Een miljard verlies kan de Nederlandse sport niet aan

Coronavirus Het sportleven in Nederland is stilgelegd en dat is niet alleen vervelend voor topsporters en hun fans. De economische impact van het coronavirus op de bedrijfstak sport is groot. Moeten we vrezen voor failliete evenementen?

De Brabanthallen in Den Bosch bleven deze maand leeg na afgelasting van Indoor Brabant
De Brabanthallen in Den Bosch bleven deze maand leeg na afgelasting van Indoor Brabant Foto John van Hamond

De marathon in Rotterdam, verschoven. De EK-wedstrijden in Amsterdam, uitgesteld. De Formule 1 in Zandvoort, later ingehaald. De Amstel Goldrace, geschrapt. Indoor Brabant, geannuleerd.

Wat een jaar vol grootse sportevenementen in Nederland had moeten worden, lijkt door het coronavirus uit te draaien op een lege sportagenda. Ja, de start van de Vuelta in augustus, in Utrecht en Breda, staat nog op de planning, maar het is maar de vraag of de coronacrisis dan al achter de rug is.

Voor nu staan alle sportactiviteiten in Nederland stil. Zondag besloot sportkoepel NOC-NSF dat elke sportfaciliteit in Nederland de deuren moest sluiten. Alle stadions, trainingsvelden, zwembaden en sporthallen gingen per direct op slot, competities zijn stilgelegd tot nader order.

De maatregelen tegen het coronavirus hebben niet alleen nadelige gevolgen voor sporters en hun fans. Ook verenigingen, bonden, organisaties, sponsoren, televisiezenders, gelieerde horeca en andere partijen zijn de dupe, de economische schade is groot.

NOC-NSF schat dat de Nederlandse sport bijna een miljard euro aan inkomsten misloopt als er door het coronavirus tot 1 augustus niet meer kan worden gesport. Dan vallen contributies weg (140 miljoen euro), lopen horeca (150 miljoen) en sportbonden (50 miljoen) inkomsten mis, zien sportondernemers hun omzet gedecimeerd worden (300 miljoen), wordt het betaald voetbal niet meer hervat (110 miljoen) en worden andere sportevenementen uit- of afgesteld (200 miljoen). „Nu alles in de sport dicht is, komen er veel minder inkomsten binnen”, zegt NOC-NSF-directeur Gerard Dielessen. „Bijvoorbeeld bij de kantines en vanwege het schrappen van evenementen. Terwijl de belangrijkste kosten, zoals de huur, gewoon doorlopen.”

Kan de Nederlandse sport dat aan? Met name grote sportevenementen zijn kwetsbaar, omdat ze vaak maar een of twee keer per jaar worden georganiseerd. „Dat zijn de enige momenten waarop ze geld verdienen”, zegt Thijs Geijer, die als sectoreconoom van ING onderzoek deed naar de economische impact van het coronavirus op diverse sectoren. „Als het evenement dan niet doorgaat, dan kunnen organisaties in de problemen raken.”

Uitstel of afstel?

Bepalend daarbij is of evenementen worden uitgesteld of geannuleerd. Van zowel het EK voetbal, dat dinsdag werd verplaatst naar 2021, als de Grand Prix Formule 1 in Zandvoort, waarvan donderdag bekend werd dat de race wordt uitgesteld, is al bekend dat de kaartjes die supporters hebben gekocht, geldig blijven. „Dat zie je in de praktijk vaak”, zegt Geijer. „Organisaties zoeken naar een oplossing met gesloten beurzen. Dat scheelt een hoop administratie en extra kosten.” Bijkomend voordeel is dat de kosten die al waren gemaakt, niet helemaal voor niets zijn geweest. Geijer: „Bij afstel kun je dat geld betitelen als weggegooid geld.”

Maar niet elk evenement kan worden uitgesteld en later worden ingehaald. Sommige sportorganisaties zijn daarop voorbereid: zo heeft het IOC, dat woensdag nog aangaf dat de Olympische Spelen van Tokio gewoon doorgaan in juli en augustus, een pot van ruim 2 miljard euro die bedoeld is om een afgelasting op te vangen.

De organisatie van de voor tienduizenden recreanten afgelaste marathon in Tokio had die luxe niet. Het besloot deelnemers wel de mogelijkheid te bieden volgend jaar mee te doen, maar niet hun geld terug te geven. En in Nederland koos de organisatie van Indoor Brabant voor een andere optie: bezoekers mogen of volgend jaar met hun kaartje van 2020 naar binnen, of ze kunnen hun geld terugkrijgen.

In Nederland is dat wettelijk vastgelegd, zegt Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Als een evenement niet doorgaat, dien je je geld terug te krijgen. Olfers: „Niemand leest de algemene voorwaarden als je kaartjes voor een wedstrijd of concert koopt. Daarom beschermen we de consument bij wet.”

De bescherming van de consument maakt de situatie voor sportorganisatoren er niet eenvoudiger op. Ze zitten klem, stelt Olfers, tussen een overheid die hen kan dwingen tot uit- of afstel, en de afspraken die ze met andere partijen contractueel hebben vastgelegd. „Alle risico’s en verantwoordelijkheden staan daarin vastgelegd. Ook wat er gebeurt als het evenement wordt afgelast.”

Lees ook: Van F1-koorts naar corona: de zorgen van racedorp Zandvoort

Die contracten zijn belangrijk, zegt Olfers, omdat ze een manier zijn om risico’s op andere partijen af te wentelen. „En de machtigste partij krijgt het beste contract.” Neem de Formule 1, waar race-organisatie Formula One Management (FOM) machtiger is dan de organisatoren van de Grand Prix in Zandvoort. Vorig jaar vertelde sportief directeur Jan Lammers aan NU.nl dat is vastgelegd dat de Nederlandse organisatie een boete dient te betalen aan de FOM als de wedstrijd niet doorgaat. In hoeverre ‘Zandvoort’ opdraait voor de kosten voor uitstel, is niet bekend.

Dilemma voor sponsoren

Ook sponsoren staan voor een dilemma: eisen zij hun geld terug omdat een evenement niet doorgaat, met het risico dat het evenement kan omvallen? Sportmarketeer Frank van den Wall Bake denkt van niet. „Ik zou zeggen: take your losses. Als je nu een zaak aanspant om je geld op te eisen omdat een evenement niet doorging vanwege corona, verwacht ik dat de imagoschade groter is dan het geldbedrag dat je terugkrijgt.”

Indoor Brabant is afhankelijk van zijn sponsoren, zegt directeur Marcel Hunze. „In de basis komt ons evenement in gevaar als alle partijen zeggen: los het zelf maar op. We hebben een budget van enkele miljoenen, dat is ook de potentiële schade.” Hunze heeft goede hoop dat het niet zover komt. „We hebben trouwe sponsoren, dus ik heb er wel vertrouwen in dat we eruit gaan komen.”

Van den Wall Bake ziet dat zelfs als de enige juiste beslissing die sponsoren kunnen nemen. „Dit is zo duidelijk een overmachtsituatie. De enige manier waarop je als sponsor nu nog sympathie op kunt wekken, is je solidair verklaren met het evenement dat je zou sponsoren.”

De kans dat begin mei de Grand Prix in de Formule 1 op Circuit Zandvoort wordt verreden, is klein. Foto Olivier Middendorp

Verzekering biedt geen garantie

In de tijd van het coronavirus bieden zelfs verzekeringen geen garantie. Zo had Indoor Brabant wel een evenementenverzekering afgesloten, „maar niet voor dit soort dingen”, geeft directeur Hunze aan. „Je kunt je nauwelijks voor een pandemie verzekeren.”

Bij een van de grootste verzekeraars van Nederland, NN Group, kon dat tot voor kort wel, geeft een woordvoerder aan. Recent is daar verandering in gekomen. „Op 27 februari hebben wij een epidemie-clausule aan onze evenementenverzekering toegevoegd. Een evenement dat nu een verzekering afsluit, is niet meer verzekerd voor corona.”

Er zijn nog wel een paar „redelijke, avondvullende” evenementen „met een schadelast van maximaal een paar ton” die voor die tijd een verzekering hadden afgesloten, geeft de woordvoerder aan. „Daar zitten we nu mee om tafel. We bekijken per situatie of we iets vergoeden.”

Vet op de botten

Zo verschilt de financiële impact per evenement. Bij zowel uitstel als afstel gaat het uiteindelijk om het „weerstandsvermogen” van een organisatie, zegt hoogleraar Olfers. „Is er genoeg vet op de botten om de verliezen op te vangen?” En ook sectoreconoom Geijer zegt: „Kun je bij uitstel de periode naar de nieuwe datum overbruggen? Kun je aan je betalingsverplichtingen etcetera voldoen?”

Hoe staat de Nederlandse sport er in dat opzicht voor? Olfers vreest voor professionele organisatoren. „Lokale verenigingen zullen niet zo snel omvallen, die lopen alleen wat omzet aan de bar mis. Maar bedrijven zijn afhankelijk van de evenementen die ze organiseren. Dat valt nu allemaal weg.”

Marketeer Van den Wall Bake is juist bang voor de kleinere partijen. „Lokale evenementen zijn voor sponsoring afhankelijk van de lokale middenstand. Die zijn ook heel hard getroffen door de maatregelen tegen het coronavirus. En vaak gaat het hierbij om eenjarige contracten die afgesloten worden, dus ik vraag me af of deze evenementen volgend jaar kunnen terugkeren.”

NOC-NSF pleitte woensdag bij de overheid voor het oprichten van een noodfonds voor de sport. Directeur Dielessen: „Alleen dan kunnen al die 25.000 sportverenigingen en andere sportaanbieders hun maatschappelijke taak om bij te dragen aan de gezondheid en sociale samenhang in Nederland weer voortvarend oppakken.”

En laten we, naast alle economische malaise, niet vergeten dat het voor de sportwereld heel erg jammer is dat corona nu gebeurt, zegt Van den Wall Bake. „We stonden juist aan de vooravond van een fantastische sportzomer.”

Bovenstaand artikel is geactualiseerd op donderdag 19 maart, na het besluit om de Grand Prix van Zandvoort uit te stellen.