Reportage

Taxi-chauffeurs Californië rijden noodgedwongen door: ‘Wij zijn voertuigen voor het virus’

Van alle kwetsbare plekken die de corona-epidemie in de Amerikaanse maatschappij blootlegt, is het gebrekkige sociale vangnet een van de grootste. Noodmaatregelen van de regering-Trump bieden niet iedereen soelaas.

Een lege straat in San Francisco. Ook de Californische stad ligt stil door de corona-uitbraak, maar veel taxichauffeurs rijden door, omdat ze anders helemaal geen geld hebben.
Een lege straat in San Francisco. Ook de Californische stad ligt stil door de corona-uitbraak, maar veel taxichauffeurs rijden door, omdat ze anders helemaal geen geld hebben. Foto Josh Edelson / AFP

Gefeliciteerd, Yash Albazian, Carlos Ramos en Edan Alva! De gouverneur van Californië heeft jullie deze week uitgeroepen tot „essentiële werkkrachten”. Daarom mogen jullie net als dokters, politieagenten en broodbakkers de straat nog op in de Bay Area, het gebied rond San Francisco dat verder compleet in quarantaine is gedaan. Om mensen eten te bezorgen, om mensen naar de dokter te rijden. Blij?

Albazian, Ramos en Alva rijden voor Lyft, Uber en soms voor andere bedrijven die goedkope ritjes aanbieden. „Goedkoop”, zegt Ramos, „omdat ze mij onder het wettelijk minimumloon betalen, omdat ze geen werkloosheidspremie afdragen en geen zorgverzekering aanbieden.” Nee, geen van drieën is blij dat ze ineens „essentieel” zijn. „We worden er niet naar beloond”, zegt Alva door de telefoon vanuit San Francisco.

Van alle kwetsbare plekken die de corona-epidemie in de Amerikaanse maatschappij blootlegt, is het gebrekkige sociale vangnet een van de grootste. Betaald ziekteverlof, betaald ouderverlof, werkloosheidsuitkering – het zijn regelingen die voor lang niet iedere van de naar schatting 159 miljoen Amerikaanse werknemers gelden. Het ministerie van Werkgelegenheid meldde donderdag dat het aantal nieuwe aanvragen voor werkloosheidsuitkeringen in één week tijd met een kwart is gestegen tot 281.000. Minister Steven Mnuchin van Financiën zei dat de werkloosheid (nu op een record-laag niveau van 3,5 procent) in het ergste geval kan oplopen tot 20 procent.

Nu bedrijven (soms op last van de overheid) gedwongen sluiten, komen steeds meer Amerikanen in de knoei met betalingen. Zonder salaris hebben ze direct geen geld meer, of veel minder, terwijl hun vaste lasten gelijk blijven. Zo betalen sommige gesloten New Yorkse cafés en restaurants hun werknemers nog enkele weken salaris door, maar de inkomsten van het bedienend personeel bestaan soms voor twee derde uit fooien, en dat geld wordt niet gecompenseerd.

4 uur 58 minuten rijden

Het ergst is de situatie voor de zzp’ers die voor bedrijven werken die hen behandelen als ondernemers om maar geen verantwoordelijkheid als werkgever te dragen. Daar zijn Albazian, Ramos en Alva voorbeelden van. Door het virus heeft Albazian naar eigen zeggen zeker de helft van zijn inkomsten zien verdampen: toeristen zijn er niet meer, evenementen zijn afgelast, mensen blijven zoveel mogelijk binnen.

Als iemand niest, sproeit hij de hele auto onder

Yash Albazian taxichauffeur

Alva slaat zijn administratie even op. Hij heeft woensdag 4 uur en 58 minuten gewerkt. Verdiend: 23,74 dollar (ofwel 22 euro). Daar moet hij dan de benzine van betalen en het onderhoud aan zijn auto. Hij moet van Uber (dat volhoudt geen werkgever van rijders als Alva te zijn) zijn auto desinfecteren, ook op eigen kosten.

Alva is anderhalf jaar geleden zijn vaste baan kwijtgeraakt en daarmee de zorgverzekering die zijn werkgever betaalde. Hij heeft een eigen verzekering genomen, maar een bezoekje aan de huisarts kost hem nog altijd 100 dollar. Toen hij in januari ziek werd (geen Covid-19) werkte hij eerst gewoon door. „Anders had ik de huur niet kunnen betalen.”

Uiteindelijk is hij een week thuisgebleven, dat betekent een kwart minder inkomsten die maand. Andere baantjes die hij had, schoolkinderen rondrijden en beveiliger bij evenementen, zijn door het virus onmogelijk geworden: de scholen zijn dicht, de evenementen afgelast. „Elke dag moet ik de afweging maken: ga ik in mijn taxi rijden en het risico lopen ziek te worden, of blijf ik thuis en loop ik het risico dat ik mijn huur niet meer kan betalen?”

Een cheque van duizend dollar

Een paar noodmaatregelen die de Amerikaanse regering heeft afgekondigd, helpen de kwetsbaarste groepen. Huisuitzettingen mogen voorlopig niet plaatsvinden. Ondernemers krijgen 90 dagen uitstel voor het betalen van hun belastingen. En Amerikaanse burgers krijgen op 6 april hoogstwaarschijnlijk een cheque van duizend dollar en in mei nog een. „Ja, dat kan ik wel gebruiken”, zegt Alva.

Woensdag nam de Senaat in grote meerderheid een omvangrijk pakket aan noodmaatregelen aan, van alles bij elkaar zo’n 1.000 miljard dollar. Daar worden die cheques van 1.000 dollar uit betaald. Er zit ook een regeling in voor betaald ‘nood-ziekteverlof’. Dat wil zeggen: geen permanente regeling voor ziekteverlof voor werknemers. Ze geldt voor twee weken en alleen voor wie in dienst is bij een bedrijf met minder dan vijfhonderd werknemers. Met alle andere uitzonderingen op de regel, zo becijfert denktank Economic Policy Fund, hebben minimaal 6,8 miljoen en maximaal 19,6 miljoen Amerikaanse werknemers ook met deze noodwet in de hand geen recht op betaald ziekteverlof. En ze geldt sowieso niet voor ‘ondernemers’ als Albazian, Alva en Ramos.

Als chauffeur is hij „het meest blootgesteld aan en het minst beschermd tegen het virus”, zegt Ramos. Albazian wijst op de richtlijn van de Amerikaanse gezondheidsdiensten: houd 3 meter afstand van elkaar. „Hoe doe je dat in een taxi? Als iemand niest, sproeit hij de hele auto onder.” Ramos: ,,Wij zijn voertuigen voor het virus.”

Aan de andere kant van het land heeft advocaat Shannon Liss-Riordan uit Boston haar juridische strijd tegen de ‘gig’-economie een nieuwe urgentie gegeven. Deze week diende ze ‘noodverzoeken’ in bij de federale rechtbank in Californië om Lyft en Uber te dwingen hun ‘contractanten’ als werknemers te behandelen. De gevaren van oplopen en verspreiding van het virus worden in die verzoeken als argumenten aangevoerd. Zo voert zij aan dat de volksgezondheid wordt geschaad doordat chauffeurs blijven doorrijden als ze ziek zijn, omdat zij anders inkomsten mislopen.

Californië heeft betaald ziekteverlof verplicht gesteld voor werkgevers. Bovendien nam het parlement van de staat een wet aan waarin de mensen die voor ‘platforms’ als Uber, Lyft en bezorgservice Postmates werken, als werknemers worden beschouwd. De bedrijven hebben meteen een procedure tegen de wet aangespannen.

Lees ook: Californisch antwoord op ‘gig economy’ zet verdienmodel Uber klem

De chauffeurs zijn „bloednerveus” (Alva) en „slapen slecht” (Albazian). Ze zijn te slecht georganiseerd en te arm om te staken, zegt Ramos. ,,We kunnen het ons niet veroorloven.” Ze kijken uit naar de cheque van duizend dollar, maar vooral naar de uitkomst van de juridische strijd over de Californische wetgeving. „Dat zou een pak van mijn hart zijn”, zegt Albazian. Dit stuk is 20 maart 2020 aangevuld met nieuwe informatie.