Hoe kom je thuis als de wereld op slot is?

Gestrande reizigers Alleen al circa 200.000 Nederlanders zitten in het buitenland vast door het sluiten van de grenzen door coronavrees. Wereldwijd verschiet het reisadvies razendsnel naar ‘oranje’ of ‘rood’.

Matrozen van de Peruaanse marine waken buiten Jorge Chavez International Airport nadat de Peruaanse regering de landsgrenzen sloot.
Matrozen van de Peruaanse marine waken buiten Jorge Chavez International Airport nadat de Peruaanse regering de landsgrenzen sloot. Foto Sebastian Castaneda / Reuters

Elk jaar vliegen we in grotere aantallen en verder de wereld over voor vakantie of werk, met de uitbraak van het nieuwe coronavirus is dit abrupt afgelopen. Vluchten worden geschrapt, vliegmaatschappijen wankelen, vakanties worden geannuleerd, grenzen gesloten en reisadviezen per uur aangescherpt. Wereldwijd zitten nu miljoenen reizigers – als bij een stoelendans – vast op de plek waar ze waren toen de muziek stokte.

Landen en zelfs hele continenten sloten zich de afgelopen dagen in razend tempo af voor buitenlandse (of alleen Europese) reizigers en waarschuwen eigen ingezetenen: blijf waar mogelijk thuis. Die acute deglobalisering zal de komende maanden nog vele gevolgen krijgen. De mondiale reisbranche is het eerste, goed zichtbare slachtoffer.

Nederlanders kunnen normaal gesproken visumvrij reizen naar bijna de hele wereld. Hun reisdocument staat op een gedeelde zevende plek in een ranglijst van ‘sterkste paspoorten ter wereld’. Te midden van de mondiale coronavrees blijkt deze trotse top-10-notering ineens bar weinig waard.

In Peru, bijvoorbeeld, kwamen twee Nederlanders deze week terug van een jungle-excursie. Verstoken van internet hadden ze niets meegekregen van de noodtoestand die sinds maandag in het Zuid-Amerikaanse land geldt, vertellen ze aan NRC. Met een taxi konden ze naar een Peruaanse familie, die zo gastvrij is hen op te vangen.

Lees ook: Alleen onder politiebegeleiding dagelijks een kwartier je backpackershostel uit

Overal ter wereld voelen Europeanen zich soms minder vriendelijk bejegend. Hun thuiscontinent is, in de woorden van de Wereldgezondheidsorganisatie, immers „het epicentrum van de pandemie” geworden. Zoals Aziaten direct na het uitbreken van het virus soms vervelende opmerkingen kregen in het Westen, zo zijn Europeanen van toeristische hoofdprijs nu plots paria’s geworden.

In Latijns-Amerika worden, vijf eeuwen na Columbus, al vergelijkingen getrokken met de vorige keer dat Europeanen ziektekiemen kwamen verspreiden. In een eerdere fase van de uitbraak voer een Thaise minister al eens uit tegen Europese toeristen die in zijn land rondliepen zonder mondkapje op.

Als bij een stoelendans zitten overal ter wereld reizigers vast op de plek waar ze waren toen de muziek stokte

Op een kaart die de consulair directeur van het Nederlandse ministerie Buitenlandse Zaken dinsdag op Twitter rondstuurde, is de hele wereld oranje gekleurd, met een paar rode vlekken. Oranje staat voor: alleen noodzakelijke reizen. Rood voor ‘niet reizen’. Volgens de topambtenaar is dit nooit eerder voorgekomen. (Overigens staat Spitsbergen nog op grijs, maar daar kom je als gewone toerist niet zomaar.)

Eindeloos in de wacht

Peru – een populaire trekpleister dankzij zijn Inca-ruïnes, koloniale steden en adembenemende Andes – is nu plots ‘rood’. Politie en leger patrouilleren er door de straten. Even je hostel uit om boodschappen te doen, mag alleen onder hun begeleiding. Binnenlands reizen mag niet. En zelfs al zouden gestrande reizigers de hoofdstad kunnen bereiken; er gaan amper nog vluchten. Allerlei Europese landen kampen met gestrande staatsburgers, in Noord-Afrika en het Midden-Oosten tot de Amerika’s.

Er zouden wereldwijd 200.000 Nederlanders versneld naar huis willen, schat de Nederlandse reisbrancheclub ANVR. Zoals er ook Aziatische, Amerikaanse of Afrikaanse toeristen in Europa rondlopen die nu naar hun land terug willen. Maar hoe kom je thuis als de wereld op slot is? Er vallen door afzeggingen weliswaar massaal vliegtuigstoelen leeg, maar daar heeft de gestrande reiziger niks aan wanneer luchtruimen en grenzen dicht zijn.

Lees ook: Zorgeloos reizen slaat om in paniek

Vliegmaatschappijen, ambassades, consulaten en touroperators worden platgebeld. Veel klanten klagen dat ze eindeloos in de wacht staan. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken reageert: „We doen onze uiterste best, het is alle hens aan dek. De strategie is: reisbranche en luchtvaartmaatschappijen halen de 200.000 Nederlanders terug, en waar nodig, bijvoorbeeld bij gesloten luchtruim, treedt Buitenlandse Zaken in overleg met het betreffende land.”

Mogelijk kan samengewerkt worden in EU-verband, zoals al gebeurde bij de evacuatie van Europeanen uit de Chinese stad Wuhan. De branche overlegde deze woensdag met de minister. Sowieso, waarschuwt de ANVR, kan het nog weken duren voordat iedereen thuis is.

Nederlanders in het buitenland pagina 10-11