Opinie

Corona, een kans om beter te leven

Semi-lockdown Veranderen is moeilijk maar mogelijk. Soms doe je het vrijwillig en soms dwingt het leven je ertoe, schrijft .
Speeltuin. Zondag werd bekend dat alle scholen en de kinderopvang tot en met 6 april de deuren moeten sluiten. Maar nog niet iedereen doet aan het bewaren van ‘sociale afstand’.
Speeltuin. Zondag werd bekend dat alle scholen en de kinderopvang tot en met 6 april de deuren moeten sluiten. Maar nog niet iedereen doet aan het bewaren van ‘sociale afstand’. Foto Hollandse Hoogte

Je kunt niet meer naar je favoriete cafés en de scholen zijn dicht. We zitten nu bijna een week in semi-lockdown om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Het voelt dystopisch, maar door niets te doen, redden we misschien wel levens. Helaas houden velen zich zelfs nu nog niet aan de voorschriften. Van de ene op de andere dag je gedrag aanpassen, blijkt moeilijker dan gedacht.

„Ben je voorzichtig?”, appt mijn zus uit Liberia. Een paar jaar geleden overleefden ze daar het ebolavirus, een genadeloze infectieziekte. Toen hadden ze niet door hoe snel het zich kon verspreiden. Ik zie haar voor me terwijl ze mij bericht. Haar korte, veel te platinablonde haren („Ik ben misschien moeder, maar geen fossiel”) en kastanjebruine ogen. Ze bijt waarschijnlijk op haar lip, terwijl ze tikt.

Voorzichtig ben ik zeker. Ik blijf thuis, al ga ik soms hardlopen of boodschappen doen. Ik ben het gewend om alleen te zijn en te werken, maar na een paar dagen binnen, komen niet alleen de muren van mijn kleine appartement op me af, maar ook mijn lijf protesteert.

Ik ren door het park en snuif opgelucht de frisse lucht op. Tegelijkertijd verbaast het me hoeveel mensen rondlopen alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Sommigen dicht tegen elkaar aan, hand in hand of druk in gesprek. Kinderen in de speeltuin tuimelen over elkaar heen, stoere tienermeisjes roddelend met de hoofden bij elkaar.

Wijkagenten meldden op AT5 dat ze zich zorgen maken om grote groepen jongeren die de coronamaatregelen niet serieus nemen. De ouderenbond ANBO tracht tevergeefs laconieke ouderen binnen te houden. „We horen van mensen: ik heb al van alles meegemaakt, het zal mijn tijd wel zijn”, aldus de bond.

Lockdown-feestjes

Ook anderen verbazen zich over het gebrek aan sociale afstand van medeburgers. ‘Coronavirus? Ophef om niets’, proestte een mevrouw in een volle winkelstraat bij Den Haag FM. Studenten en scholieren geven zelfs ‘lockdown-feestjes’.

In veel landen heeft het virus zich exponentieel kunnen verspreiden doordat de bevolking zich weigert aan te passen aan de nieuwe realiteit.

Sommigen denken wellicht dat het coronavirus hen niet klein krijgt. Hun gedrag is ook een daad van verzet tegen de gevestigde orde. In navolging van president Trump sprak Fox News over het coronavirus aanvankelijk als een hoax (inmiddels niet meer).

Ook in Nederland zijn er radicaal-rechtse lieden – zoals Robert Jensen – die de situatie bagatelliseren door het virus een griepje te noemen. Maar een virus heeft maling aan recalcitrantie.

Doelloos verzet is geen echt verzet, maar eigenlijk typisch behoudend menselijk gedrag. Het doet me denken aan een ander soort verzet met betrekking tot de politieke en sociale discussies die we de laatste jaren voeren. Over klimaatverandering, sociale gelijkheid en armoedebestrijding. We zouden anders met de planeet, medemensen en de verdeling van middelen kunnen omgaan.

Lees ook dit essay van Arnon Grunberg: Wij offeren alles op voor een gevoel van veiligheid

Angst voor het onbekende

Maar we hebben moeite om voorbij het punt te komen waar we bespreken of we daar wel goed aan doen. Uit egoïsme of angst voor het onbekende. Ik vermoed ook: omdat het betekent dat ons systeem en gedrag fundamenteel zou moeten veranderen.

We passen ons consumeergedrag mondjesmaat aan, twijfelen of er überhaupt zoiets als racisme bestaat en vinden natuurlijk wel dat vrouwen gelijkwaardig zijn, maar om nou zelf maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat ze ook op dezelfde posities komen? Dat gaat te ver.

Ook kiezen we niet de leiders die out-of-the-box durven denken, beleid durven maken dat niet neerkomt op hoe we het altijd al gedaan hebben En die ons dus geen middelen geven om verandering mogelijk te maken.

Gretchen Chapman, een Amerikaanse psycholoog, doet onderzoek naar menselijke besluitvorming en nu ook met betrekking tot het coronavirus en de eis van social distancing. In een interview met Slate Magazine zei ze: „Wij mensen zijn erg gevoelig voor sociale normen en het is verwarrend als ze plotseling veranderen. Het is moeilijk om deze plots aanbevolen veranderingen in onze routines te accepteren, en het feit dat alles nog onbestemd is, is afschuwelijk – of erger nog, het vooruitzicht dat dit het nieuwe normaal zou kunnen zijn.”

Maar dat betekent niet dat verandering niet mogelijk is. Voor velen zijn het niet feiten die aangepast gedrag stimuleren, maar de verandering van sociale normen. „Persoonlijke connecties en anekdotes beïnvloeden ons meer dan abstracte data”, zegt Chapman. „Je wordt misschien banger dan normaal als een vriend zichzelf in quarantaine heeft geplaatst, of je bent eerder geneigd je eigen vakantieplannen te annuleren als je weet dat je drie beste vrienden deze week allemaal hetzelfde hebben gedaan.”

Het is dus niet vreemd dat mensen aarzelen hun gedrag aan te passen. Maar het risico ervan zien we wel rechtstreeks terug in de coronacrisis.

Lees ook: Kijk ook eens naar Afrika voor effectieve virusaanpak

Hulpinitiatieven

‘I don’t know how to explain to you that you should care about other people” kopte de Huffington Post in 2017 boven een stuk van Kayla Chadwick over de verdeeldheid in de Amerikaanse politiek onder Trump. Die zin is me bijgebleven, omdat hij de kern van zoveel politieke discussies toont.

De coronacrisis gaat ook niet alleen over gezondheid, maar ook over mensenrechten en wat rechtvaardig is. Omdat we nu moeten bedenken in hoeverre we bereid zijn ons aan te passen voor het welzijn van een ander. Het wordt een lange weg. Veel zal veranderen door het virus. We zullen anders moeten werken en (samen) leven. Wellicht leert het ons ook blijvend anders met werk, onszelf en anderen omgaan. Gelukkig zie ik ook veel nieuwe hulpinitatieven ontstaan die laten zien hoe dat ‘anders leven’ in tijden van corona mogelijk is.

Op Instagram ben ik zelf in het Engels informatie gaan geven over het virus toen ik merkte dat veel van mijn volgers zich niets van de voorschriften aantrokken en soms zelfs geen idee hadden wat deze crisis inhoudt. Ze zien door de bomen het bos niet meer, vertrouwen de instanties niet of denken dat het niets met hen te maken heeft. Nu ontvang ik dagelijks berichten van verschillende mensen. Jong, oud, van allerlei pluimage, anderstaligen en anders geschoolden die laten weten dat ze die basale informatievoorziening waarderen.

Hoe vervelend we verandering ook vinden, of hoe bang we ook zijn voor het onbekende, er is altijd een manier om te leren om dingen anders te doen. Verandering is een proces. Maar dan moeten we dat wel aangaan. Soms gebeurt dat uit eigen keuze en soms dwingt het leven ons ertoe.

„We zitten thuis”, schrijft mijn zus. „Met dit soort ziektes kan je beter geen risico nemen.” Hoewel er in haar land (nog) maar twee gevallen bekend zijn. Ze hebben geleerd van de vorige uitbraak en hun gedrag aangepast. Ik hoop dat we dat allemaal ook op andere vlakken wat vaker leren doen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.