Zo zwaar was de jas van Beatrix

Zap Zo’n veelkleurige bende als haar ouders van het koningschap hadden gemaakt, dat wilde koningin Beatrix niet. De vierdelige NTR-serie ‘De zware jas van Beatrix’ schetst de lasten van de monarchie.

Prinses Beatrix in de jaren zestig in 'De zware jas van Beatrix '.
Prinses Beatrix in de jaren zestig in 'De zware jas van Beatrix '. Foto NTR

Het was lopen op oranje eieren voor de sprekers in De zware jas van Beatrix: de oude vrienden, een hofdame en de Deense prinses van wie je je afvraagt hoe intiem haar vriendschap met de prinses nu werkelijk is. Want Beatrix wilde zelf niet meewerken aan de vierdelige NTR-serie waarvan het eerste deel woensdag op tv was.

Het ging aan het begin wat veel over de obstakels die de makers onderweg hadden moeten overwinnen. We hoorden dat loslippigen zomaar een telefoontje kunnen ontvangen: „Men spreekt met ons, niet over ons.” Of ze krijgen helemaal nooit meer een telefoontje. Beatrix is een Nederlandse mythe, constateerde de voiceover. „Maak daar maar eens een vrouw van die ’s avonds in haar panty op de rand van het bed zit.” Huh? Waarom? Zijn wij, als de Dag des Oordeels aanbreekt, niet allemáál een vrouw die aan het eind van de dag in haar panty op de rand van het bed zit?

Gelukkig schetsen de makers, Jutta Chorus en Godfried van Run, daarna een stevig portret, beginnend bij het begin. ‘Trix van Oranje’ vond zichzelf later te zeer „een verwend kind dat net terug kwam uit Canada” om te passen op De Werkplaats, de alternatieve school waar haar moeder haar heen stuurde. Ze had meer discipline nodig.

Esoterisch en corrupt

Verwend of niet, al op haar twaalfde kreeg Beatrix het aan de stok met gebedsgenezeres Greet Hofmans. „Het heersende element in Trix moet buigzamer worden gemaakt”, meende Hofmans. De zware jas van Beatrix laat zien dat buigzaamheid niet het sterkste punt was van de prinses, wier professionele opvatting van het koningschap kan worden gezien als een reactie op de veelkleurige bende die haar charismatische ouders – de een esoterisch, de ander corrupt – ervan hadden gemaakt.

Lees ook het verhaal van makers Jutta Chorus en Godfried van Run: Beatrix: een activiste in een hermelijnen mantel

Aan de troonsbestijging kwamen we nog niet toe in de eerste aflevering. De boeiendste delen gingen over de jongvolwassen Beatrix die – de jaren zestig waren inmiddels lekker op stoom gekomen – geïnspireerd door John F. Kennedy’s Peace Corps, een Europese Werkgroep in het leven riep, waarin jongeren zich inzetten voor een betere wereld. Zo werd er hulp geboden na een aardbeving in Iran in 1962. De jonge prinses genoot en flirtte, meldt de voiceover, terwijl ze met argusogen werd gevolgd door minister Luns, die vreesde voor ongelukken tussen de „rooie rakkers”.

Maar toen de prinses was uitgeflirt en amper twintig jaar na de bevrijding haar hart verloor aan een Duitse diplomaat, waren de problemen van een andere orde. Mooi is het verhaal van een oude Israëlische vriend van Claus, aan wie de latere prins-gemaal schreef „niet heel erg optimistisch gestemd” te zijn over zijn kansen om werkelijk met de prinses te kunnen trouwen. Er gingen onder meer gesprekken met vertegenwoordigers van de joodse gemeenschap aan vooraf, vertelt rabbijn Soetendorp, die ook aan het woord komt.

Dreigement

Na hun bruiloft (de Deense prinses Benedikte kan zich van de rellen slechts een zekere unpleasentness herinneren) voerden Beatrix en Claus „een met zacht potlood ingevulde activistische agenda” – sommige teksten in de documentaire lijken ook met een mooi zacht potlood geschreven. Hard nieuws was dan weer de verzekering van oud-minister Bram Stemerdink dat Beatrix’ dreigement om af te zien van de troon doorslaggevend was toen het kabinet-Den Uyl besloot om prins Bernhard niet de vervolgen om de Lockheed-affaire.

Als je de hele voorgeschiedenis zo op een rij ziet, begrijp je in elk geval dat de ‘zware jas’ uit de titel van deze sterke serie niet alleen verwijst naar de last van het koningschap, maar ook naar die van de monarchie zoals Beatrix die bij haar aantreden aantrof.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.