Ook de gemeente gaat door, maar wel in afgeslankte vorm

Lokale politiek De Gemeentewet vereist dat besluiten alleen genomen worden als de gemeenteraad fysiek aanwezig is. Hoe doen raadsleden dat in deze tijd?

Burgemeester Jan van Zanen (links) tijdens een debat vorig jaar (voor de corona-uitbraak) in de Utrechtse gemeenteraad. De Gemeentewet vereist dat besluiten alleen genomen worden als de gemeenteraad fysiek aanwezig is.
Burgemeester Jan van Zanen (links) tijdens een debat vorig jaar (voor de corona-uitbraak) in de Utrechtse gemeenteraad. De Gemeentewet vereist dat besluiten alleen genomen worden als de gemeenteraad fysiek aanwezig is. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Op de website van de gemeente Achtkarspelen (Friesland) stond dinsdagochtend de vergadering nog gewoon vermeld. Donderdag zou de gemeenteraad bijeenkomen. En er was een volle agenda: een besluit over een omgevingsvergunning, de financiering van het nieuwe zwembad, de verordening voor een nieuwe adviesraad sociaal domein, herziening en vaststellingen van bestemmingsplannen.

Inmiddels, vertelt CDA-fractievoorzitter Lydeke Zandbergen, is de raadsvergadering geschrapt. „Er was niets dat nu direct aan de orde moest komen”, zegt ze. Besluiten hoefden niet nú worden genomen, er was een hamerstuk en het geld voor het zwembad „was het meest heikele, maar kan uitgesteld”.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken adviseerde deze week gemeenteraden vergaderingen die niet strikt noodzakelijk zijn, uit te stellen. Zoals door de uitbraak van Covid-19 zoveel bijeenkomsten in het land niet doorgaan.

Lees ook over het parlement: Een lege Tweede Kamer vergadert wel door

Voor raadsvergaderingen is dat extra gecompliceerd. De Gemeentewet vereist dat de raad in beginsel in het openbaar moet vergaderen. Daarop is nog wel iets te verzinnen. De meeste gemeenteraden zenden hun vergaderingen live uit, dus publiek hoeft niet per se in de raadszaal te zitten. Maar besluiten mogen alleen worden genomen als raad fysiek aanwezig is. Daarvoor is dus geen online oplossing.

Soms is één raadslid genoeg

Dat hoeft niet de héle gemeenteraad te zijn, zegt John Bijl van het Periklesinstituut, dat trainingen geeft aan raadsleden. Een quorum (de helft plus één) is genoeg. Bij een grote gemeenteraad van 45 raadsleden zijn dan minimaal 23 raadsleden plus de voorzitter plus de griffier aanwezig. Als er geen quorum is, kan de burgemeester na 24 uur een nieuwe vergadering beleggen, zelfs tien minuten later zonder dat een quorum nodig is. Bijl noemt het „plan z”: „Dan kan je met één aanwezig raadslid besluiten nemen. Je kán de Gemeentewet zo misbruiken.”

In de gemeente Lingewaard (Gelderland) zegt griffier Patrick Peters: „Technisch gezien kan je met vijf, zes man vergaderen. De vraag is hoeveel politiek draagvlak een besluit dan nog heeft.” De gemeenteraad van Lingewaard (29 leden, 10 fracties) kwam vorige week nog bijeen, met van elke fractie één aanwezige. Er hoefde geen besluiten te worden genomen, maar op de agenda stond de inhoudelijke behandeling van aardgasvrije wijken en de opzet van een gemeentelijk warmtebedrijf. En over twee weken moet daar wel een besluit over worden genomen, dan is de deadline voor de subsidieaanvraag van 4 miljoen euro.

De oplossing was digitaal vergaderen. De raadsleden die niet in de zaal zaten, vergaderden via de iPad mee, vertelt Peters. Ze konden meeluisteren, via WhatsApp vragen stellen, en de presentaties meelezen. „Het is vooral belangrijk dat de voorzitter heel gestructureerd is.” En, zegt hij, „raadsleden snappen dat ze goed moeten nadenken voor ze een vraag stellen. Normaal komen er wel eens vijf vragen achter elkaar, nu een of twee.”

Peters: „Er moet gewoon bestuurd worden. Als je creatief bent, lukt dat.” Hij vermoedt ook dat „veel vloeibaar wordt”. De deadline voor de energiesubsidie is inmiddels al naar mei verplaatst. Als de maatregelen langer duren, zou dat ook kunnen gebeuren met de gemeentelijke jaarrekeningen die half juli bij de provincie moeten ingeleverd. „Je moet iedereen wel in staat stellen goede zorgvuldige besluiten te nemen.”

Zelden spoedzaken

John Bijl zegt: „Gemeentepolitiek is politiek van de lange termijn. Er zijn zelden spoedzaken. Als de griffier mailtjes moet versturen om de gemeenteraad opeens bijeen te roepen, is er iets misgegaan.” Dat gebeurde wel twee jaar geleden in Westland, toen de gemeenteraad tijdens de zomervakantie opeens werd teruggeroepen. Via een spoedvergadering moest een bestemmingsplan worden aangepast dat de eventuele bouw van een tweede ‘Polenhotel’ kon verhinderen. „We kunnen het dus best even uitzingen zonder raadsvergaderingen”, zegt Bijl.

Maar er zijn gemeenteraden die wél dringende zaken op de agenda hebben staan. De raadsleden van Sliedrecht kwamen dinsdagavond gewoon bijeen. „In afgeslankte vorm”, vertelt Cees Paas, fractievoorzitter van de SGP/ChristenUnie. Dus zonder publiek, met één bode en alleen het „strikt noodzakelijke” is besproken.

Dat was de beëdiging van een nieuwe wethouder – tevens locoburgemeester – en een nieuw raadslid. „Het is noodzakelijk om een voltallig college te hebben. Als dat niet op de agenda zou staan, hadden we het niet door laten gaan”, zegt Paas. Het enige andere waarover de komende weken misschien fysiek contact nodig zal zijn, is de aanstelling van een waarnemend burgemeester. De huidige burgemeester, Bram van Hemmen, vertrekt op 31 maart naar Hoeksche Waard (Zuid-Holland. Diens afscheidsborrel, die „komt nog wel een keer”.

Correctie (18 maart): in eerste instantie stond gemeld dat de burgemeester ‘onmiddellijk’ een nieuwe vergadering kan beleggen, dat moet zijn na 24 uur.