Het hele gezin thuis: hoe dat goed te laten gaan

Binnenblijven Wat kunnen ouders en kinderen doen om een periode van isolatie met het gezin te doorstaan?

Foto Robyn Breen Shinn/Getty Images

Na één dag in zelfgekozen isolatie werd ze al gek, schrijft een vriendin op Facebook. Ze zet er een selfie bij, mond wijd open alsof ze schreeuwt, haar ogen vallen zowat uit de kassen, haar handen zijn smekend naar de lucht gericht. Op sociale media komen meer van dit soort berichten voorbij: foto’s en filmpjes van tierende kinderen en wanhopige ouders. En dan is het pas dag drie dat Nederlandse gezinnen thuiszitten.

Door een periode in isolatie te leven, kunnen drie psychologische basisbehoeften verstoord raken, zegt Carlo Schuengel, hoogleraar Orthopedagogiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Autonomie (zelf bepalen wat je doet), verbondenheid (je geliefd voelen en contact hebben met anderen) en bekwaamheid (dingen doen8 waar je goed in bent en die succesvol afronden). Voed je deze drie basisbehoeften, dan stijgt je energiepeil. Gebeurt dat niet, dan raak je uitgeput.

Je hebt richting de kinderen juist nu de verantwoordelijkheid dat je overzicht en rust houdt, en dat de kinderen emotioneel veilig zijn, zegt Schuengel.

Wat kunnen ouders en kinderen doen om een periode van (sociale) isolatie te overleven? Hoe bereid je je mentaal voor op een paar weken samen thuis zijn? Hoe zorg je dat je geduld niet op raakt? Met deze tips kom je als gezin de komende weken goed door.

1. Breng routine in de dag

Maak met kinderen vanaf 3 jaar een schema, zegt kinderpsycholoog Tischa Neve. Dat geeft houvast en rust. „Met goede afspraken, een ritme en structuur heb je minder strijd en boze buien van kinderen. Essentieel is dat de kinderen meedenken met het programma, dat geeft ze een gevoel van verantwoordelijkheid en autonomie. In het schema zijn er vaste tijden voor school, scherm, sport en eten. Rustmomenten kun je ook inplannen.

Bijvoorbeeld: tussen 8 en 9 uur ontbijten, om 9 uur gaan de boeken open. Maximaal twee uur schermtijd per dag, en twee keer per dag naar buiten. De exacte invulling laat je over aan het kind: de een wil vroeg in de ochtend fietsen, de ander voetballen in de middag. Het ene kind wil twee uur achter elkaar gamen, de ander wil meerdere keren chatten en de schermtijd verdelen.

Je hoeft niet al te rigide te zijn in het volgen van het schema, zegt hoogleraar Schuengel. Soms hebben kinderen het nodig dat het wordt losgelaten, want „dit alles is een inbreuk op hun autonomie.”

2. Investeer in digitaal sociaal contact

Hoogleraar Schuengel: „Investeer in een sociaal digitaal netwerk waar iedereen individueel stoom kan afblazen.” Mensen gaan om met stress door sociaal contact – dat is de gezondste manier om bedreiging of stress te verlichten, zegt hij. Vrienden of familie bezoeken is nu lastig, dus het moet digitaal. „Er komen momenten waarop alle gezinsleden even helemaal klaar zijn met de situatie. Als iedereen thuis overstuur is, kun je elkaar niet helpen, dus dan moet je contact hebben met iemand buiten je eigen gezin.” Je stressbuffer kun je opladen, als een accu, door sociaal contact te hebben. Zorg voor een digitale hangout met vrienden of collega’s. „Sociale cohesie heeft een belangrijke bufferende werking, zo houd je het langer vol.”

Lees ook: Hoe je met kinderen over het coronavirus praat.

3. Beweeg

Van peuter tot puber: iedereen in het gezin moet dagelijks bewegen. Maak ieders sportmoment onderdeel van het schema. De mogelijkheden hangen natuurlijk af van het huis, de omgeving, het weer, de leeftijd van je kinderen. Kinderpsycholoog Tischa Neve: „Er zijn online zat filmpjes van ouders die voor jonge kinderen een parcours door de woonkamer hebben gemaakt. Met kleintjes kun je ook een dagelijks disco-moment inlassen, waarbij ze om 17 uur alles van zich af zingen.” Van het RIVM mogen kinderen naar speeltuinen en ook afspreken met vriendjes, zolang ze niet snotteren of verkouden zijn. Gebruik bij speelafspraken je gezond verstand; het is niet de bedoeling dat de hele klas samenkomt op hetzelfde speelplein.

Tieners en pubers kunnen zelf naar buiten, op straat, tuin of balkon. Laat je puber een work-out samenstellen voor het hele gezin, zegt Neve. Of neem je kind mee als je zelf in het park gaat hardlopen. Of zet het naast je op de yoga-mat. Op YouTube heb je ook filmpjes met kinderyoga.

Voor volwassenen zijn er online allerlei thuiswork-outs te vinden; oefeningen met lichaamsgewicht waar je geen extra materiaal voor nodig hebt. Buiten en in de natuur kun je natuurlijk wandelen, hardlopen, fietsen. Wil je zwaarder, laat dan een boksbal of een kettlebell thuisbezorgen.

4. Blijf de zelfstandigheid van het kind ontwikkelen

Onder normale omstandigheden gaan kinderen zelfstandig op pad, en ook nu moeten ze de kans krijgen om zelf de wijde wereld te exploreren, zegt Schuengel. Zowel fysiek als mentaal. Hoe kun je dat nu in je gezin inrichten? Schuengel: „We mogen voorlopig gewoon de straat op, dus kinderen kunnen naar buiten om te ontdekken. Jonge kinderen die je niet alleen wil laten gaan, kun je met natuur bezig laten zijn door ze zaadjes te planten en plantjes te laten kweken, daar is het nu een uitstekende tijd voor.”

Mentaal ontwikkelen jonge kinderen zelfstandigheid met spel. „ In fantasieverhalen, spelen met poppen en lego verwerken kinderen gevoelens en zetten dingen op een rij. Met tekenen en creatief zijn ook, iets maken, of iets knutselen.”

5. Bouw rustmomenten in

„Iedereen moet zijn moment van rust krijgen en daar moet je een plek voor creëren”, zegt kinderpsycholoog Neve. Als je de mogelijkheid hebt, kun je thuis zones inrichten. Bijvoorbeeld: als je op het balkon bent, betekent het dat je even alleen wilt zijn. Of gebruik fietslampjes, zegt ze. „Als het lichtje rood is, dan is mama aan het werk. Een kind mag zelf ook met het lampje aangeven dat het even niet gestoord wil worden.”

Maak ook een vaste werkplek in huis, voor schoolwerk en voor de ouders. Geef zelf duidelijk je werktijden aan. Hoogleraar Schuengel: „Vanaf een bepaalde leeftijd snappen kinderen dat ze de situatie helpen door hun ouders hun werk te laten doen. Dat ze op die manier kunnen bijdragen.”

Neve: „Laat ook hier kinderen meedenken over de zone-inrichting. Kinderen zijn vaak veel creatiever dan wij. Zo ontstaat er bijvoorbeeld een plan om van de eetkamer een huttenkamer te maken waar vanavond een logeerpartij plaatsvindt.”

6. Begrens irritaties

Lees ook: De Grote Thuisblijfgids van NRC.

Dat schema, die dagactiviteiten: het gaat niet in één keer goed, zegt Neve, het moet zich ontwikkelen. Je moet regelmatig evalueren, vergaderen met het gezin. Aanpassingen maken waar nodig. Prik een vast moment om te evalueren, bijvoorbeeld elke dag een kwartiertje na het eten.

Voorkom dat je de hele dag evalueert, zoiets moet je begrenzen, zegt Neve. „Maak een pot. Heb je een irritatie? Stop maar in de pot. Daar kan iedereen gedurende de dag briefjes in doen. Aan het eind van de dag bespreek je die.”

7. Vraag hulp als je het niet meer aankunt

Vraag om hulp als je in een snelkookpansituatie komt, zeggen beide deskundigen. Schuengel: „Psychische hulp is uitstekend digitaal te geven. Durf die hulp te vragen, realiseer je dat het heel naar is voor jezelf en de kinderen als het thuis boven het kookpunt uitstijgt.” Veel psychologen en pedagogen zetten nu hun zorg digitaal voort. Cliënten willen meestal liever fysiek en face-to-face-contact, zegt Schuengel. „Maar zorg op afstand kan net zo effectief zijn.”

8. Lees en praat niet de hele dag over Covid-19

Zorg dat je niet de hele dag het nieuws over het virus tot je neemt, zeggen deskundigen. Schuengel: „Je repetitief en herhaaldelijk blootstellen aan steeds hetzelfde nieuws kan mentaal belastend zijn en zo van invloed op de sfeer thuis. Beperk het aantal nieuwsmomenten, bijvoorbeeld het journaal en het Jeugdjournaal.” Als je met je kinderen praat over het virus, hou je dan aan de feiten en neem hun angsten weg zonder de situatie te bagatelliseren. Voor angstige kinderen en kinderen met autisme zijn er specifieke tips te vinden online, bij het Kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie.

9. Haal voldoening uit de zorg voor je gezin

Als je niet meer toekomt aan een volledige dag werk, hebben sommige mensen geen gevoel van voldoening (een van de drie psychologische basisbehoeften). Hoogleraar Schuengel: „Als je nu thuiswerkt én juf of meester moet zijn, moet je tegen jezelf zeggen: ik wil twee werkdingen voor elkaar krijgen en alles meer dan dat is mooi meegenomen.”

Als ouders kun je ook voldoening halen uit er voor je kinderen zijn en ze ondersteunen, zegt hij. „De scholen zijn gesloten zodat het virus zich minder snel verspreidt en het zorgsysteem het aantal zieken aankan – dat we dat als samenleving voor elkaar krijgen, is een enorme prestatie.” Het kleine wat je doet als ouder om je gezin zelf op te vangen en les te geven, is onderdeel van dat grotere geheel. „Kinderen opvangen, buren helpen, thuiswerken – daar speel je nu een cruciale rol en dat mag je ook waarderen van jezelf. Je bewijst de kwetsbaren daarmee een enorme dienst. Haal voldoening uit anderen helpen en betrek je kinderen daarbij. Het is een geweldige prestatie die ouders en kinderen met elkaar leveren.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.