Analyse

Bruins moegestreden, De Jonge neemt coronacoördinatie over

Aftreden minister Bruins Een dag nadat hij flauwviel, stapte VVD’er Bruins op. Voor zijn plaatsvervanger, CDA’er De Jonge, is het afbreukrisico groot.

Premier Mark Rutte (VVD) kijkt minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) aan tijdens het Kamerdebat over het coronavirus.
Premier Mark Rutte (VVD) kijkt minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) aan tijdens het Kamerdebat over het coronavirus. Foto ANP/Sem van der Wal

Precies drie weken nadat het coronavirus de eerste Nederlander besmette, maakte het ook een eerste politiek slachtoffer. Minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) maakte donderdagnamiddag zijn aftreden bekend, nog geen 24 uur nadat hij in de Tweede Kamer onwel was geworden vanwege oververmoeidheid.

Vicepremier en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) neemt de crisisbestrijding over en blijft hiervoor de hoofdverantwoordelijke vanuit het ministerie, ook als er een opvolger voor Bruins is gevonden.

Het ministerie zei donderdagochtend nog dat Bruins een paar dagen thuis zou werken, maar de minister belde Mark Rutte toen al op om zijn besluit mee te delen. De premier vroeg Bruins er nog een weekend over na te denken, maar dat wilde hij niet. „Het bestrijden van deze coronacrisis vergt topsport van het hoogste niveau”, schreef Bruins in een verklaring. „En ik heb moeten constateren dat mijn lichaam dat wegens oververmoeidheid op dit moment niet meer aankan.” Rutte noemde het aftreden van Bruins donderdag op een persconferentie „ontzettend triest” en prees hem voor zijn „keiharde werk waar we verder op kunnen bouwen”.

Bruins had op het ministerie de leiding over de corona-aanpak omdat infectieziektenbestrijding onderdeel was van zijn portefeuille. Doordat Covid-19 binnen een paar weken uitgroeide tot een wereldwijde pandemie waren de schijnwerpers plotseling vol op Bruins gericht, iets waar hij zichtbaar moeite mee had. CDA’er en vicepremier De Jonge was, met zijn focus op de ouderenzorg, tot dan toe het gezicht van het departement. Bruins opereerde in diens schaduw, hoewel hij met de ziekenhuiszorg, de verzekeraars en geneesmiddelen zeker geen minder zware portefeuille had.

Lees ook: hoe Bruins met compleet andere verwachtingen minister werd

Nu De Jonge het overneemt, verandert er voor de dagelijkse gang van zaken in de coronabestrijding niet heel veel. Corona is sinds vorige week al chefsache: Rutte verdedigt nu het beleid op persconferenties en in debatten. Ook De Jonge ondersteunde Bruins de afgelopen weken al op de achtergrond. Vanuit zijn eigen portefeuille was hij als het gaat om Covid-19 al verantwoordelijk voor de situatie in de verpleeghuizen en het personeel in de zorg. Hij noemde Bruins’ vertrek donderdag „ongelofelijk balen”.

Geprofileerde CDA’er

Dat Hugo de Jonge Bruins opvolgt, is volkomen logisch – en tegelijk ook helemaal niet. Vanuit het belang van het kabinet geredeneerd is De Jonge de beste keuze. Hij is een kundige minister, kent het dossier en hij is warmgedraaid. Maar politiek strategisch gedacht zijn er voor Rutte juist genoeg redenen om niet voor De Jonge te kiezen.

Met minder dan een jaar te gaan voor de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart 2021, is het CDA een concurrent van de VVD. Waarom zou Rutte, die voor een vierde termijn als premier lijkt te gaan, een partijgenoot aan zijn zij inruilen voor een geprofileerde CDA’er, die nota bene in de race is voor het lijsttrekkerschap? Dat is puur vanuit Rutte als lijsttrekker geredeneerd. Maar de laatste tijd botert het überhaupt niet echt meer tussen VVD en CDA. Waarom dan zo’n prominente post aan het CDA weggeven? Alhoewel de VVD ook andersom zou kunnen redeneren: ‘chef corona’ kent een hoog afbreukrisico. In drie kabinetten-Rutte zijn al acht VVD-bewindspersonen gevallen, de VVD zou niet nóg iemand willen verliezen.

Lees ook: is corona één crisis te veel voor het al wankele kabinet Rutte III?

Rutte wuifde donderdagavond alle theorieën weg. De coronacrisis is zo groot, zei hij, dat hij helemaal niet de luxe heeft om zo te denken. Het draait nu even niet om politiek, maar om het landsbelang. „De Jonge draait al weken mee [in deze crisis, red], dan zou het heel gek zijn om als VVD te zeggen: als we een opvolger hebben, moeten we ook die opvolger de crisis laten bestrijden. Dat moet je niet doen. We moeten zorgen dat er continuïteit is, dát is voor Nederland belangrijk.”

Bij zijn laatste persconferentie sloot Bruno Bruins afgelopen zondag af met de woorden: „Let een beetje op elkaar.” Daarna viel hij zelf om, letterlijk. Volgens Hugo de Jonge was dat een „wake-upcall”. „De crisis is een marathon die we moeten lopen, daarom moeten we een beetje op elkaar passen.”