‘Het is één grote puinhoop’ aan de Poolse grens

Polen Vooral Midden-Europese landen sluiten hun grenzen in een poging corona buiten te houden. Met chaos en economische ontwrichting tot gevolg.

Tientallen kilometers aan vrachtwagens staan op een Duitse snelweg, in afwachting van toelating tot Polen.
Tientallen kilometers aan vrachtwagens staan op een Duitse snelweg, in afwachting van toelating tot Polen. Foto Odd Andersen/AFP

Files van tientallen kilometers aan de Duits-Poolse grens, waar mensen uit de Baltische staten worden belemmerd bij hun reis naar huis. Roemenen en Bulgaren die in niemandsland tussen Oostenrijk en Hongarije komen vast te zitten. En EU-burgers uit de ene lidstaat die niet weten of ze nog welkom zijn in de andere lidstaat, waar ze wonen en werken. In een poging zich van het coronavirus te isoleren trekken vooral Midden-Europese staten hun landsgrenzen weer op, met chaotische taferelen en internationale onenigheid tot gevolg.

Lees ook deze analyse: EU sluit haar grenzen maar critici betwijfelen of dat verstandig is

Na Tsjechië en Slowakije, besloot ook Polen vrijdag zijn grenzen te sluiten in een poging het tot nu toe geringe aantal Covid-19-besmettingen en slachtoffers laag te houden. Internationale vluchten en treinen werden geannuleerd en alleen Poolse staatsburgers en officiële inwoners mochten per bus, auto of te voet nog terugkeren – als ze meewerken aan twee weken verplichte thuisquarantaine.

Dat zorgde voor een massale toestroom van Polen die in Duitsland of elders in de EU op reis waren of werken (dat zijn er naar schatting 1,5 miljoen), van wie allemaal de temperatuur gecontroleerd moest worden. Wachttijden liepen op tot wel twaalf uur, ook voor vrachtverkeer dat van de beperkingen is uitgezonderd. Bovendien veroorzaakte de grensblokkade een acuut probleem voor Esten, Letten en Litouwers, die via Polen naar huis hoopten te rijden. „Het is één grote puinhoop”, zei de woordvoerder van een Poolse transportvakbond tegen persbureau Reuters.

Veerdienst naar Baltische staten

Uitzonderlijke omstandigheden staan toe dat landen binnen de Schengenregio grenscontroles herinvoeren, maar deze moeten wel toestaan dat zowel hun eigen burgers als die op doorreis nog worden toegelaten. De Baltische staten hebben inmiddels aangekondigd veerboten en cruiseschepen naar de Duitse kust te sturen om honderden gestrande burgers op te halen.

Tijdens een telefonische vergadering van regeringsleiders op dinsdag werd de Poolse premier Mateusz Morawiecki aangesproken op de blokkade. Hij zou beterschap beloofd hebben, maar het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken kon woensdag niet zeggen of de situatie intussen veranderd was.

In een poging eenzijdige grenssluitingen verder te voorkomen, besloten EU-leiders begin deze week juist de buitengrenzen van de unie verder af te sluiten. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen riep landen op intern in ieder geval „goederen en essentiële diensten” door te laten. Ze waarschuwde dat duizenden vrachtwagen- en buschauffeurs gedwongen werden „met hogere gezondheidsrisico’s tot gevolg” op parkeerplaatsen te slapen. „Dit is niet alleen een economische kwestie: onze interne markt is een sleutelinstrument als het om Europese solidariteit gaat”, aldus Von der Leyen.

Ieder voor zich

Die boodschap kwam niet aan in Boedapest. Dinsdag gingen, enkele uren na een officiële aankondiging, ook de Hongaarse grenzen op slot voor buitenlanders. Bulgaren en Roemenen onderweg naar huis kwamen vast te zitten nadat zij de Oostenrijkse grens al gepasseerd waren.

De Hongaarse autoriteiten beloofden deze mensen vrij snel toch een ongehinderde doortocht, maar onduidelijk is of niet-Hongaarse inwoners van het land kunnen terugkeren. EU-burgers komen er nu plotseling achter dat ze zich officieel als inwoner hadden moeten inschrijven. Iets wat binnen de EU niet nodig zou moeten zijn.

De manier waarop Midden-Europese zich af te sluiten, lijkt op hun houding tijdens de migratiecrisis. Hongarije bouwde in 2015 zelfs een hek langs de Servische en Kroatische grens om migranten buiten te houden. Tijdens de pandemie van 2020 is er echter geen sprake van een oost-west tegenstelling. Kort nadat de Poolse grens dichtging, nam Duitsland vergelijkbare maatregelen. Dinsdag kondigden ook Spanje en Portugal aan dat zij Europese binnengrenzen gaan afsluiten. Het lijkt nu in elke lidstaat ieder voor zich.