Opinie

Een schok die hopelijk leidt tot blijvende verandering

Clarice Gargard

Er zijn nu wereldwijd meer dan achtduizend doden en meer dan 200.000 geïnfecteerden door het coronavirus. Ziekenhuizen staan onder druk, luchtvaartbedrijven en banken zijn weer in nood en veel burgers zitten noodgedwongen thuis. De meesten van ons in het Westen hadden waarschijnlijk nooit gedacht dat het zover zou komen toen het virus in december in de Chinese stad Wuhan de kop opstak. Weer een uitbraak van een dodelijke ziekte in een verre uithoek van de aardbol. Thoughts and prayers. Maar toen reisde het virus onze kant op en brak een pandemie uit. Die op huiveringwekkende wijze structurele problemen in de samenleving blootlegt.

Aanvankelijk meldden veel media dat het coronavirus voornamelijk dodelijk kan zijn voor ouderen en zieke mensen. Alsof die levens verwaarloosbaar zijn en we ons daarom geen zorgen hoeven maken. Maar we kwamen er gauw achter dat onze samenleving zo sterk is als de meest kwetsbaren onder ons. Pijn, ellende en leed voor hen betekent pijn, ellende en leed voor ons allemaal. We kwamen er ook achter hoe belangrijk toegang tot betaalbare en goede gezondheidszorg is. Als die er niet is, legt dat druk op het individu, maar ook op de hele maatschappij, vooral in crisistijd.

Ook ervaren we hoe paniek toeslaat wanneer je vreest voor je leven. Sommigen hamsteren en kopen alle mondmaskers op. Anderen – die we ‘gelukzoekers’ noemen – vluchten naar een veilig land.

We zien nu ook dat de meest ondergewaardeerde mensen de steunpilaren van de samenleving zijn. Als verplegers, leraren, caissières en vuilnismannen hun werk niet doen, stort alles in. Toch worden ze niet adequaat beloond voor die verantwoordelijkheid. De bonussen en het aanzien gaan naar grote bedrijven die in crisistijd weinig kunnen, behalve de hand ophouden bij de overheid. Zo kwam de Amerikaanse centrale bank, de Fed, zondag met een steunpakket voor de financiële markten van honderden miljarden dollars. En in Nederland verklaarde de overheid zich meteen bereid om een groot bedrijf als KLM te helpen.

Ironisch, omdat dezelfde overheid in beide landen vaak spreekt over zelfredzaamheid en ‘de eigen broek ophouden’ als het culturele instellingen of kwetsbare burgers betreft.

In een crisis als deze merken we hoezeer we sociale waarden nodig hebben

In tijden van nood merken we hoezeer we sociale waarden nodig hebben en dat we – cliché, maar waar – allemaal verbonden zijn. Als bomen in het bos die bovengronds gescheiden staan, maar ondergronds verstrengeld. Het schokte mij daarom te zien dat velen zich aanvankelijk niet aan de voorschriften rondom het coronavirus hielden. Ze pakten terrasjes, gingen naar cafés en restaurants terwijl dat afgeraden werd vanwege het besmettingsgevaar.

Maar al snel schoten er ook hulpinitiatieven als paddestoelen uit de grond. Voor kwetsbaren in de samenleving. Een luisterend oor, helpende hand of stem aan de hulplijn die oma toefluistert dat het wel goedkomt.

Burgers uiten nu hun dank voor medewerkers in de zorg, ook door voor hen te applaudisseren. En de overheid neemt maatregelen om de meest kwetsbaren onder ons te beschermen, ook al is er intussen ernstige kritiek op de manier waarop premier Rutte zegt naar groepsimmuniteit te streven. Ook ontvangen ondernemers en zzp’ers die niet meer rondkomen een uitkering ter hoogte van het ‘sociaal minimum’; een soort basisinkomen. Een scherpe twitteraar grapte dat overheden vanwege het coronavirus nu tijdelijk mensenrechten instellen.

Ik hoop dat deze sociale verandering blijvend is. We komen de pandemie niet alleen te boven door nu te laten zien wie we zijn als samenleving, maar vooral door te bedenken wie we willen worden.

Clarice Gargard is programmamaker en freelance journalist.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.