Spionagedienst voorzag pandemie

Inlichtingendiensten Al sinds de Tweede Wereldoorlog doen de VS aan medische spionage. Moet Nederland dat ook gaan doen?

Amerikaanse politieagenten en militairen bij een drive-in testcentrum voor het coronavirus in op Staten Island (New York City), donderdag 19 maart.
Amerikaanse politieagenten en militairen bij een drive-in testcentrum voor het coronavirus in op Staten Island (New York City), donderdag 19 maart. Foto Reuters

Begin vorige maand bracht een klein en onbekend onderdeel van de Amerikaanse militaire inlichtingendienst (DIA) een alarmerend document onder de aandacht van het Amerikaanse opperbevel. Het National Center for Medical Intelligence (NCMI), gevestigd in Fort Detrick, Maryland, voorspelde dat het Covid-19-virus, toen nog vooral actief in China en Zuid-Korea, zou zorgen voor een wereldwijde uitbraak.

Deze kon de Amerikaanse nationale veiligheid raken in de vorm van een groot aantal doden, gewonden, ook onder Amerikaanse militairen, zo waarschuwde de dienst. De waarschuwing kwam enkele weken vóór de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) op 11 maart de uitbraak van het coronavirus tot pandemie verklaarde.

Al sinds de Tweede Wereldoorlog doen de Verenigde Staten aan medische spionage. Daarbij wordt overal ter wereld gespeurd naar ziektes en ziektebronnen waarop de VS zich tijdig moeten voorbereiden. De laatste vijftig jaar waren dat dodelijke ziektegolven als de Hongkonggriep van 1969 (wereldwijd meer dan 1 miljoen doden), ebola (11.000 doden) en, recentelijker de Mexicaanse griep (2009, 120.000 tot 200.000 doden). Ook het Amerikaanse leger kreeg daarmee te maken.

Woensdag bleek datzelfde leger over grote voorraden mondkapjes en beademingsapparaten te beschikken. Vijf miljoen kapjes en tweeduizend beademingsapparaten werden beschikbaar gesteld aan ziekenhuizen en burgers. In Nederland stelt Defensie veertig beademingssets beschikbaar. De noodzakelijke aanvulling van mondkapjes moet uit China komen.

Opkopen bio-tech

De Amerikaanse inlichtingendienst NCMI bestaat uit een team van een onbekend aantal epidemiologen, virologen, gezondheidswetenschappers en bio-techdeskundigen. Zij onderhouden een internationaal netwerk van wetenschappers, farmaceuten en medewerkers van de biotechindustrie. Mogelijk speelde dit netwerk een rol bij een opmerkelijke gebeurtenis in Duitsland waarover Welt am Sonntag deze week berichtte. De regering-Trump had – vergeefs – geprobeerd een Duits biotechbedrijf op te kopen dat werkte aan een veelbelovend vaccin tegen het nieuwe coronavirus.

Medische spionage is een activiteit waarmee Nederlandse inlichtingendiensten zich – voor zover bekend – niet inlaten. Woordvoerders van Nederlandse diensten reageren verbaasd. Medische spionage? NCMI? Ze hebben er niet eerder van gehoord, ,,We kunnen hier niets over zeggen" , reageert de woordvoerder van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD).

In het werkprogramma van de geheime diensten voor de komende jaren komen pandemieën als bedreiging voor de nationale veiligheid niet voor. Hetzelfde geldt voor de dreigingsanalyses van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Die gingen de laatste jaren vooral over de terroristen en extremisten ter linker- en rechterzijde.

Meer dan Nederland zien de VS pandemieën als onderdeel van dreigingen voor hun nationale veiligheid. Dat heeft alles te maken met hun status als supermacht. Het land wil alles weten over de gezondheidsrisico’s die zijn militairen in de wereld kunnen lopen. Ook proberen de VS kwetsbaarheden in de eigen gezondheidsstructuur die geopolitieke tegenstanders zoals China en Rusland kunnen uitbuiten te verkleinen. Een voorbeeld daarvan bleek dinsdag. Persbureau Bloomberg rapporteerde een digitale inbraak van een „buitenlandse actor” in het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid in Washington. Dat heeft een voortrekkersrol bij de bestrijding van het coronavirus. Verder waren er berichten over toegenomen activiteiten van Russische trollenfabrieken. Die verspreiden meer nepnieuws over het virus om de angst binnen westerse samenlevingen verder aan te wakkeren, zo bevestigt ook de EU.

Volgens de Amerikaanse zender NBC News probeert de Amerikaanse medische spionagedienst momenteel te achterhalen in hoeverre het coronavirus geopolitieke tegenstanders van de VS verzwakt. Krijgt China het virus daadwerkelijk onder controle zoals zijn leiders naar buiten toe beweren? In hoeverre is het virus actief in Noord-Syrische gevangenissen? Daar zitten nog altijd tientallen IS-strijders vast. Onder hen zijn terroristen die aanslagen tegen westerse doelen hebben gepleegd.

Overigens hebben ook geheime diensten van andere landen zich op het coronavirus gestort. De Jerusalem Post berichtte donderdag dat de Israëlische Mossad in het buitenland jaagt op coronatest-materiaal. Het wist de hand te leggen op 100.000 tests; helaas bleken ze volgens het Israëlische ministerie van Volksgezondheid tot nu toe onbruikbaar.

Grootschalige ontwrichting

Geven de VS het goede voorbeeld met hun medische spionagedienst, nu het aantal epidemieën in de verstrengelde wereldgemeenschap lijkt te groeien? Moet Nederland meer gaan investeren om dreigingen van ziekten voor de nationale veiligheid in een vroeg stadium op te sporen?

Het huidige coronavirus doet namelijk iets waarvan een terrorist alleen kan dromen: het veroorzaken van veel doden en patiënten in het Westen, en het creëren van angst en grootschalige ontwrichting in de samenleving.

Nederland moet epidemieën en pandemieën als bedreiging van de nationale veiligheid serieus nemen, zegt Rob de Wijk, directeur van de Haagse denktank HCSS (The Hague Center for Strategic Studies), zelf op dit moment verblijvend op het Franse platteland. „Dat gebeurt overigens al, meer dan bekend is, onder regie van bijvoorbeeld de NCTV”, zegt hij.

Deze dienst geeft bij de bestrijding van epidemieën als nationaal veiligheidsrisico het RIVM de hoofdrol. Geheime diensten spelen daarbij geen zelfstandige rol, hooguit als adviseur. Terecht, vindt De Wijk. „Bij het RIVM zit veel expertise, net als bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen”, zegt hij.

„Defensie en meer in het bijzonder de special forces maken gebruik van hun grote kennis over gezondheidsrisico’s. We hebben onze eigen veiligheidsanalyses op dit vlak destijds gemaakt met Ab Osterhaus van het RIVM. Die had zeer veel contacten in het buitenland, zo bleek bijvoorbeeld tijdens het Mexicaanse griepvirus. Dat leidde in Nederland tot snelle maatregelen, zoals de inkoop van vaccins. Daar had je geen geheime dienst voor nodig.”