Waterstofperoxide geeft mondkapje tweede ronde

Coronavirus Nu een mondkapjestekort dreigt, zoeken ziekenhuizen naar manieren om gebruikte mondkapjes te hergebruiken. Sterilisatie met waterstofperoxide is veelbelovend.

Een mondkapje in het Elisabeth TweeStedenziekenhuis in Tilburg.
Een mondkapje in het Elisabeth TweeStedenziekenhuis in Tilburg. Ilvy Njiokiktjien

De speciale mondkapjes die gebruikt worden door medisch personeel zijn veilig te steriliseren met waterstofperoxide. Dat ontdekte Roy Pelzer, deskundige steriel-medische hulpmiddelen aan het Maastricht UMC, in een oriënterend onderzoek. Op deze manier kunnen de kapjes eventueel tot twee keer toe opnieuw worden gebruikt. Het RIVM testte de filterende werking in een breder onderzoek naar verschillende sterilisatiemethoden en concludeert dat alleen plasmasterilisatie de mondkapjes intact laat en nuttig kan zijn als er nijpende tekorten ontstaan. Die zijn er in de meeste ziekenhuizen nu nog niet maar de voorraden slinken gestaag.

De zogeheten Filtering Face Piece (FFP)2 maskers waar het om gaat, beschermen de drager voor 94 procent tegen het inademen van ziekteverwekkers. Ze zijn bedoeld voor eenmalig gebruik. Maar vanwege het dreigende tekort besloot Pelzer uit te zoeken of er een manier was om gebruikte kapjes zo te behandelen dat alle micro-organismen erop dood gaan. „Ik heb twee verschillende sterilisatiemethoden vergeleken”, zegt Pelzer. „Chirurgische instrumenten steriliseren wij met stoom bij 121 graden of 134 graden Celsius. Onderdelen die niet tegen hitte kunnen, zoals elektrische robotonderdelen, of flexibele endoscopen die gebruikt worden voor darmonderzoek, steriliseren we in een plasmasterilisator. Daarin is de temperatuur maar 60 graden.”

Soort magnetron

Plasma is een geïoniseerd gas, dus een gas dat bestaat uit moleculen met een elektrische lading. Het is een verschijningsvorm die bestaat naast de vaste, vloeibare en gas-toestand waarin stoffen kunnen voorkomen.

Een plasmasterilisator is een apparaat ter grootte van een magnetron, met aan de voor- en de achterkant een deur. Aan de voorkant gaan de gebruikte materialen erin. In het apparaat zit waterstofperoxide dat in een vacuüm tot een plasma wordt gebracht. Door de deur aan de achterkant van het apparaat komen de gesteriliseerde materialen er in een andere ruimte weer uit.

„Bij de kapjes die we bij hoge temperaturen behandelden, vervormden en smolten de blauwe elastieken waarmee ze vastgezet worden”, zegt Pelzer. „Maar de kapjes uit de plasmasterilisator zagen er goed uit.”

Pelzer knipte ook stukjes uit het gedeelte dat voor de mond zit, zowel van gebruikte kapjes als van de met waterstofperoxideplasma gesteriliseerde kapjes. Drie dagen kweekte hij ze in een vloeistof waarin bacteriën en andere micro-organismen graag groeien. De gebruikte kapjes zaten er vol mee, de gesteriliseerde niet. Op virussen testte hij niet, maar volgens het RIVM overleven ook die deze behandeling niet.

Het RIVM testte of de filterende werking van de kapjes intact bleef bij verschillende sterilisatiemethodes. De verhouding van deeltjes buiten de kapjes en deeltjes aan de binnenkant moet meer dan honderd zijn voor een goede filterwerking. Bij nieuwe kapjes was dat getal 162, bij kapjes die eenmaal met waterstofperoxide kiemvrij waren gemaakt 151, en bij kapjes die tweemaal die behandeling hadden gekregen 103. Na een derde en vierde ronde was de filterfunctie weg, net als na stoomsterilisatie of andere methoden. De maskers zouden dus in totaal drie keer kunnen worden gebruikt.

Weggooien kan altijd

Er blijven nog wel vragen over. In de test van het RIVM werd per sterilisatiemethode maar één kapje getest, en maar één type FFP2 mondmasker. Bovendien testten ze geen gebruikte kapjes. Het zou kunnen dat kapjes die gedragen zijn wel wat van hun werking verliezen door de behandeling.

„Het mooie van deze methode is dat veel ziekenhuizen een plasmasterilisator hebben staan. Er zijn ook proeven gedaan met bijvoorbeeld gammastraling, maar er zijn maar weinig ziekenhuizen die dat zelf kunnen doen”, zegt Pelzer.

In het MUMC verzamelt en steriliseert hij sinds vorige week alle maskers. Nieuwe mondkapjes hebben vanzelfsprekend de voorkeur, en voorlopig zijn die er ook nog voldoende. De tweedehandse worden dus nog niet ingezet. „Maar dan liggen ze maar op de plank, mocht het nodig zijn. Weggooien kan altijd nog.”