Reportage

In Madrileens bejaardenhuis ‘liggen de kelders nu vol doden’

Spanje In huize Monte Hermoso is de situatie geheel uit de hand gelopen: er zijn al ten minste zeventien doden.

Personeel van het bejaardenhuis Monte Hermoso in Madrid met een bewoner. Al het bezoek is verboden.
Personeel van het bejaardenhuis Monte Hermoso in Madrid met een bewoner. Al het bezoek is verboden. Foto Shoto/Bernat Armangue

In de nacht van zondag op maandag gaat om 01.30 uur de telefoon in het huis van Tomás Bernardo. Verschrikt neemt de Madrileen op. „Bent u de zoon van Casimiro Bernardo?”, vraagt een medewerker van het verzorgingshuis Monte Hermoso. Het antwoord is bevestigend. „Uw vader is overleden, u kunt zijn lichaam op komen halen.”

Nog dezelfde ochtend wordt Casimiro Bernardo – hij was 85 – zonder enige vorm van ceremonie begraven op Cementerio Sur, een van de gemeentelijke begraafplaatsen van Madrid. Snel begraven is gebruikelijk in Spanje, maar sinds de coronacrisis is enig ceremonieel verboden als de dode besmet was, of het vermoeden daarvan bestaat. „Tot op de dag van vandaag hebben we geen enkel idee wat er precies is gebeurd”, zegt Tomás Bernardo aan de telefoon. Hij klinkt boos en verslagen tegelijk. „Het tehuis noch de autoriteiten verschaffen ons informatie.”

Voor het tehuis, vlak bij het Madrileense natuurgebied Casa de Campo, is het een komen en gaan van ambulances. Verder mag niets of niemand Monte Hermoso in of uit sinds 8 maart, toen bezoek aan kwetsbare ouderen verboden werd.

Als Tomás Bernardo nu het nummer van de directie in toetst, wordt er niet opgenomen. „Dit tehuis had een goede naam. Daarom hebben we mijn vader hier een jaar geleden, toen zijn gezondheid zwakker werd, naartoe gebracht. Er zijn nooit problemen geweest. En de laatste keer dat ik hem zag, op zaterdag 7 maart, ging het naar omstandigheden goed met hem”, legt hij uit. „Daarna ben ik nog een paar keer gebeld door medewerkers. Hij had vorige week woensdag een kleine verhoging, maar niets om ons zorgen over te maken, zeiden ze. Vrijdag was dat weer weg. En op maandagochtend was hij plots overleden.”

Tot zijn schrik kwam Tomás er via familie van andere bewoners achter dat zijn vader niet het enige dodelijke slachtoffer is uit Monte Hermoso. Volgens officiële cijfers van de regioregering in Madrid zijn daar inmiddels zeventien van de 130 bewoners overleden. Spaanse media en familieleden trekken dat openlijk in twijfel en spreken over minimaal twintig doden. En de situatie is niet onder controle.

Volgens het dagblad El País zouden er zondag tien levenloze lichamen in de kelders hebben gelegen. De helft van het personeel en de bewoners zou besmet zijn met het coronavirus, aldus de autoriteiten.

De dramatische situatie in Monte Hermoso staat niet op zich. Zuid-Europese landen hebben verhoudingsgewijs veel oudere inwoners, en Spanje is daarop geen uitzondering. Sinds de uitbraak van het virus dat Covid-19 veroorzaakt raakten tientallen wooncomplexen voor ouderen besmet.

In de regio Madrid, het zwaarst getroffen gebied van Spanje, zouden in totaal al 54 ouderen zijn overleden in tehuizen. En elders in het land vielen na uitbraken van Covid-19 in verschillende tehuizen in Ávila, Ciudad Real, Barcelona, Valencia en Alicante de afgelopen dagen op zijn minst dertig doden te betreuren. Volgens een onderzoek van de krant El País zou er in 32 van de 425 tehuizen in en rond de hoofdstad sprake zijn van besmetting en doden. In werkelijkheid zou dat aantal hoger kunnen liggen.

Het personeel in de verzorgingshuizen reageert lang niet altijd snel en adequaat, zo blijkt. Bovendien ontbreekt het vaak aan de benodigde middelen om de pandemie te bestrijden. Daardoor dreigt het virus zich snel te verspreiden onder de 375.000 kwetsbare ouderen in Spaanse verzorgingshuizen.

Het lichaam van Casimiro Bernardo is begraven zonder dat er autopsie is verricht. In de overlijdensakte staat dat hij overleden is aan een hartstilstand en zuurstofgebrek, ‘mogelijk in combinatie met Covid-19’. Zekerheid daarover zal er waarschijnlijk niet meer komen.

Nadat familieleden van slachtoffers samen de Spaanse media benaderden kwamen nog meer namen en details van slachtoffers naar buiten.

Zo bezweek de 86-jarige Ana María Artola op maandagmiddag volgens haar dochter bij gebrek aan zuurstofapparatuur. En de 87-jarige Juan Cumia stierf begin deze week eveneens door ademhalingsproblemen. ‘Mogelijk besmet met Covid-19’, kwam er ook op zijn akte te staan.

Critici wijten de gang van zaken deels aan de privatisering van de tehuizen waardoor ze niet of nauwelijks ingericht zijn om kwetsbare individuen in quarantaine te verplegen. Een tehuis volledig afgrendelen voor de buitenwereld, waartoe Monte Hermoso besloot, is contraproductief als het virus binnen al om zich heen grijpt.

Het tehuis heeft nu hulp gekregen van een nabijgelegen ziekenhuis dat met de inzet van medici en materiaal verdere slachtoffers moet zien te voorkomen. De openbare aanklager heeft inmiddels een onderzoek gelast naar de aanpak van Monte Hermoso.

Ondanks of juist door zijn grote verdriet is Tomás Bernardo niet van plan zich zomaar neer te leggen bij de plotselinge dood van zijn vader. „Mijn moeder zit in shock thuis. Die is van de ene op de andere dag weduwe. Het enige wat er nog tastbaar is van mijn vader, is een nummer bij een hoop zand op het kerkhof. Wij hebben er als familie recht op te weten wat zich heeft afgespeeld.”