

5 De crematoria en begraafplaatsen in het noorden kunnen het niet aan

Zaterdag is opnieuw een lange begrafenisstoet met vrachtwagens van het leger vertrokken vanuit de stad Bergamo –met Brescia de zwaarst getroffen coronahaard – naar crematoria in Ferrara, 200 kilometer verderop. Veel kerkhoven zijn vol en crematoria draaien overuren.

Lees ook:De doden worden niet opgebaard

6 Er bestaan vraagtekens over de cijfers

Angelo Borrelli, het hoofd Bescherming Burgerbevolking dat elke dag om 18.00 uur de nieuwste cijfers bekendmaakt, zei zaterdagavond dat de 793 nieuwe doden „door en met” het coronavirus zijn gevallen. „Wij tellen alle doden, we maken geen onderscheid tussen met en door het coronavirus.” Men vraagt zich echter af of die dagelijkse cijfers de situatie goed weergeven. Van de doden wordt gezegd dat ze bijna allemaal al een of meerdere andere ziektes hadden, waardoor het een vraagteken blijft hoe dodelijk het coronavirus precies is. Tegelijkertijd is duidelijk geworden dat bij een groot aantal mensen dat thuis (regelmatig is dat een bejaardentehuis) overlijdt, geen coronatest wordt gedaan.

7 Kleinere besmettingshaarden moeten snel worden ingedamd

Op een aantal plaatsen in Italië zijn de afgelopen dagen dorpjes afgegrendeld nadat daar een nieuwe besmettingshaard was geconstateerd. Dat is bijvoorbeeld gebeurd in Medicina (bij Bologna), bij Fondi (een groot groente- en fruitoverslagcentrum in Midden-Italië) en bij Cingoli (in Zuid-Italië). Virologen zeggen dat het belangrijk is bij die kleinere haarden, waar de bron van besmetting vaak nog te identificeren is, zo snel mogelijk actie te ondernemen om te voorkomen dat de besmetting van daaruit groter wordt.

De samenvatting van de Italiaanse ervaringen van de afgelopen twee weken kan kort zijn: er komt een ongekende noordwaartse storm aan. Premier Giuseppe Conte zei zaterdag tegen middernacht: „De sanitaire noodtoestand is aan het veranderen in een echte economische noodtoestand[...]. Dit is de moeilijkste crisis die het land doormaakt sinds de Tweede Wereldoorlog.”