Hoe filter je alle corona-onzin uit Facebook, Twitter en YouTube?

Nepnieuws Google, YouTube en Facebook geven overheidsinformatie een prominente plek om de stortvloed aan misleidende coronaberichten in goede banen te leiden. Het moderatiebeleid is nog wankel.

Bestrijding van corona in Napels.
Bestrijding van corona in Napels. Foto Alessandro Pone/LaPresse

Een tandpasta die je beschermt tegen het coronavirus, bleekmiddel drinken of ‘preventief’ alcohol nuttigen om besmetting met Covid-19 tegen te gaan. Dit soort nepberichten worden tijdens de pandemie massaal de wereld rondgestuurd via Facebook, YouTube en Twitter.

De grote Amerikaanse sociale netwerken – Reddit en LinkedIn incluis – maakten deze week bekend dat ze nauw samenwerken om misleidende berichten over het coronavirus snel te verwijderen. Dan kan ook, legde Facebook-oprichter Mark Zuckerberg deze week uit tijdens een telefonische persconferentie. Volgens hem is het dankzij heldere richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie eenvoudiger om hoaxes eruit te vissen. Maar probleemloos gaat dat niet.

Infodemie bestrijden

De pandemie gaat gepaard met een ‘infodemie’, waarschuwde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al; een overvloed aan informatie die via sociale media wordt verspreid. Aperte leugens mogen in die stortvloed misschien makkelijk te herkennen zijn, het is lastig om de hevige discussies over de aanpak van de pandemie in goede banen te leiden. Oprechte bezorgdheid, onzin en onjuiste aannames zijn niet altijd duidelijk van elkaar te onderscheiden.

Doorgaans presenteren sociale netwerken zich als een neutraal doorgeefluik van andermans informatie. Ze laten de rangschikking voor elke gebruiker liever over aan algoritmes en corrigeren fouten achteraf. Die houding laten de bedrijven tijdens de coronacrisis varen, zowel in Nederland als in andere landen.

Lees ook: Misinformatie over coronavirus gaat ook viraal

Facebook, eigenaar van WhatsApp en Instagram, en Google, eigenaar van YouTube, geven overheidsinformatie nu bewust een prominente plek. Het doel is de grote hoeveelheid nepnieuws naar de achtergrond te duwen en feiten duidelijker van de meningen te scheiden.

Bij elk YouTube-filmpje over corona is een link te zien naar de Rijksoverheid, met het kopje ‘Ziekte door het coronavirus (COVID-19)’. YouTube ontwikkelt, ook in Nederland, een prominente ‘nieuwsplank’ waar videomateriaal over corona van officiële media te zien is – dezelfde media die ook aan Google News leveren.

Zodra je zoekt op coronavirus toont Google in Nederland een ‘SOS-melding’; een noodbericht met belangrijke links naar overheidsinstanties. Facebook op zijn beurt heeft een Engelstalig Coronavirus Information Center ingericht, binnenkort ook in een Nederlandstalige variant.

Modereren vanuit huis

Berichten en video’s op Facebook worden voor een belangrijk deel nog beoordeeld door menselijke moderatoren, die controleren of de inhoud niet oproept tot geweld of haat. Die moderatoren – vaak inhuurkrachten – moeten vanwege het coronavirus vanuit huis werken. Dat levert organisatorische problemen op, omdat moderatoren op afstand geen toegang krijgen tot alle data.

Dat betekent dat een groter deel van de moderatie op kunstmatige intelligentie zal leunen, zegt Mark Zuckerberg. „In sommige categorieën zal de moderatie de komende tijd iets minder effectief zijn.” De ernstige gevallen, zoals video’s met daarin zelfverminking, zelfdoding, kindermisbruik of terrorisme, worden nog altijd streng gemodereerd, aldus Zuckerberg.

Omdat meer moderatie nu helemaal geautomatiseerd verloopt, kunnen er echter ook meer beoordelingsfouten optreden. YouTube en Twitter kampen met hetzelfde probleem, volgens persbureau Reuters.

Bestrijding van het coronavirus in Jammu, een stad in het noorden van India. Foto EPA

Eerder deze week verdwenen door een fout in Facebooks anti-spamfilter accurate nieuwsberichten over het coronavirus. Die werden later weer teruggeplaatst. „Dat was een technische fout”, zegt Zuckerberg, „niet het resultaat van de manier waarop we het coronavirus benaderen.”

Bij corona worden met name de levensbedreigende ‘tips’ geblokkeerd. Zuckerberg: „Als een bericht duidelijk lichamelijk gevaar oplevert – zoals het advies om bleekmiddel te drinken – dan wordt het bericht verwijderd. Maar je kunt berichten blijven versturen die niet kloppen.” 

Facebook remt de verspreiding van berichten die door een factcheck ‘onwaar’ zijn bevonden wel af. Voor Nederland heeft Facebook geen factcheckers meer. Het bedrijf leunt nu op de buitenlandse factchecks – veel hoaxes zijn internationaal, aldus Facebook.

Lees ook: Wat leeft er in de wereld van Nederlandse complottheorieën?

Welles-nietes

Facebooks moderatie- en advertentiebeleid ligt momenteel onder een vergrootglas, vanwege de verkiezingen in de VS. Politieke advertenties mogen volgens Facebook leugens bevatten en worden niet verwijderd. Hoe kan het dan dat Facebook leugens over corona nu wel kan aanpakken en zoveel moeite heeft om misleidende boodschappen van bijvoorbeeld politici te controleren?

Volgens Zuckerberg is het makkelijker om het kaf van het koren te scheiden omdat er een duidelijke, niet-arbitraire ‘waarheid’ is: die van de WHO. „De corona-hoaxes adviseren mensen om geen of een verkeerde behandeling te nemen. Zulke desinformatie is makkelijk te onderscheiden. Dat is heel wat anders dan welles-nietes discussies tussen politieke kandidaten tijdens een verkiezing. Politieke uitspraken zijn heel lastig te beoordelen.”

WhatsApp is niet te controleren

Er rouleert ook een groot aantal nepberichten in chatnetwerk WhatsApp. Die zijn niet tegen te houden of te wissen, want Facebook – eigenaar van WhatsApp – kan de inhoud niet zien. Die is volledig versleuteld.

Zuckerberg: „Er wordt continu druk op ons uitgeoefend door overheden om de versleuteling van WhatsApp te verslappen, maar dat doen we niet. We denken dat er andere manieren zijn om de schadelijke boodschappen af te remmen, door te beperken aan hoeveel mensen je een bericht kunt doorsturen in Whatsapp.” Deze beperking voerde WhatsApp al eerder in om oproepen tot geweld in India in te dammen. Je kunt een WhatsApp-bericht aan maximaal vijf mensen tegelijk doorsturen. De ontvangers zien dat het bericht is doorgestuurd. Zo kan een vals bericht zich minder snel verspreiden, aldus Facebook.

Complot van zeepfabrikanten

Twitter heeft wegens het coronavirus zijn definitie van wat schadelijk is verbreed, maakt het bedrijf deze week bekend op zijn blog. Berichten die indruisen tegen wat autoriteiten aanbevelen, worden verwijderd. Dat geldt ook voor complottheorieën – zoals: ‘de oproep om vaak je handen te wassen zou bedacht zou zijn door zeepfabrikanten’. Ook opruiende berichten over dreigend voedselgebrek kunnen niet meer door de beugel.

De twijfelachtige berichten die president Trump over het coronavirus rondstuurde, worden wel met rust gelaten.

Twitter’s Trust & Safety team ziet volgens een blogpost geen „significante, gecoördineerde manipulatiepogingen”. Maar de Europese Commissie maakt zich wel zorgen over de valse beweringen die circuleren. Eurocommissaris Věra Jourová praat begin volgende maand opnieuw met de grote techbedrijven over de mis- en desinformatie rond Covid-19. Jourová zei blij te zijn met de initiatieven van de platforms, maar benadrukte dat het van belang is dat in ieder EU-land dezelfde maatregelen uitgerold worden.

Sociale netwerken gedragen zich nu niet meer als neutraal doorgeefluik

Digitale ruis uit Rusland

Gewone burgers spelen de hoofdrol in de productie en het verspreiden van desinformatie rond Covid-19, zegt de EEAS, de diplomatieke dienst van de Europese Unie, die ook de verspreiding van desinformatie monitort. Maar ook bronnen buiten de EU, waaronder in Rusland, voeden de digitale ruis rond de virusuitbraak, stelt de dienst.

In een intern document, ingezien door persbureau Reuters, sprak de EEAS zelfs over „een aanzienlijke desinformatiecampagne” tegen het Westen door Russische pro-Kremlin media zoals Russia Today (RT) en Sputnik, bedoeld om paniek en wantrouwen te zaaien. „Pro-Kremlin desinformatieberichten versterken een narratief dat het coronavirus een menselijke creatie zou zijn, ingezet door het Westen”, stond in het gelekte rapport. Het Kremlin noemde de beschuldigingen absurd en ongegrond.

Peter Stano, een woordvoerder van de EEAS, wilde woensdag niet inhoudelijk reageren op het gelekte document, maar zei dat het een intern stuk betrof, dat niet bedoeld was voor publicatie en „interne discussie en acties” moest voeden. Desinformatie komt van alle kanten, zei hij. „De hausse aan informatie, mythes en desinformatie komen van verschillende bronnen, niet van een één enkele. Wel zien we dat desinformatie vanuit Rusland, verbonden aan Rusland of vanuit evidente pro-Kremlin media duidelijk toenemen.”

Voor voorbeelden verwijst Stano naar EUvsDisinfo, een website van de EEAS die desinformatie signaleert. Afgelopen week, zo schreef de website donderdag, ging ongeveer een derde van de gevallen van desinformatie over de uitbraak van het nieuwe coronavirus.

Het platform is niet zonder controverse; artikelen van De Gelderlander en de Nederlandse websites GeenStijl en The Post Online werden bestempeld als desinformatie. De beschuldigingen werden na klachten ingetrokken.

EUvsDisinfo schrijft tot nu toe 112 verhalen rond het virus ontkracht te hebben, waarvan ongeveer een op de vijf afkomstig was van Rusland of Russische media. De populairste verhalen beweren dat het virus in laboratoria ontwikkeld werd of ingezet wordt door mondiale elite om burgers te onderdrukken. De pandemie zou ook gaan leiden tot het uit elkaar vallen van de Europese Unie.

Wie de valse informatie ook verstuurt, de remedie is meer bewustzijn, zegt Stano. „Gebruikers, de platformen, en iedereen die deze foutieve informatie verstuurt en verder verspreidt moeten beseffen dat dit paniek en wantrouwen zaait. Het gaat om mensenlevens.”