Necrologie

Harry van den Bergh: vliegtuigdiplomaat van de PvdA

1942-2020 Toen buitenlandpolitiek het binnenlandse debat beheerste was Harry van den Bergh één van de spraakmakers

Harry van den Bergh tijdens een persconferentie op Schiphol.Foto Ton Schutz
Harry van den Bergh tijdens een persconferentie op Schiphol.Foto Ton Schutz

Oud Tweede Kamerlid Harry van den Bergh (PvdA) is vrijdagmiddag op 77-jarige leeftijd na een beroerte overleden. Van den Bergh was in de jaren zeventig en tachtig een van de gezichten van de buitenlandpolitiek die toen een zeer sterke binnenlands partijpolitieke component kende. Dit kwam onder andere tot uitdrukking in het heftige kruisrakettendebat dat toen gevoerd werd. De PvdA was fel tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Van den Bergh was één van de uitgesproken tegenstanders.

Als Kamerlid wist hij zich in de publiciteit vaak tot jaloezie van fractiegenoten goed te manifesteren. Hij is „meer iemand van de etalage dan van het magazijn” stond er in 1987 als kop boven een portretterend artikel over hem in NRC Handelsblad.

Voordat hij in 1977 lid werd van de Tweede Kamer was Van den Bergh internationaal secretaris van de PvdA. Hij had toen veel contact met de Socialistische Internationale waarin sociaaldemocratische partijen samenwerkten. Vanwege zijn vele reizen naar het buitenland werd hij door critici binnen zijn partij denigrerend „vliegtuigdiplomaat” genoemd. In 1977, Van den Bergh was inmiddels ook volksvertegenwoordiger geworden, besloot het congres van de PvdA hem niet opnieuw te benoemen als internationaal secretaris. De partij gaf de voorkeur aan iemand die het buitenlandbeleid meer in het binnenland wilde uitdragen.

'In eerste plaats trouw aan Israël’

In de Tweede Kamer was Van den Bergh enkele jaren voorzitter van de Defensiecommissie. Bert Koenders, de latere minister van Buitenlandse Zaken, was een van zijn fractiemedewerkers. Hij was een pleitbezorger van nauwe contacten tussen de PvdA en de Israëlische arbeiderspartij. Van den Bergh moest in 1979 weinig hebben van pleidooien binnen zijn partij om de Palestijnse bevrijdingsorganisatie PLO te erkennen als gesprekspartner. „Onze historische positie dwingt ons ontegenzeggelijk tot trouw in de eerste plaats aan de staat Israël”, zei hij.

In een interview met NRC Handelsblad liet hij zich in 1987 kritisch uit over zijn PvdA. Van den Bergh was bang dat de partij de aansluiting met jongere kiezers zou gaan missen. „Dynamiek en vooruitgang moeten hoog in ons vaandel staan zonder overigens onze klassieke achterban op te geven”, zei hij.

Enkele maanden later kwam Van den Bergh negatief in het nieuws nadat het weekblad Haagse Post had gemeld dat hij drie jaar eerder met voorkennis in aandelen Fokker zou hebben gehandeld. Onder druk van de dreiging met een kort geding zwakte het blad de aantijging een week later af, maar Van den Bergh voelde zich toch te beschadigd om nog als Kamerlid te kunnen functioneren. „Er was dus geen reden om op te stappen, maar ja, ik hoef niet uit te leggen wat er gebeurt als De Telegraaf met zo’n verhaal aan de haal gaat en Wim Kok nerveus wordt. Het is een dramatisch slechte tijd geweest voor mij”, zei hij in 2017 in een interview met dagblad Trouw.

Van 2000 tot 2012 was Van den Bergh voorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland. Bij zijn afscheid hekelde hij „het gure klimaat voor vluchtelingen” maar signaleerde tevens dat „steeds meer mensen zich opwinden over de schofferende benadering van vluchtelingen”.