Recensie

Recensie

Troost, afleiding en inzicht: lezen in tijden van epidemieën

Epidemieën In tijden van epidemieën is lezen behalve een goede afleiding ook een grote troost. Acht boeken geven inzicht in de gebeurtenissen van vandaag.

Een verlaten pretpark in Oekraïne, na de evacuatie in 1986 naar aanleiding van de kernramp in Tsjernobyl.
Een verlaten pretpark in Oekraïne, na de evacuatie in 1986 naar aanleiding van de kernramp in Tsjernobyl. Foto Francisco Goncalves

Svetlana Alexijevitsj: Wij houden van Tsjernobyl.

Verslavend goede literaire non-fictie van de Wit-Russische Nobelprijslaureaat die leest als een klassieke tragedie. Alexijevitsj interviewde honderden mensen (kernfysici, brandweermannen, schoonmakers, weduwen, kinderen) die de grote kernramp van 1986 in de Sovjet-Unie meemaakten en wier levens er drastisch door werden beïnvloed. Uit de compositie van die getuigenissen rijst een post-apocalyptische wereld op waarin angst voor de gevolgen van de ramp, boosheid over de lakse houding en de leugenachtigheid van de autoriteiten laten zien hoe een ramp een samenleving voor altijd kan veranderen.

Svetlana Alexijevitsj: Wij houden van Tsjernobyl. Een kroniek van de toekomst. Vert. Jos Vonhoff en Arjen Uijterlinde. De Bezige Bij, 320 blz. € 30,99

Albert Camus: De pest.

In een prachtige stijl geschreven roman uit 1947 van de jonggestorven Nobelprijslaureaat. Het verhaal speelt zich af in het Noord-Afrikaanse Oran. Daar is een pestepidemie uitgebroken die de bevolking in haar greep houdt. De stad gaat op slot (lijkt op wat er nu gebeurt), er breekt paniek uit (gebeurt bij ons op hamstergebied). Ook vallen er doden. Bijzonder is dat iedereen, rijk of arm, goed of slecht, door die epidemie ineens elkaars gelijke wordt. Want iedereen is bang. Hoofdpersoon dokter Rieux blijft een onvergetelijke held.

Albert Camus: De pest. Vert. Jan Pieter van der Sterre. De Bezige BIj, 320 blz. € 15,-

Emily St. John Mandel: Station Elf.

Post-apocalyptische roman (2014) van een Canadese schrijver over de gevolgen van een dodelijk griepvirus dat het Amerikaanse continent in zijn klauwen heeft gekregen. Het verhaal gaat over een troupe acteurs die door het gebied van de Grote Meren reist om in de nederzettingen van de overlevenden van de ramp toneelstukken van Shakespeare op te voeren en zo de beschaving overeind te houden. Maar dan gaat het opnieuw mis en is er geen redden meer aan.

Emily St. John Mandel: Station Elf. Vert. Astrid Huisman. Atlas Contact, 384 blz. € 17,50

Jaan Kross: Tussen drie plagen.

Historisch epos (1980) van de grote Estse schrijver Jaan Kross (1920-2007) over overleven in crisistijd. Het verhaal speelt zich af in het Estland van de 16de-eeuw, dat een speelbal is van grootmachten Rusland, Polen en Zweden en geteisterd wordt door de pest. Verteld door de ogen van dominee/kroniekschrijver Balthasar Russow, die echt bestaan heeft. Spannend van begin tot eind en geschreven met groot psychologisch inzicht in het handelen van de mens.

Jaan Kross: Tussen drie plagen. Vert. Frans van Nes en Jesse Niemeijer. Prometheus, 1018 blz. € 19,99

Thomas Mann: De dood in Venetië.

Novelle uit 1912 over de schrijver Gustav von Aschenbach, die geheel van slag is als hij in Venetië de mooie Poolse jongen Tadzio leert kennen. In de ban van zijn verliefdheid ontkent hij aanvankelijk de cholera-epidemie die de stad in zijn greep krijgt, terwijl de autoriteiten beweren dat ze alles onder controle hebben. Door de combinatie van de cholera, zijn verliefdheid en zijn behoefte om Tadzio tegen de naderende catastrofe te beschermen gaat Aschenbach ten onder. De novelle staat symbool voor de ondergang van het decadente oude Europa van voor 1914. Alsof de ondergang onafwendbaar was.

Thomas Mann: De dood in Venetië en andere verhalen. Herziene vertaling Hans Hom. De Arbeiderspers, 292 blz. € 25,99

Vladimir Maximov: In quarantaine.

Apocalyptische roman van deze dissidente Russische schrijver uit 1973 waarin een groep uiteenlopende mensen in een trein, die vanuit Odessa op weg is naar Moskou, wordt vastgehouden omdat in Odessa cholera is uitgebroken. De trein wordt aan de rand van een bos op een zijspoor gerangeerd en door soldaten omsingeld. Niemand kan nog een kant op. De passagiers raken in paniek en zetten het op een zuipen. Ze beginnen elkaar over hun leven en lijden te vertellen. En dan besef je dat de trein een metafoor is voor de Sovjet-Unie, waar je in die tijd ook niet uit kon.

Vladimir Maximov: In quarantaine. Vert. Arthur Langeveld. Company of Books, 365 blz. Alleen antiquarisch verkrijgbaar.

Philip Roth: Nemesis.

Zeer realistische quarantaine-roman uit 2010 die zich afspeelt tijdens de grote polio-epidemie in de VS in de zomer van 1944. Het boek speelt zich af in Roths geboorteplaats Newark, als ook op de middelbare school in de Joodse wijk Weequahic leerlingen besmet raken en zelfs aan het virus overlijden.

De jonge Bucky Cantor is er gymnastiekleraar. Op het sportveld speelt hij honkbal met zijn leerlingen. Alsof hij daarmee de epidemie trotseert en de jongens tegen besmetting kan beschermen. Maar op een dag laat hij ze in de steek om naar zijn vriendin Marcia te gaan, die een zomerkamp in de bergen leidt, waar het virus nog niet heerst. Cantor beseft weliswaar dat hij door zijn vertrek zijn jongens verraadt, maar kiest toch voor Marcia en zijn eigen veiligheid. Hij weet dan alleen nog niet dat ook hij op het sportveld in Weequahic is besmet en in het zomerkamp het ene na het andere kind zal aansteken.

Philip Roth: Nemesis. Vert. Babet Mossel. De Bezige Bij, 272 blz. € 12,50

José Saramago: De stad der blinden.

In de roman van deze Portugese Nobelprijslaureaat (1995) is de pest vervangen door een ziekte waarin iedereen ineens niets meer kan zien, behalve een melkwit waas. Saramago kent zijn klassiekers. Op een oogarts en zijn vrouw na, komt Camus’ goede mens in deze roman amper voor. In De stad der blinden is het ieder voor zich en God voor ons allen. Naarmate er meer mensen blind en opgesloten worden, veranderen ze in beesten. Een extra reden dus om een goed slot op je voordeur te laten monteren en voldoende proviand in te slaan, mocht het ooit zover komen.

José Saramago: De stad der blinden. Vert. Harrie Lemmens. J.M. Meulenhoff, 336 blz. € 15,99