Zij laten de samenleving draaien terwijl Covid-19 woedt

Noodopvang De lijst met cruciale beroepen bepaalt wiens kind nog naar school mag. Hij blijkt ook politiek van pas te komen.

Onder meer personeel uit het openbaar vervoer is als ‘cruciaal’ bestempeld
Onder meer personeel uit het openbaar vervoer is als ‘cruciaal’ bestempeld Foto Ramon van Flymen

Vlak nadat de ministers van Volksgezondheid en van Onderwijs afgelopen zondag hadden bekendgemaakt dat scholen en kinderopvang zeker tot 6 april gesloten zijn, verscheen hij online: de lijst met tien „cruciale beroepsgroepen om de samenleving draaiende te houden tijdens de Covid-19-uitbraak”. Kinderen van ouders met zulke beroepen kunnen wél terecht bij opvang of school, hun ouders moeten namelijk kunnen blijven doorwerken. Het gaat onder anderen om zorgpersoneel, vuilnismannen, supermarktmedewerkers en journalisten (opdat de samenleving op de hoogte blijft van wat er speelt).

Van leraar tot ambulancebroeder

Deze lijst bestond nog niet. Hij is opgesteld vanwege de coronacrisis, onder leiding van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en in samenspraak met verschillende ministeries. Een NCTV-woordvoerder: „De lijst is bedoeld als opsomming van processen die cruciaal zijn voor de aanpak van het virus en voor de continuïteit van de samenleving.” En, zo benadrukt de NCTV, hij „is alleen opgesteld met het oog op de nood(kinder)opvang”.

Dát oogmerk ging al snel verloren. „Brandweermannen, radiomakers, crècheleidsters, vuilnismannen en alle anderen; wat een goed lijstje om te bewaren als er weer eens over […] salarissen moet worden onderhandeld”, schreef cabaretier Claudia de Breij zondag in een reactie op Instagram. „Vitale beroepen zijn de laagstbetaalde, zo te zien”, constateerde voormalig SP-Kamerlid Paul Ulenbelt op Twitter.

GroenLinks-leider Jesse Klaver haalde de lijst woensdag aan in het Kamerdebat over de corona-aanpak. „Voor eens en altijd is duidelijk wat de cruciale beroepen in onze samenleving zijn: verpleegkundigen, onderwijzers, schoonmakers”, zei Klaver terwijl hij onderstreepte dat „juist op deze vitale beroepen bezuinigd is” terwijl „ceo’s er meer bij hebben gekregen”.

Kritiek op samenstelling

Zodra de werkweek begon, kwam ook direct kritiek op de samenstelling van de lijst, door belangenbehartigers van beroepen die niet als cruciaal werden aangemerkt. De Partij voor de Dieren stelde maandag meteen Kamervragen om dierenartsen en dierverzorgers op de lijst te krijgen. En zo trokken ook de advocaten in Den Haag aan de bel.

Dat deed ook de beveiligingsbranche, vertelt directeur Leon Vincken van de Vereniging Beveiligingsorganisaties Nederland (VBe NL). Die riep de overheid op om beveiligers en verkeersregelaars óók tot cruciale beroepen uit te roepen. „Het is toch onbestaanbaar dat beveiliging geen cruciaal beroep zou zijn in dit land”, licht Vincken toe. „Wat voor signaal geef je dan af aan de 30.000 beveiligers in Nederland als je ze niet als cruciaal aanmerkt? Wat wij doen ligt in het het verlengde van politietaken, we bewaken bijvoorbeeld scholen en ziekenhuizen. Het is alsof je tegen een verpleegkundige zegt dat ze er niet toe doet omdat ze geen dokter is.”

Vincken zegt dat beveiligers en verkeersregelaars Nederland „in de frontlinie” veilig proberen te houden en daarvoor „erkenning verdienen te krijgen”. In de loop van de week vernam hij van het ministerie van Justitie en Veiligheid dat de toelichting op de lijst is aangepast waardoor zij nu „verdekt” op de lijst staan. De inleidende tekst van de lijst met cruciale beroepen vermeldt: „Ook als je een onmisbare functie vervult ten behoeve van een van deze cruciale beroepsgroepen, kun je een beroep doen op de kinderopvang.” Dit betekent dus dat de beveiliger van bijvoorbeeld een ziekenhuis wél kinderopvang krijgt, maar de beveiliger van een hotel niet.

Ook de Nederlandse Orde van Advocaten stelt dat advocaten – ondanks hun afwezigheid op de lijst – wel degelijk een cruciaal beroep hebben. „Het beroep van advocaat wordt niet expliciet genoemd, maar dient er wel in te worden gelezen”, schrijft de Orde op zijn website. Het ministerie van Justitie en Veiligheid zou de Orde hebben laten weten dat advocaten onder de categorie ‘noodzakelijke overheidsprocessen’ gerekend worden.

Drinkwatervoorziening

Een woordvoerder van de NCTV zegt dat de lijst „inzicht biedt in de belangrijkste beroepen die we nu nodig hebben om de samenleving draaiende te houden”, maar dat het overzicht „niet alomvattend is”.

Naast de tien specifiek genoemde beroepsgroepen vallen ook werknemers eronder van bedrijven die „processen hebben die zijn aangemerkt als vitaal”. Daarbij worden dertig sectoren genoemd, waaronder drinkwatervoorziening en internet. Die waren al voor de coronacrisis gedefinieerd, met het oog op de staatsveiligheid. Ook ‘faciliterende functies’ ten behoeve van die beroepen en processen – zoals schoonmakers en beveiligers – kunnen aanspraak op de noodkinderopvang maken.

Tegen die achtergrond doet de NCTV ook een beroep op het gezonde verstand van ouders en werkgevers. „De noodopvang is niet bedoeld voor alle werknemers in zo’n bedrijf, maar voor wie onmisbaar is. Een liftmonteur die een lift in het ziekenhuis moet repareren valt er wel onder, een verkoopmedewerker niet.”