Analyse

Corona en de massale terugkeer van de televisiekijker

Mediagebruik De talkshows, journaals en ander informatieblokken houden nu veel mensen aan de buis gekluisterd. Maar door afgelastingen komt er ook veel tv-tijd braak te liggen. Dat vraagt straks om nog meer creativiteit.

Illustratie Nanne Meulendijks

„Mark Rutte naar Talpa” grapte De Speld dinsdag naar aanleiding van de zeven miljoen kijkers die de premier de avond tevoren had getrokken. Satire natuurlijk, maar feit is dat de Nederlander de afgelopen weken de tv massaal herontdekt lijkt te hebben. Uit informatiehonger, maar ook als middel om bij te komen van al die informatie over het spoor dat het nieuwe coronavirus over de wereld trekt. Samen met kijkcijferkanon Rutte schieten de cijfers van talloze amusementsprogramma’s omhoog. De Wereld Draait Door haalt op de oude dag de hoogste scores uit de geschiedenis van het programma.

Het herhaaldelijk doodverklaarde medium televisie blijkt Nederlands solide tweede keus voor dagbesteding te zijn: pak de Nederlanders hun yoga, concerten, cursussen, cafés, sport, restaurants, theaters, schreeuwtherapieën en hondententoonstellingen af en zij kruipen weer gezellig tegen elkaar aan bij het apparaat waar ze zoveel aardige jeugdherinneringen aan hebben.

Lees ook deze tv-recensie: Op1 is plots het anker van de NPO

Opmerkelijke kordaatheid

Intussen lijkt ook de televisie zichzelf te herontdekken als massamedium. Met opmerkelijke kordaatheid worden schema’s aangepast, programma’s verschoven en opnieuw vormgegeven. Het eenvoudige deel was het ruimte maken voor officiële evenementen: de persconferenties, toespraken, debatten, verlengde journaals. Wat men dan weer niet deed, was het schoonvegen van hele netten voor non-stop-uitzendingen. Ook het voorstel van minister Bruins om een dagelijks Coronajournaal te maken werd beleefd afgewezen.

Echt nodig leek dat ook niet. De NOS werkt stug door om de mededelingen van de overheid te verspreiden, soms nog wat zoekend naar een evenwicht tussen het faciliteren van de informatievoorziening en een kritisch-journalistieke rol – die laatste wordt bij de NOS het sterkst door Nieuwsuur vervuld.

Intussen worden alle praatprogramma’s op tv coronapraatprogramma’s. Bij gebrek aan voetbal houdt Veronica Inside nu voltijds politici tegen het licht. Het klinkt nog wel een beetje of het over voetballers gaat. Rutte wordt dan beschouwd als een niet erg frivole, maar kalme spelverdeler, Eric Wiebes als een linksbuiten die geniale invallen afwisselt met onbegrijpelijke flaters, Bruno Bruins als stug doorbuffelende rechtsback. „Bruins lijkt op een kikker”, analyseerde Johan Derksen maandagavond, twee dagen vóór de minister flauwviel in de Tweede Kamer.

Lees ook: Wat Rutte zei in zijn speech (en waarom)

Zieke presentatoren

Corona vult niet alleen het sportpraatgat, maar ook een groot deel van de entertainmentleegte. Ook aan de andere zijde van het babbelspectrum is het met grote opwinding brengen van welbeschouwd niet zo belangrijke zaken vervangen door gesprekken over de ziekte. SBS6 schrapte Shownieuws en brengt nu In het Hart van Nederland, waarin Albert Verlinde (een man met extra tijd in musicalloze maanden) óók viruszaken bespreekt. Programma’s die voor honderd procent uit gezelligheid bestaan, zoals Koffietijd en 5 Uur Live, zijn stopgezet – óók al wegens de logistieke complicaties.

RTL4 profiteert maximaal van het contracteren van Eva Jinek. Ineens kunnen de commerciëlen zonder veel problemen overschakelen naar een sterk dagelijks informatieblok. Jinek begint nu om half tien, met een nieuwsblokje (plus reclame) erin gemonteerd. Net als de publieke concurrent Op1 wil Jinek graag zeven dagen per week gaan uitzenden, maar daarin lijkt men voorlopig aan te lopen tegen de menselijke grenzen die het werken met een enkele presentator met zich meebrengt.

Daar heeft de NPO minder last van, al werd afgelopen week driemaal een wegens ziekte afwezige presentator van Op1 vervangen. Die talkshow draait op volle toeren, terwijl ook Goedemorgen Nederland met een zaterdaguitzending komt. Net als bij Jinek is de afwezigheid van publiek snel gaan wennen. Daarbij speelt een rol dat het uitsluitend over de pandemie gaat – een onderwerp dat ook in een volle studio een serene sfeer zou scheppen. Bovendien nodigen de lege stoelen uit tot creativiteit: bij Op1 stonden ze dinsdag plotseling vol met onverkoopbare bloemen.

Illustratie Nanne Meulendijks

In de vriezer

De uitbreiding van de informatieve programma’s is niet alleen een service aan de kijker, maar ook een kwestie van vooruitzien. Het uitgestelde amusement kan later goed worden gebruikt. Want er zijn niet alleen programma’s die nu worden geschrapt, er kunnen er ook talloze niet worden gemaakt. Van Goede tijden, slechte tijden worden voorlopig geen afleveringen opgenomen. Een caravantocht voor het bejaardenreisprogramma We zijn er bijna is uiteraard ondenkbaar. Een nieuwe talkshow van Patty Brard en Gordon met veel publieksinteractie is ook al in de vriezer geschoven. Voeg daarbij nog de talloze programma’s waarin tamelijk willekeurige mensen door een camera worden gevolgd (van Man bijt hond tot de NPO-reeks Typisch) en je kunt je voorstellen dat de koek over een paar maanden op is.

Dan vallen er ook nog duizenden uren voetbal, wielrennen, autorijden, tennis en eurivisiezingen – en het is duidelijk hoeveel televisietijd er braak komt te liggen. Nu kan er nog gesproken worden over de gevolgen van afgelastingen, maar ook dat onderwerp kent zijn beperkingen. De Vlaamse zender Sporza heeft aangekondigd dan maar oude wielerwedstrijden uit te zenden, de NOS programmeert een herhaling van het gewonnen EK 1988. Het lijkt eerder een pijnstiller dan een medicijn voor de sportverslaafde met afkickverschijnselen.

De toename van het informatie-aanbod is niet het enige waarin Hilversum de bakens heeft verzet. Zeer alert paste NPO3 na sluiting van de scholen de middagprogrammering aan en stichtte men een nieuw kinderblok, om meer aan te sluiten bij de behoeften van de kijkers. Je stelt je al helemaal voor hoe over vijfentwintig jaar de nieuwe generatie nostalgisch zal vertellen over de weken dat ze door hun ouders werden geposteerd voor een reusachtige, rechtopstaande iPad zonder aanraakfunctie.

Lees ook deze bingegids: Topseries die je nu echt moet kijken

Behoefte aan vertroosting

De Wereld Draait Door heeft ongetwijfeld een hele reeks spektakelstukken moeten schrappen – alleen het tragisch sneven van een Patty Brard-themauitzending haalde de media. Matthijs van Nieuwkerk lijkt zich te concentreren op de andere behoefte van de door het virus opgejaagde burger: die naar vertroosting. Zo werd daar dadelijk ‘het Podium van de Gedeelde Smart’ opgericht: een reeks optredens van door de coronacrisis werkeloze artiesten, met dadelijk al een roerend optreden van Rob de Nijs.

Later kwam daar Troost TV bij, een idee van Paul Haenen om laat op de avond in plaats van de reguliere herhalingen van DWDD klassieke televisieprogramma’s opnieuw uit te zenden – wat inmiddels onder meer leidde tot een oude aflevering van Love Letters en een André van Duin compilatie. Vooral die laatste kostte waardevolle minuten slaap voor de mens die aan zijn afweersysteem moet denken.

De Wereld Draait Door bedient het verlangen naar troost en nostalgie zo goed dat er een aanzwellende roep is om het programma toch niet eind volgende week te beëindigen. „We hebben onze rituelen nodig”, liet Halina Reijn (zelf geregeld te gast in het programma, maar toch) weten. Het had veel weg van nostalgie naar iets wat nog niet voorbij is. Woensdag werd de oproep in het programma zelf herhaald, waarbij Matthijs van Nieuwkerk er beleefd het zwijgen toe deed. Inmiddels heeft de publieke omroep laten weten dat Margriet van der Lindens M gewoon op 30 maart van start gaat.

Dat gat wordt regulier opgevuld, maar verder hoop je dat televisiemakers hun creativiteit en improvisatievermogen vasthouden om het plotseling teruggekeerde publiek ook de komende tijd van de straat te houden. Met meer verbeelding en minder formatdenken. Het zal nog lastig genoeg blijken te zijn.