Analyse

Koning: bestrijd het eenzaamheidsvirus

Toespraak Koning Willem-Alexander sprak, bij hoge uitzondering, Nederland toe via de televisie. Hij riep op tot bestrijding van eenzaamheid.

Koning Willem-Alexander houdt vanuit Paleis Huis ten Bosch een toespraak over de coronacrisis.Foto Remko de Waal / ANP
Koning Willem-Alexander houdt vanuit Paleis Huis ten Bosch een toespraak over de coronacrisis.Foto Remko de Waal / ANP

De koning complimenteerde, troostte én waarschuwde. In een zeldzame toespraak, vrijdagavond tegelijk uitgezonden op de drie grote Nederlandse tv-zenders, hield hij Nederland voor dat de „omstandigheden misschien nóg uitdagender worden”.

Twee keer verwees hij er impliciet naar dat 6 april wellicht niet het einde zal zijn van deze crisis. Hij zei: „Dat vraagt nogal wat van ons allemaal.”

Het gebeurt niet vaak dat een Nederlands staatshoofd het volk toespreekt, buiten de jaarlijkse Kersttoespraak om. Tijdens de Troonrede op Prinsjesdag leest hij de plannen van het kabinet voor. De laatste keer dat Willem-Alexander troostende woorden op televisie sprak, was na de ramp met de MH17. Koningin Beatrix hield een toespraak na de aanslag op Koninginnedag in Apeldoorn in 2009.

Het toont het belang aan van deze zeven minuten. Zo uitzonderlijk worden de gevolgen van de uitbraak van Covid-19 voor de samenleving gevonden, dat de koning nu woorden van troost wilde uiten, en Nederland moed in wilde spreken.

Koning Willem-Alexander is net terug van een staatsbezoek aan Indonesië: Door moet het weer, tijdens het koninklijk bezoek aan Sumatra

Ook de Belgische koning Filip, de Zweedse koning Carl Gustaf en de Deense koningin Margrethe hielden een toespraak over het coronavirus. In Denemarken was het de eerste keer dat het staatshoofd, op diens nieuwjaarswens na, een toespraak hield in vredestijd.

Koning Willem-Alexander had al eerder blijken van medeleven gegeven. Hij en koningin Máxima gaven een verklaring uit, de koning belde met onder anderen de directeur van het Erasmus MC in Rotterdam, en hij en zijn gezin sloegen eerder in de week op potten en pannen uit eerbetoon aan zorgpersoneel. Daarvan verscheen een filmpje op sociale media.

Premier Rutte richtte zich maandag ook tot het Nederlandse volk: Rutte nam risico, maar trof de juiste toon

De koning erkende vrijdagavond dat het moeilijk is afstand te houden van vrienden en familie, en moeilijker zal worden: „Als je onzeker bent of bang, is de behoefte aan contact met andere mensen groot. Je wilt je verhaal kwijt. Je wilt het liefst vertrouwde gezichten om je heen. Als het kan samen even de zorgen vergeten.” Hij riep op tot bestrijding van de eenzaamheid die sociale afzondering kan veroorzaken: „Het coronavirus kunnen we niet stoppen, het eenzaamheidsvirus wel.”

Het koninklijk gezin zit tot en met zaterdag in zelfisolatie, sinds in het Oostenrijkse Lech vijf coronagevallen zijn vastgesteld waarvan de bron niet duidelijk is. De hele koninklijke familie was daar begin maart op skivakantie. Op staatsbezoek in Indonesië hielden koning en koningin zich zo veel mogelijk aan het niet-handenschuddendevies van het RIVM. Alleen de Indonesische president en diens vrouw, en de sultan van Yogjakarta en diens echtgenote, kregen een hand.

Lees ook over het staatsbezoek: Door moet het weer, tijdens het koninklijk bezoek

Willem-Alexander bood ook troost. Hij zei: „U allen zorgt ervoor dat ondanks de verlamming van het openbare leven, het hart van onze samenleving blijft kloppen. Alertheid, solidariteit en warmte: zolang we die drie vasthouden kunnen we deze crisis samen aan, ook als het wat langer gaat duren.”

Een deel van de toespraak vrijdagavond bestond uit een opsomming. Iedereen die bedankt moest worden, van zorgverleners tot schoonmakers, werd bedankt. Wetenschappers kregen waardering, de zorgen van ondernemers en de culturele sector, werden begrepen. Een speciaal woord was er voor kinderen, hun ouders en ouderen.

Kortom: bijna heel Nederland kwam in zeven minuten langs. Daarmee erkende de koning dat de crisis iedereen raakt, dat ieders leven „drastisch is veranderd”, zoals zijn openingszin was.

Correctie (22 maart): De laatste alinea bevatte een dubbeling met een eerdere alinea, en is geschrapt.