Opinie

Quarantaine maakt de noodzaak van kunst weer voelbaar

corona en cultuur

Commentaar

Concertzalen gesloten, theaters dicht, Eurovisie Songfestival geannuleerd; ook een week na de eerste sluitingen is het nog zeer onwennig en hard voor de betrokkenen: zowel die op de podia, als die in de zaal. Toch nam de cultuursector de beslissing om alles on hold te zetten zonder aarzelen: eerst de gezondheid, dan de kunst.

De Nederlandse Bachvereniging, voor wie de inkomsten uit Bachs Matthäus-Passion jaarlijks van vitaal belang zijn voor het algehele bestaan, besloot voor het eerst sinds 1945 zelfs alle passie-uitvoeringen van dit jaar te annuleren. Ook die na 6 april, in de topweek voor Pasen. Solisten uit het buitenland willen of kunnen niet reizen, ook dan niet. De kans dat de verrijzenis van het openbare kunstenleven langer op zich laat wachten dan Pasen is groot.

Podiumkunst drijft op zzp’ers. Grofweg 60 procent bedraagt het percentage freelancers in de cultuursector, stond in een motie van de Tweede Kamerfracties van D66, GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren en Denk gericht aan minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66), waarin de partijen aandrongen op een steunpakket. De helft van de kunst-zzp’ers verdient rond de armoedegrens, en zij kozen hun freelancestatus doorgaans niet omdat ze „geen vast dienstverband willen”, en „zelf bewust dat risico hebben genomen” zoals minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) afgelopen zondag opmerkte.

Het steunpakket dat minister Van Engelshoven onderzoekt en voorstaat, wil maatwerk bieden. Dat zal hard nodig zijn en kan hopelijk een deel van de enorme klappen voor een kwetsbare sector met een verlies van naar schatting 60 tot 100 miljoen euro per week. Voor veel zelfstandige kunstenaars is al duidelijk dat de dinsdag aangekondigde steunmaatregelen voor het eerst zicht bieden op een minimuminkomen, een enorme opluchting in een periode dat het werk geheel stilligt.

Minstens zo hoopvol is dat de sector ook zelf zijn veerkracht toont. Musici maken van hun huiskamer een studio en nemen daar sessies op: kamermuziek zoals kamermuziek bedoeld is – en wij genieten mee. Concertzalen streamen massaal concerten, zelfs aan een online vervangende Matthäus-Passion wordt gewerkt. Grote instellingen wereldwijd, van de Metropolitan Opera en de Berliner Philharmoniker tot Het Nationale Theater, openen hun digitale archieven. Cabaretiers en theatercollectieven tonen voorstellingen via YouTube, Facebook en Instagram. Aan de andere kant van het gordijn ontvangen gezelschappen adhesiebetuigingen en zien toeschouwers af van ticketrestitutie zodat de recette alsnog zal toekomen aan de makers.

Voor de toekomst zijn dat impulsen die het verschil kunnen maken tussen kraken of barsten in een sector die – we zouden het haast vergeten – in het leven vóór corona toch al zwaar onder druk stond. In thuisquarantaine, terugvallend op boeken, cd’s, series en films, ga je de noodzaak van kunst en cultuur weer echt voelen.