Chagall schilderde altijd door – dat zou Jeroen Krabbé ook graag kunnen

Zap De Russische schilder Marc Chagall was een ‘jakhals’ met ‘een engel in het hoofd’. Jeroen Krabbé belicht diens leven in een wat ijdele zoektocht.

Jeroen Krabbé toont ‘De vis van Chagall’ van Jeroen Krabbé in ‘Krabbé zoekt Chagall’.
Jeroen Krabbé toont ‘De vis van Chagall’ van Jeroen Krabbé in ‘Krabbé zoekt Chagall’. Foto AvroTros

De musea zijn dicht en het buitenland is onbereikbaar, maar dinsdag op televisie stapte Jeroen Krabbé het zonovergoten oude kerkhof van Saint-Paul-de-Vence op. De schilder en acteur veegde wat blaadjes van het graf van Marc Chagall (1887-1985), keek in de camera en vertelde hoe de Russische schilder eigenlijk zijn hele lange leven op de vlucht was geweest.

Even later haalde Krabbé, nog steeds naast het graf, een groot vel tevoorschijn met een schildering, getiteld ‘De vis van Chagall’. De maker van dit kunstwerk bleek niet Marc Chagall, maar Jeroen Krabbé. Op zijn elfde.

De Nederlandse tv-kijker moet vaak – zeker niet alleen bij Krabbé – kniediep door de ijdelheid waden om meer te weten te komen over een interessant onderwerp. (Mij wordt geregeld voorgehouden dat vooral ijdele mensen zich aan ijdelheid storen. Waarvan akte.) Intussen leidt de achtdelige serie Krabbé zoekt Chagall (AvroTros) ons naar bijzondere plaatsen.

Lees ook: Parijs was een toevluchtsoord voor kunstenaars, maar er was ook veel xenofobie

Jakhals

Dat begon al bij een sterk citaat van Picasso over zijn vakgenoot: „Hij moet een engel in zijn kop gehad hebben.” Het stak scherp af bij Chagalls eigen verslag van het moment waarop hij, een orthodox-joodse jongen van onopvallende komaf, ontdekte dat hij kon tekenen: „Er werd een jakhals in mij wakker.” Een jakhals met een engel in het hoofd dus, wiens leven begon in het nu Wit-Russische Vitebsk, in het gebied waar tsaristisch Rusland sinds Catharina de Grote zijn joden opgeborgen hield.

Daar bezocht Krabbé het huis waar de schilder opgroeide, een museum vol werk van zijn leermeester Yuri Pen en het platteland in de omgeving, dat vol bleek te staan met in felle kleuren geschilderde huisjes. Die kennen we uit Chagalls werk, maar Krabbé dacht lang dat de kleurigheid schilderfantasie was. Op reis wordt Krabbé vergezeld door een vrouw die soms nuttige, licht sturende vragen stelt („net noemde je zijn vader een schlemiel”) maar die om onnaspeurlijke redenen niet in beeld verschijnt. Een aftiteling ontbreekt.

Rode Volvo

Krabbé laat onderweg veel plaatjes zien, zoals schitterende tekeningen die Chagall maakte van taferelen uit zijn jeugd. Vaak haalt hij die uit uiterst dikke boeken die hij overal mee naartoe zeult in een massieve, rode, ook al niet meer zo nieuwe Volvo. Het gesjouw brengt een onhandigheid met zich mee die het overdadige Krabbégevoel een oprecht aanzien geeft.

Verwant was hoe de 75-jarige Krabbé eerder op dinsdagavond was verschenen bij De Wereld Draait Door, met een pak A5-blocnotes waar hij al zijn aantekeningen voor de serie in maakte. Daar vertelde hij ook over wat in de eerste aflevering van de reeks op de achtergrond onophoudelijk meespeelt: het antisemitisme dat als een rode draad door het leven van Chagall loopt. In Vitebsk – waar alle joden zijn verdreven of vermoord – bezocht Krabbé de ruïnes van de grote synagoge, vol van een fascinatie waar hij zich ook een beetje voor leek te schamen: „een mooie, zwarte plek” noemde hij het.

In het interview met Matthijs van Nieuwkerk vertelde Krabbé dat de geschiedenis hem soms aanvloog, zeker toen hij een plaats bezocht waar in de oorlog een compleet dorp werd uitgemoord.

Kort daarop wilde Van Nieuwkerk weten wat Krabbé over zichzelf te weten gekomen was. Er verschenen tal van bezorgde plooien in het gezicht van de gast. Hij begon over zijn eigen onzekerheden en neiging om snel op te geven en zei dat hij Chagall bewonderde om zijn vermogen om altijd door te werken, hoe onveilig de wereld ook voor hem was. Jeroen Krabbé zou graag een man zijn die geen bevestiging van de buitenwereld nodig heeft.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.